​​«Хүндэ туһалхые хүсэнэб»

Эндэ һаяхана “Лидер Улан-Удэ” гэһэн харалган үнгэржэ, Бу­ряад Уласай Мэдээсэлэй-ме­тодологиин түбэй дарга Аюна Цы­ренжапова илагшадай тоодо ороо. Аюна Заяновна хэһэн ажалдаа тон ехэ харюусалгатайгаар хандадаг, үнэн зүрхэнһөө ажалдаа дурлан­хай хүн гээшэ. Иимэл хүнүүд арад зонойнгоо, түрэһэн Буряад Ула­сайнгаа ажабайдал һайжаруулхын түлөө улаагаараа орожо, ухаан бодолоороо, зүрхэ сэдьхэлээрээ оролдожо байдаг.

Аюна Заяновнатай сугтаа ажалай хэрэгээр Баргажан аймаг ошоо бэ­лэйб. Энэ залуухан басаган һаял ажа­лай харгыда ороо хадаа юрын лэ мэр­гэжэлтэн байгаа ёһотой гэжэ һанаа һэм. Ажалай хэрэгүүдые үдэрэй тур­шада эндэ-тэндэ шиидхэхыень, хүн зонтой хөөрэлдэхыень адаглаһаар, тэрэнэй гүн мэдэсэ, һонор ухаан, һайхан һанал бодол, зохидхон аба­ри зангыень гайхан сэгнээ бэлэйб. Иимэ урагшаа һанаатай залуушуул манай уласай ерээдүйн эзэд байхал ёһотой.

Ажалайнгаа намтарай эхин дээрэ

Аюна Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули дүүргээд, наһанайнгаа нүхэртэеэ Хори аймаг руу ажаллаха­яа ошоһон юм. Нүхэрынь хүдөөгэй һуурингай захиргаанда, өөрөө айма­гай захиргаанда экономист мэргэжэ­лээр ажаллажа эхилээ һэн. Гүрэнэй хүтэлбэриин таһагта һуража бай­хадаа, заочно түхэлөөр Зүүн Сиби­риин технологическа ехэ һургуули дүүргэһэн байгаа. Хори аймагта ажаллажа байхадаа, Буряад Уласай Засагай газарай соносхоһон “Моло­дой кадровый резерв. Золотой фонд Республики Бурятия” гэһэн харал­ганда хабаадаһан байгаа. Тиигэжэ Эдэй засагай яаманай дэргэдэхи Үмсын хэрэг эрхилэгшэдые дэмжэл­гын агентствэдэ дадалга гараһан байгаа. Эндэ дүршэл оложо, һуралсал гаража, һайн мэргэжэлтэнэй зуур­шалга абаа бшуу. Тиихэдэ Хурамха­ан аймагай захиргаанай соносхоһон хорооной даргын ажалта һууриин харалганда хабаадажа илаһан байна. Гэр бүлөөрөө Хурамхаан руу нүүжэ, аймагай захиргаанай ажал руу шур­ган ороһон юм. Мүнөө сагта һайн эр­дэм мэдэсэтэй залуушуул хаанашье ажалда орожо, өөрынгөө харгы оло­хо аргатайл байна гэжэ тэмдэглэл­тэй.

- Би эдэ хоёр аймагта ажаллажа, тон ехэ дүршэл абааб. Намда эгэ­эл дүтэхэнөөр һанагдадаг нютагу­уд гээшэ. Гэхэ зуура нүхэрни Хори аймаг тоонтотой, өөрымни аба Хурамхаанһаа уг гарбалтай. Ехэ ба­сагамнай Хоридо түрөө, хоёрдохим­ни Хурамхаанда, одхон хүбүүмнай Улаан-Үдэдэ түрэһэн, - гэжэ Аюна За­яновна хөөрэнэ.

Абань Заян Заятович басаганайн­гаа мэргэжэл шэлэхэдэнь, харгыень заажа, залажа үгэһэн гээшэ. Тэрэ үедэ аймагайнгаа болбосоролой таһагые даагшаар ажаллажа байгаа. Аюна абынгаа жэшээгээр гүрэнэй хүтэлбэриин мэргэжэл шэлэжэ, дээ­дэ һургуулида ороо бшуу.

- Абамни хэлэдэг, хүн гээшэ бу­садта туһатай байха ёһотой. Он жэлнүүдэй ошохо бүри ухаа оро­нобди, ондоогоор бодомжолон, ажаһуудалаа сэгнэнэбди. Зорилгоёо тодорхойлнобди, байдалаа зохёо­нобди, - гэжэ Аюна тэмдэглэнэ.

Абын захяагаар

2015 ондо Цыренжаповтанай бүлэ Улаан-Үдэ руу нүүжэ ерэһэн юм. Уласайнгаа Эд зөөриин яа­манда ажаллажа байхадань, Аю­ные Улаан-Үдэ хотын захиргаан түсэблэлгын таһагай дарга болохы­ень уриһан юм. Эндэ ажаллаха үедөө Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида багшалһаншье байна.

- Оюутадта юунэй түлөө гүрэнэй хүтэлбэриин мэргэжэлтэн хэрэг­тэйб гэжэ ойлгуулхые оролдооб. Ехэ мүнгэ салинай түлөө бэшэ, харин ниигэмдэ, арад зондо аша туһатай байхын тулада ажалланабди. Хүдөө ажахыда хабаатай ажал хэзээдэшье намда дүтэ байдаг. Тиимэһээ Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаманай дэргэ­дэ Мэдээсэлэй-методологиин түбэй нээгдэхэдэнь, тэндэ орожо, дуратай­гаар ажаллажа байнаб, - гэжэ Аюна Цыренжапова хөөрэнэ.

Эндэһээл ажабайдалайнгаа шэнэ шата эхилээб гэжэ тэрэ тоолоно. Хүн гээшэ наһанайнгаа ехэнхи хуби ажалдаа үнгэргэдэг. Тиимэһээ ду­ратайл ажалдаа эршэ хүсэеэ, уха­ан бодолоо, бүхы сэдьхэлээ дууһан үгэхэдөө, эсэхэгүй, зобоноб, тули­наб гэжэ һанахагүй ха юм даа. Эгэ­эл иимэ хандасатайгаар энэ хүмнай ажалаа ябуулна.

Хүдөө ажахыда үмсын хэрэг эр­хилжэ байгшадые дэмжэхэ, гүрэнэй эмхидхэһэн шэнэ хэмжээнүүдтэ хабаадуулха, ойлгууламжын ажал ябуулха, үйлэдбэрилһэн зүйлыень наймаалха газар олгуулха болоод лэ, олон хэрэгүүдтэнь туһа хэхэдэ, ур­матай байдаг, - гэжэ тэрэ хөөрэнэ.

Нэн түрүүн ажалдаа һайн коман­да – бүлэг байгуулха шухала, ээм ээ­мээ түшэжэ, эбтэйгээр ажал хэхэдэ, найдамтай, бэрхэ, һүбэлгэн ажал­шад хэрэгтэй. Тиигэжэ Аюна Цы­ренжаповагай хүтэлбэри доро залу­ушуул сугларанхай. Хүн бүхэниинь өөрынгөө үүргэтэй, тиимэһээ хэһэн ажалыньшье үрэ дүн ехэтэй.

Буряад Уласай Мэдээсэлэй-ме­тодологиин түб мүнөө гол түлэб фермернүүдые дэмжэлгын ажал ябуулна. Багахан ажахынууд нэгэ­дэжэ, хамжаануудые (кооперативу­удые) байгуулаад, үйлэдбэрилһэн эдеэнэй зүйлнүүдээ наймаалха арга боломжотой болоно. Энэ хэрэгтэнь тон ехэ туһа энэ түб хүргэдэг.

- Мүнөө хаа-хаанагүй хамжаану­удые байгуулха ажал дэлгэрэнхэй. Хүдөө ажахын бүхы һалбаринуудта гүрэнэй дэмжэлгэ үгтэдэг. Тэдээн тухай фермернүүдтэ, багахан ажа­хын эзэдтэ ойлгуулжа, дансанууды­ень бэлдэлсэжэ, бухгалтерай тоосо­оень түлбэригүйгөөр хэжэ үгэнэбди. Мүнөөдөө 80 гаран фермертэ туһалнабди. Аймагуудаар, хүдөө ню­тагуудаар ябажа, хөөрэлдөө уулзал­гануудые эмхидхэнэбди, үшөө олон зониие хабаадуулха хүсэлтэйбди, - гэжэ Аюна Цыренжапова хэлэнэ.

Эрдэм бэлиг – эрхим баян

Хоёр дээдэ мэргэжэлтэй Аюна үшөө элдэб шэглэлээр һуралсалаа үргэлжэлүүлжэл байдаг. Олзын хэ­рэг эрхилэгшэдые һургаха хоёр үнэмшэлгэтэй болонхой. Элдэб һуралсал тренингнүүдые үнгэргэдэг. Мүнөө дүршэлтэй мэргэжэлтэн боло­бошье, ходол һураха гэһэн хүсэлтэй ябадаг. Гүрэнэй хүтэлбэриин болон экономистын дээдэ мэргэжэлтэй байгаад, мүнөө сагта хүдөө ажахын олон асуудалнуудтай ушарна. Тии­гэжэ хүдөө ажахын үндэһэн эрдэм мэдэсэгүй байһанаа мэдэржэ, мүнөө Буряадай хүдөө ажахын академидэ заочно түхэлөөр һуража байна.

Һаяхана Аюна Цыренжапова “Лидер Улан-Удэ” гэһэн харалган­да хабаадажа, 10 илагшадай тоодо оролсоо. Иимэл эрдэм мэдэсэ тээшэ тэгүүлжэ, арад зондоо ажал хэрэгэ­эрээ туһатай байха гэжэ оролдоһон зон хүтэлбэрилэгшэ, удамарша бай­хал зэргэтэй.

- Би олон фермернүүдтэй, үмсын ажахынуудай эзэдтэй уулзажа, хөөрэлдэжэ, өөртөө хэрэгтэй мэдэсэ абажал байдагби. Һонин зон олон ушардаг. Өөрыгөө, өөрынгөө ор­шон тойронхи байдал һайн тээшэнь болгохо, зүб тээшэнь хубилгахые хүсэһэн зониие харахада, ехэ урма­тай байдаг. Хори аймагай Жамбал­доржиевтанай ажабайдалаар ехэтэ бахархадагби. Ямар эршэ хүсэтэй, эб­тэй эетэй, ухаатайгаар ажабайдалаа зохёодог, ажалша бэрхэ зон гээшэб гэжэ гайхан һайхашаадагби. Иимэл хүнүүдһээ жэшээ абанаб. Мүн абам­ни урагшаа эрмэлзэһэн харгымни одон боложо үгэдэг. Аба эжыдээ нам­да зүб харгы заажа үгэһэндэнь баяр­тайб, - гэжэ Аюна тэмдэглэнэ.

Эгээл шухала - гэр бүлэ

Энэ дэлхэй дээрэ мүндэлжэ, жаргалтай ябаһандаа Аюна эжы абадаа баяр хүргэн ябадаг. Гэртэ­хиниинь бүхэли наһаараа багшын ажалда ябаһан. Дуратай мэргэжэ­лээ шэлэжэ абаа һаа, нэгэшье үдэр ажаллахагүйш гэһэн үгэ байдаг. Юуб гэхэдэ, дуратай юумэеэ хэ­хэдээ, ажаллаха бэшэ, харин үнэн зүрхэнһөө жаргалтай ябаһанаа мэдэрхэ жэшээтэй ха юм. Гэхэ зу­ура, Аюнын эгээл ехэ жаргалынь гэр бүлэнь болоно. Наһанайнгаа нүхэртэеэ гурбан һайхан үринэрые үндылгэжэ, хүмүүжүүлжэ байна.

- Гэр бүлэмни - минии жаргал. Ходол жаргалтай байхын тула­да зальбаржа, хани нүхэртэеэ, үри хүүгэдтэеэ харилсаагаа зүб мүрөөр байгуулхые оролдоноб. Үхибүүднай мүнөө үшөө ургажа ябана, үнгэтэ юртэмсын оньһо өөһэдөө нээжэ байна. Энэ хэрэгтэнь бидэ туһалжа, саашадаа бэрхэ, өөрынгөө зорилго­той, урагшаа һанаатай хүнүүд бол­гохые оролдохобди, - гэжэ гурбан үхибүүдэй эжы хэлэбэ.

Хэжэ ябаһан ажалдаа үнэн сэхээр хандажа, наһанайнгаа нүхэртөө, үри хүүгэдтээ, эжы абадаа энэрхы ханда­сатай, урагшаа эрмэлзэлтэй залуу­шуулай хүтэлбэрилхы тушаал даажа ябахадань, хэды урматайб даа.

Цыренжаповтанай гэр бүлын альбомһоо гэрэл зураг абтаба