​​Буряад – амидаржа боломоор лэ улас

Мүнөө Буряад Уласта 983,3 мянган хүн ажаһууна гэжэ тоологдоно. Теэд энэнь бодото байдалһаа нилээд дээгүүр тоо баримта гэжэ тухайлхаар. Улаан-Үдэдэ бүридхэлтэй аад, хэдэн жэлээр Америкэдэ, Израильда, Солонгосто гү, али Ород гүрэнэйнгөө ондоо можо, хизаарнуудта ажал хэжэ, амидаржа байһан зон аргагүй олон ха юм. Энээгээр тобшолходо, манай уласһаа мүнгэнэй хойноһоо гадаада, дотоодын орон нютагууд руу гараһан хүнүүдэй, илангаяа залуушуулай тоо хэдэн зуугаад мянганда хүрэдэг ёһотой. Хари гүрэнөөр ябажа, мүнгэ сохёод ерэхэдээ: «Иимэ бага са­лин абадаг хүн гүш? Бил һаа, эдыхэн түхэригэй түлөө хургаяашье хүдэлгэхэгүй һэм», - гэхэ мэтээр гүйхэн бодолтой заримашуулынь танил нүхэдтөө дээрэлхээдшье абадаг аабза. Харин нүгөө зариманиинь ондоо тээһээ олоһон мэргэжэл, дүршэл, шадабари­яа хэрэглэжэ, нютагаа һэргээхэ гэжэ оролдоно. Эгээл иимэ ухамай бодолтой, урагшаа һанаатай хүнтэй уншагшадаа танилсуулхамнай.

Өөрыгөө бэдэржэ олохонь бэрхэ

Хурамхаан аймагай Бар­хан нютагһаа гарбалтай На­талья Сэдэнэй хэдэн дээдэ мэргэжэлтэй юм. 2002 ондо Зүүн Сибириин гүрэнэй тех­нологическа ехэ һургуули дүүргэһэн аад, болбосоро­лоо тэрээгээр хизаарлангүй, Буряадай хүдөө ажахын ака­демидэ бухгалтерта һуража гараһан байна.

- Хара багаһаа хатардаг байһамби. Дунда һургуулиин һүүлээр соёлой академидэ шалгалта тушаахадамни, комиссиин бүридэлдэ суута Пётр Абашеев байгаа һэн. «Хатаршан болохол баса­ган байнаш. Теэд бага зэргэ мэргэжэлшни дуталдана. Культпросветучилищида бэлэдхэл гараад ерэ – би ша­майе өөрынгөө дали доро абажа һургахаб», - гэжэ хэлээ һэн. Тиихэдэнь хатаршан болоод, хоолойгоо тэжээ­жэ шадаха гээшэ гүб гэжэ бодолгото болоһоной удаа, технологическа универси­тет руу саарһа дансануудаа тушаажа, арһаар эд бараа үйлэдбэрилхэ инженер-тех­нолог болохо гэжэ шиидээ һэм, - гээд, Наталья хөөрэнэ.

Тайзан дээрэ ялалзажа ябахыел багаһаа хүсэдэг байһан аад, иигэжэ тад он­доо тээшэнь хуби заяагаа шэглүүлжэрхиһэн басаган табан жэл һуража, диплом­той болобошье, саашадаа юу хэхэеэ оромоо оложо ядаһаниинь ойлгосотой. Мэргэжэлээрээ хүдэлхэ гэ­хэдэнь, манай эндэ иимэ шэглэлэй үйлэдбэри гэжэ байхагүй, годон гутал оёжо наймаалхаһаа ондоогоор олоһон мэдэсэ, шадабарияа хэрэглэхэ арга үгы байгаа.

- Үдэр бүри унты оёжо һуухаб гэжэ бодоходоо, до­соомни аягүй бологшо һэн. Нэгэл хэбээр тон адли гу­талнуудые бүтээхэ гээшэ эхи захагүй мүртөө, уйдхартай хүдэлмэри ха юм. Тиимэһээ залуу дээрээ һуралсалаа үргэлжэлүүлхэ гэжэ бодо­од, хүдөө ажахын эдэй за­сагай һалбарида орожо, «бухучёт, аудит» гэһэн мэр­гэжэлээр һурааб. Дүүргээд, банкда орожо, одоошье урматайгаар хүдэлхэ хүн гүб гэжэ бодоһыемни, энэ­шье ажални сэдьхэлыем ханаагаагүй. Улам уйдхар­тай байшоо. Тиигэжэ 2015 ондо хүдэлмэриеэ орхижо, юушье хэхэеэ мэдээгүй бай­тарни, танилнуудни Солон­гос ерыш гэжэ уряа, - гэжэ Наталья хөөрэхэдөө, тэндэ ошоод олоһон мүнгэнһөө үлүүгээр, хари гүрэнэй хүнүүдтэй харилсаха арга­тай болоһондоо олзуурха­на. – Хоёр жэлэй туршада таба дахин Солонгос руу ябааб. Түрүүшынхиеэ ошо­ходоо, барилгада хүдэлөөб. Модо, шулуу үргөөгүй хүн аабзаб (энеэнэ), хүнэг соо багахан түмэрнүүдые түүдэг ажалтай байгааб. Юрэнхыдөө, солонгосууд эхэнэрнүүдээ дүмэдэг, хүндэ ажал хүүлэхэгүй гэжэ орол­додог юм. Тиимэһээ ноём­ни намайе хайрлаһандаа юм гү: «Манайда ошожо, һамгандамни туһалаад бай», - гэжэ дурадхахадань, түрүүшээр арсаһан аад, һүүлдэнь зүбшөөһэмни ехэ талаан болоо гэхэ байнаб. Тэдээнтэй харилсажа, ха­жуу тээһээнь адаглажашье, аргагүй ехэ юумэндэ һурааб.

Юрэнхыдөө, Солонгос гүрэндэ ажаһуудаг зоной 70 хубинь бага-ехэ биз­нес эрхилдэг юм байна. Тиимэһээ мүнгэ олохын түлөө улаагаараа оролдодо­гынь гайхалгүй. Үрдилдөөн, үймөөн соо төөрихэгүй, өөрынхиеэ алдахагүй гэжэ үхибүүдээшье хара багаһаань һургана. «Хэдэн дэлгүүр гү, али эдеэнэй га­зар зэргэлээд байгаа һаань, эзэдынь өөһэдөө газаа зогсожо, хүниие гарһаань хүтэлөөд оруулжа байха. Ха­рин манай эндэ тиимэ бэшэ ха юм. Хэншьеб туһалха һэн гээд, хүлеэгээд лэ байнаб­ди», - гэжэ Наталья Сэдэнэй тон зүб ажаглалта хэнэл даа.

Эрдэниин шулуу үбэртэлжэ бусаад...

Наталья Солонгосоор ябажа ерээд, өөрөө ямар нэ­гэн хэрэг эрхилхэ гэжэ эрид шиидээ һэн. Угайдхадаа, тэндэхи шэнги үрдилдөөн манай энээгүүр үзэгдэнэгүй ха юм. Тон шухалань - юу хэ­хэб гэжэ тодорхойлхо хэрэг­тэй байгаа. Юумэнэй ушар удхые ойлгохо гэжэ орол­додог зантай хадаа олзын хэрэг эрхилжэ эхилхынгээ урда һуралсал гараха гэжэ бодоод, залуу миллионер Аяз Шабутдиновай бизнес-хэшээлнүүдтэ ябаа.

- Тэндэ аргагүй ехэ юу­мэндэ һурааб гэжэ хэлэхэ байнаб. Хэрэг эхилхынгээ урда шэнжэлгын ажал ябу­улха гээшэ аргагүй шуха­ла гэжэ ойлгооб. Оруулһан мүнгэнэйнгөө хооһоор хосоршохогүйнь тула тон то­дорхойгоор багсаамжалга хэхэ хэрэгтэй. Хэрэгэйнгээ урагшагүй байбалнь - яахаб, мүн үлүү һайнааршье яба­шоо һаань – юу хэхэб гээд, ал­хам бүхэнөө уридшалан мэ­дээд байха ёһотой. Тиигэжэ нилээд бодомжолһонойнгоо эсэстэ, арһаар юумэ бүтээхэ гэжэ шиидээб. Тэрэ үедэ ажалгүй гэжэ бүридхэлдэ абтаад байһан ушарһаа, бизнес-түсэл зохёогоод, ажа­лаар хангалгын албанһаа 114 мянган түхэригэй дэмжэлгэдэ хүртөө һэм. Тэрэ мүнгөөрөө үйлэдбэ- ридэмни хэрэгтэй тоног түхеэрэмжэнүүдые худал­дажа абааб. Үшөө 50 мянган түхэригэй арһа болон бусад хэрэгтэй зүйлнүүдые Санкт- Петербург хотоһоо асаруула­ад, ажалаа ябуулжа эхилээб, - гэжэ Наталья хөөрэхэтэеэ хамта, технологическа ехэ һургуулида олоһон мэр­гэжэлни һүүлэй һүүлдэ наһанаймни хэрэг болошоо ха юм гэжэ онсолно.

«Наталья Сэдэнэй» гээд, өөрынгөө нэрээр хизаар­лагдамал харюусалгатай эмхи байгуулжа, жэлһээ үлүүхэн соо хүдэлхэ зуураа, арад зоной дунда яһала мэ­дээжэ болоо. Хара багынь хатарха абьяас, бэлигынь эгээл эндэ гаража ерээ ха юм. Өөрөө зүү, хураб­ша баряад, үдэр һүнигүй һуужа, аргагүй нягтаар оёһон эд барааень ёһотой уран бүтээл гэхээр. Арһан сүүмхэ, мүнгэнэй хэтэбшэ, саарһа, дансануудые хээд ябаха хабтаһануудыень ха­раад, гоёшоонгүй аргагүй.

- Үйлэдбэриеэ үргэдхэхэ асуудал гаража байна. За­хилай олоор ороходо, за­римдаа үрдихэеэ болишо­ноб – гансаараал хүдэлнэ ха юмбиб. Теэд оёхо хүниие оложо һургахаһаа гадна, арһа шүрбэһэ болон бусад хэрэгсэлнүүдээр хангаха хэ­рэгтэй бшуу. Уралһаа нааша түүхэй арһа элдэжэ болбо­соруулдаг заводууд үгы ха юм. Аяар холоһоо асархада, үнэтэй болошоно. Тиимэһээ Монгол гаража, тэндэхи үйлэдбэринүүд хайшан гэжэ хүдэлнэб, арһаниинь ямар шанартайб гэжэ шудалха хүсэл бии. Юрэнхыдөө, ма­най эндэхи малшад арһа, нооһоёо хайшаншье хэхэеэ мэдэнэгүй ха юм. Түүхэй эдэй байһаар байтар, тэрэниие болбосоруулха багаханшье завод байгуулжа болодоггүй юм гү? – гэжэ Наталья гол­хороошье һаа, хэрэгээ улам хүгжөөхөөр эрид шиидэнги. Саашадаа гутал оёжо һураха хүсэлтэй.

Иигэжэ хари гүрэнэй ха­луун, хүйтэниие шэнжэл­жэ, хэрэгтэй тобшолол хэхэ сэнэгтэй Наталья Сэдэнэй мэтын хүнүүд алас холын алишье газарһаа эрдэниин шулуу үбэртэлжэ бусаад, Эхэ нютагаа һэргээхэ гэжэ орол­дожо байһыень һайшаажа, уншагшадайнгаа зүгһөө урма хайрлая!

Наталья Сэдэнэйтэй холбоо бариха гэбэлтнай: +821046832013 - вайбер, ватсап; Sedeney_bags - Инстаграм