​​Буряад хэлэнэй дээдын һургуули

Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули

Буряадай гүрэнэй Доржо Банзаровай нэрэмжэтэ ехэ һургуулида Буряад хэлэ бо­лон уран зохёолой дээдын һургуули байгуулагдаба. Энээн тухай шиидхэбэри ехэ һургуулиин Эрдэмтэ зүблэл июнь һарада абажа, тэрэнь һуралсалай шэнэ жэлэй эхинһээ – сентябри­ин 1-һээ хүсэндөө орожо, дээдын һургуули хүдэлжэ эхилхэнь.

Үгы хэхэнь бэлэн, бии болгохонь хэсүү

Буряадай гүрэнэй До­ржо Банзаровай нэрэмжэ­тэ ехэ һургуулиин захирал, техническэ эрдэмэй доктор, профессор Николай Мошки­ной хэлэһээр, буряад хэлэ бэшэгэй факультет шэнээр байгуулха хэрэгтэ үшөө нэгэ алхам хэгдэбэ. Байһан юумэ үгы хэхэнь, һандаргааха, һалгаахань бэлэхэн аад, һөөргэнь бии болгохо, бай­гуулха гээшэ хэсүүһээ хэсүү. Саг, болзорыньшье утадхаг­дашана. Дабаха дабаанууд, гаталха шатанууд олон бай­на.

Ехэ һургуулиин захира­лай хөөрэһөөр, Зүүн зүгэй институдай бүридэлдэ байһан Буряадые шэнжэлэлгын таһагай бааза дээрэ дээдын һургуули байгуулагдахадаа, таһаг факультет хоёрой хоо­рондохи шата болобо гээшэ. Энэ шатадаа оюутадайн­гаа тоо олон болгохо, эрдэм шэнжэлгын ажал эршэтэй­гээр ябуулха зорилгонууд түбхын түрүүндэ табигдана.

Үнгэрһэн һуралсалай жэлдэ буряад таһагай хоёр тэнхимдэ бакалавриат бо­лон магистратурада дүн хамта оройдоол 132 оюутан һураа. Буряад Уласай мүнгэн һанһаа нэмэри мүнгэн үгтэжэ, мүнөө жэл 10 бэшэ, 20 оюутан абтаба. Дээдын һургуули байгуулагдажа, хамаг ажаябуулгын шанар һайжарха ёһотой гээд тэмдэ­глэгдэнэ.

Һайхан сагыень һанан дурсахада

Анхандаа Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулида буряад хэлэ бэ­шэгэй факультет эмхидхэн байгуулагдажа, түрэлхи хэ­лэн ба уран зохёолой багша­нарые элбэгээр бэлдэдэг һэн. Үнгэрһэн зуун жэлэй ерээд онуудта гурбан таһагуудтань нэгэмүһэн зургаан зуу гаран оюутан һуража байгаа бшуу. Буряад, ород хэлэнүүдһээ гадна хитад, монгол, япон хэлэнүүдые шудалдаг, мүн тиихэдэ сэтгүүлшэд болон уран зохёолшод бэлдэгдэдэг бэлэй.

Эрдэм шэнжэлгын ехэ ажал ябуулагдадаг байгаа. Жэл бүхэндэ шахуу эрдэмэй шэнэ кандидадууд диссер­таци хамгаалжа, хэлэ болон уран зохёол, багшын ажалай эрдэм шэнжэлгэдэ айхабтар ехэ нэмэри оруулдаг байһан гээд мэдээжэ.

Буряад, ород, эвенк хэлэ бэшэгэй багшын мэргэ­жэл олоһон залуушуул хаа-хаанагүй амжалта түгэс ажаллана. Гансашье болбо­соролой бэшэ, мүн олон он­доо һалбаринуудта ажалла­даг буряад факультедэйхид хаанашье ябахадаа, хүнэй хойно байдаггүй. Олониинь хүтэлбэрилхы тушаалнуудта ябанад.

Хүгжэлтын һайхан зама­ар бүри урагшаа дабшажа, факультеднай Үндэһэтэнэй соёл түүхын дээдэ һургуули (институт) болгогдожо, улам саашаа дабшаха гэжэ һанан гэһээмнай, тад ондоо хуби заяатай байшоо. Юуни­инь буруутаа юм, бү мэдэе. 2013 ондо ехэ һургуулиин хүтэлбэриин хатуу шиид­хэбэреэр амяараа байһан институт үгы хэгдэжэ, Зүүн зүгэй факультедтэй хамта­руулагдаад, Зүүн зүгэй ин­ститут гэһэн нэрэ зүүлгэгдээ бэлэй. Арсалдаатай энэ ши­идхэбэриин хойшолонгуу­дые бултадаа хаража, ада­глажа байна ха юмбибди даа. Зэмэтэй зониие бэдэрһэнэй хэрэггүй. Гаргагдаһан алдуу заһаха хүнүүд олдоо хадаа болоо гэжэ бодохо хэрэгтэй.

Буряад хэлэ бэшэгэй фа­культет ганса буряад хэлэ заадаг багшанарые бэл­дэдэг бэшэ, харин буряад сэдьхэлтэй, түрэл хэлэтэй сэхээтэниие бэлдэдэг эр­дэмэй гуламта байгаа. Ехэ һургуулида тус факульте­дэй хаагдаһан ушарһаа олон һалбаринууд шахардуу бай­далда ороод байна бшуу. Баг­шанарай наһанайнгаа ама­ралтада гарахадань, һэлгэхэ зон олдоногүй. Буряад уран зохёол бэшэхэ, радио, теле­виденидэ буряад хэлэн дээрэ дамжуулга бэлдэхэ, театрта түрэл хэлэн дээрээ дуугарха зон гансал хүдөөһөө гарана. Тиимэһээ буряад хэлэ бэшэ­гэй факультет дахин нээхэ гээшэ мүнөө сагай амин шу­хала асуудал болонхой.

Хүгжэлтын хараа түсэбтэй

Эхэ хэлэнэйнгээ эгээ шахардуу байдалда оро­од байхада, тэрэниие за­аха багшанарые бэлдэдэг амяараа хүдэлжэ байһан институдай хаагдахые оло­ниитэ ехэ буруу гэжэ тоо­лоо. Тиимэһээ урид байһан хүтэлбэрилэгшын шиидхэ­бэри буруушаажа, алдууень заһаха зорилготойгоор ехэ һургуулиин захирал Ни­колай Мошкин буряад фа­культет заатагүй һөөргэнь һэргээхэ гэһэн шиидхэбэри абаа бшуу.

БГУ-гай Эрдэмтэ зүблэлэй зүблөөн дээрэ хэлсэгдэһэнэй ёһоор, Буряадые шэнжэлдэг таһагай хүгжэлтын 2025 он болотор Гол бодол (Страте­ги) 2017 оной январь һарада баталагдаһан юм. 2025 ондо буряад хэлэ бэшэгэй амяа­раа факультет байгуулагдаха ёһотой.

Һургуулиин үхибүүдтэ мэргэжэл зүбөөр шэлүүлхэ ажал буряад тэнхимүүд ула­сай аймагуудта, Агын болон Усть-Ордын тойрогой нюта­гуудта ябуулжа байнхай.

Гүрэнэй болон уласай бюджедүүдһээ һомологдоһон мүнгөөр мүнөө жэл 32 оюутан һурахаяа ехэ һургуулида оробо. Түлбэригүйгөөр һураха һууринуудые хубаахадаа, бу­ряад хэлэ бэшэгэй таһагые эгээ түрүүн хараадаа абадаг­бди гэжэ Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин захирал Ни­колай Мошкин хэлэнэ һэн.

Болбосоролой болон эр­дэм ухаанай яамантай, буря­адуудай олоороо ажаһуудаг аймагуудай засаг дарганар­тай Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули гурбан талын хэл­сээ баталжа, хэрэгээ бүтээнэ. Һүүлэй үедэ хэлэ бэшэгэй һалбарида түлбэригүйгөөр һурахашье зон үсөөн болоо. Тиимэһээ аймагуудай за­хиргаануудтай хамта ажа­лаа ябуулжа, бэлигтэй бэрхэ үхибүүдые шэлэн абадагаа Николай Ильич дурдаа һэн. “Аймагһаа зууршалгатайга­ар ерэжэ, мэргэжэл шудал­хадаа, оюутад һуралсалдаа ехэ харюусалгатайгаар хан­дадаг”, - гэжэ ехэ һургуулиин захирал онсолоо.

БГУ-гай “ВКонтакте” сүлжээндэхи хуудаһанһаа гэрэл зураг