​​Мэхэ гоходо бү орыт!

Тонуулшадта мэхэлүүлбэл - толгойн үбшэн

Буряад Уласай Дотоодын хэрэгүүдэй яаманай мэдээсэһээр, 2019 ондо арад зониие мэхэлжэ, мүнгэ зөөрииень үбэртэлхэ үйлэ хэрэгүүд 2018 онойхидо орходоо, 12,5 хубяар дээшэлээ. Тиихэдэ мэхэлэгдэһэн зоной 60 хубинь наһатай зон болоно. Тэдэнэр мэхэшэдэй үгэ хүүртэ бэлэхэнээр үнэншэжэ, байгаа мүнгэеэ болон үнэтэй сэнтэй эд бараагаа үгэхэһөө гадна, байдаг гэрһээ сүлүүлнэ.

Тиимэһээ Буряад Уласай Дотоодын хэрэгүүдэй яаманай мэргэжэлтэд саг үргэлжэ зоной дунда ойлгууламжын, һэргылэмжын ажал ябуулна. Хайшан гэжэ мэхэшэдые элирүүлхэб, тэдэнэй уһан дээрэ үрмэ тогтооһон үгэ хүүртэ этигэхэгүйб гэжэ ойлгуулна.

Жэшээлэн хэлэхэдэ, 2019 оной ноябрь һарада Буряад Уласай Ниигэмэй Хамгаалгын яаманай мэргэжэлтэдтэй хамта «Һэргэг байгты!» гэһэн хэмжээ ябуулга үнгэргөө. Мэхэшэд гол түлэб наһатайшуулда утаһаар хандажа, мэхэдээ оруулдаг. Ушар иимэһээ ямаршье ульгам хөөрөөндэ этигэнгүй, сагдаанарта, Пенсионно жасада, коммунальна албануудта, нөөсэлгын банкнуудта сэхэ хандагты гэжэ һануулгануудые тараагаа.

Наһатайшуулай, ветерануудай байдаг гэрнүүдээр ябажа, сагдаанар ойлгууламжын хөөрэлдөөнүүдые үнгэргөө. Гудамжануудаар ДНТ-гэй гэшүүдээр хамта ябажа, ойлгууламжын ажал ябуулаа.

Эгээл олоор үзэгдэдэг мэхын арганууд

Нэн түрүүн мэхэшэд гэрэй болон гарай утаһануудые хэрэглэнэ. Ямаршьеб нэгэ эд бараа дурадхажа, ашаг олзыень, ажабайдалда айхабтар хэрэгтэйень тэнгэридэ хүрэтэр магтаад, оройдоол тэдыхэн хүнгэлэлтэтэй сэнгээр абахыень дурадхан баалаха. Наһатайшуулда үе мүсын үбшэниие тэрэ доронь эдэгээхэ, хии дараха, зүрхэнэй сохисо түргэдхэхэ болон али олон тоото үбшэ хабша дары түргэн эдэгээхэ эм дом абахыень баадхадаг. Тиихэдээ мүнөөл эды-тэды хүнгэлэлтэ хэнэбди, сэб сэхэ гэртэтнай оруулжа үгэнэбди гээд лэ, уһан дээрэ үрмэ тогтоожо, халуун шулуу хайлуулхаар хөөрэжэ, бүримүһэн этигүүлжэ шадана. Этигэһэн манай хүн байгаа мүнгэеэ хурга даран тооложо, мэхэшэндэ барюулаад, хогоосон болоно.

Үнгэрһэн жэлэй ноябрьта 53-тай эрэ хүн мэхэлүүлээб гэжэ сагдаанарта мэдүүлгэ баряа. Тэрэ 2019 оной ноябриин 3-да гарай алтанхан часы абахаяа 18 мянган түхэриг эльгээжэрхёо. Сайтда тэрэ мэдээсэл уншаад, хэлсээ баталаа: тон ёһотоор наймаалагша Санкт-Петербургын абонентскэ номер үгөө, посылкын дугаар эльгээгээ ха юм. Тиимэһээ тэрэ хаягаар мүнгэеэ эльгээжэрхёод, хүлеэжэ ядаад хонходоходонь, хэн харюусахаб даа!

Ноябриин 25-да Улаан- Үдын Октябрьска хороогой дотоодын хэрэгүүдэй таһагта 45-тай эрэ хүн хандаа. Тэрэ 700 мянган түхэригөө мэхэшэдтэ дамжуулжархёо.

Сагдаанарай мүшхэхэдэ, тэрэ социальна холбоондо “хари гүрэнэй һайн авто- хүлэг хямдаар худалдагдана” гэжэ мэдээсэл уншаад, наймаашантай хөөрэлдөө. Авто-хүлэгэй эзэн мүнөөл мүнгэеэ эльгээбэлшни, энэл хямда сэнгээр худалдахаб гэжэ уран зугаа дэлгээ. “Хүхэ хямдаар” авто-хүлэг унахаяа һанажа, мэтэр доронь хэрэгтэй мүнгэ эндэ-тэндэһээ уриһалжа байжа суглуулаад эльгээжэрхёо. Теэд мүнгэеэ эльгээһэнэйнь һүүлээр энэ утаһаарнь хэншье зугаалхаяа болёо.

Тэрэл үдэр Ивалга аймагай 58-тай пенсионер эхэнэрһээ мэдүүлгэ ороо. Тэрэ баһал социальна холбоондо угаалгын машина хямдаар худалдагдана гэжэ уншаад, хорхойнь хүдэлөө. Тиигээд лэ нөөсэлжэ байһан 5 мянгаяа эльгээжэрхёо. Тиин гэһээнь хямда машинашье, табан мянган түхэригшье байхагүй!

Эдэ бүхы ушарнуудаар сагдаанар мүшхэбэриин ажал хэрэгүүдые ябуулна. Теэд тэдэ мэргэн мэхэшэдые балшыса бариха гээшэ хүндэхэн, орёохон, үни удаан ябуулагдадаг ажал юм.

Мүн баһа хүн зониие яажа мэргэн сэсэнээр мэхэлхэмнайб гэжэ тэдэнэр элдэбын али ондоо арга мэхэнүүдые хэрэглэдэг. Дээрэ хэлэгдэһээр, элдэбын машина тошиило хямдаар, эм дом тэрэ дороо эдэгээхээр дурадхахадаа, эмшэн гү, али байха туһа үзүүлхэ ниигэмэй ажалшамби гэжэ уран гоёор хөөрэхэ.

Үшөө тиихэдэ нөөсэлгын банкын ажалшамби, танда манай банкын карта хэрэглэһэнэйтнай түлөө тэды- эды мүнгэн түлбэри хэгдэхэ, пенсионно жасадатнай тэды мүнгэ оруулхамнай гү, али ямар нэгэн шанда хүртэхын түлөө тэды мүнгэ үтэр доронь эльгээгты гэхэ. Тиигэжэ банковска картынтнай мэдээсэлнүүдые хуу мэдэжэ абана, тиигээд дураараа дундуураа хатаржа, байһан мүнгыетнай доло абана.

Энээн тухай нэгэ жэшээ дурдая. Улаан-Үдын 62-той эхэнэр банковска картадатнай ямаршье операци ябуулагдахаяа болёо гэжэ мэдээсээ. Тиихэдэнь тэрэ эхэнэр заагдаһан утаһаар хонходожо, бүхы мэдээсэлээ хэлэжэ үгэжэрхёо. Юун байхаб даа, тэрэ доронь байһан мүнгыень доло абаа юм ааб даа.

Үшөө нэгэ жэшээ: ноябриин 18-да наһатай эхэнэртэ Пенсионно жасаһаа хонходонобди гээд, үшөө мүнгэ нэмэхэмнай, хаана оруулхыень хэлэгты гээ. Гэнэн хонгор эзы үшөө мүнгэ нэмэжэ абаха һанаатай хуу хэлэжэ үгөө. Нэгэ хэдыхэн саг соо картадань байһан 60 мянган түхэриг тиишээ ябашоо...

Эндэһээ удхатайгаар хэлэхэдэ, хэндэшье юугээшье бү мэдээсэгты! Банкын ажалшад хэзээшье танһаа мэдээсэл эрихэгүй, тэдээндэ бүхы мэдээсэлтнай хүсэд дүүрэн байдаг. Мүн баһа сотово телефоноо үгы хэбэл, мэтэр доронь болюулха юм.

Хүндэтэ нүхэд, бэлэн юумэн, үлүү мүнгэн хаанашье байдаггүй! Ородоор хэлэбэл, миинтэ юумэн ганса хулганаанай хабхада байдаг! Тиимэһээ, хүндэтэ уншагшаднай, үрмэ тогтооһон уран һайхан зугаатай, уһан мүртэй мэхэшэдэй үгэ хүүртэ орожо, хара хүлһөөрөө олоһон мүнгэ зөөриеэ бү алдыт даа гэжэ һэргылнэбди.

Алексей Жилинэй гэрэл зураг