1210
Эжын һайндэр жэл бүри намарай түгэсхэл һарын һүүлшын амаралтын үдэр тэмдэглэгдэдэг һайхан заншал Ород гүрэндэ 1999 онһоо бии болоһон. Зүгөөр энэ һайндэр дэлхэй дээрэ аяар урдын урда сагһаа эхитэй.
Үшөө урдын сагай Грецидэ эжынэрые ёһолон хүндэлхэ заншал байгаа. Үльгэр домогто энэ орондо Гея гэһэн бүхы бурхануудай Эжыдэ зорюулагдаһан һайндэр эмхидхэгдэдэг һэн. Урдын кельт арадууд - Бриджит бурханда, римлянүүд март һарада гурбан үдэрэй туршада бултанай Эхэ- Кибеле бурханда зорюулжа, найрладаг байгаа. Англи гүрэндэ аяар 17-дохи зуун жэлдэ Эжын амаралтын үдэр тэмдэглэдэг һэн, тэрэ һайндэр Генрих III байгуулһан түүхэтэй. Хоёр долоон хоногой нэгэ удаа амаралтын үдэр хүн бүхэн эжынэрээ ёһолжо, бэлэг сэлэгтэй ерэдэг заншалтай һэн. Энэ үдэр хуулита амаралтын үдэр гэжэ соносхогдоһон түүхэтэй. Америкада Джулия Уорд Хоу 1870 ондо Проклаци хэблэжэ, энэ һайндэр бии болгоһон байха юм. Гэхэ зуура, энэ үүсхэлынь дэмжэгдээгүй, ушар юуб гэхэдэ, Джулия Эб найрамдалай түлөө тэмсэлгэдэ Эхын дүрэ хэрэглэхэеэ һанаһан байгаа.
Харин Ородой Холбоото Улас дотор энэ һайндэр Гүрэнэй Дүүмын гэр бүлын, эхэнэрнүүдэй болон залуушуулай хэрэгүүдэй хорооной үүсхэлээр бии болоо. Борис Ельцин 1988 оной январиин 30-да энэ һайндэр тогтоохо тухай зарлиг доро гараа табижа, ноябрь һарын һүүлшын амаралтын үдэр тэмдэглэгдэхэ гэжэ баталагдаа. Гэбэшье, гүрэн доторнай энэ һайхан һайндэр 1999 онһоо тон үргэнөөр тэмдэглэгдэжэ захалаа. Энэ үдэртэ зорюулжа, үхибүүд, тмошуулшье хайрата эжынэрээ амаршалдаг, хүүгэдэй эмхинүүдтэ наада, тоглолтонуудые эмхидхэдэг заншалтай болообди. Һүүлэй үедэ сүлжээ холбооной харилсаанда бэе бэеэ амаршалжа, гоё һайхан үгэнүүдтэй шүлэгүүдшье, амаршалгын үгэнүүд тарана, харин фейсбук болон бусад холбоондо мэдээжэ дуушадай дуулаһан эжы тухай дуунууд шэнгүүлэгдэнэ.
Нэгэ үдэр тодороогүй
Зүгөөр Эжынэрэй уласхоорондын һайндэр ООН түсэблэжэ, үдэр гаргаагүй, хуулита ёһоор тодоруулаагүй. Тиимэл хадань, гүрэн бүхэн ондо ондоо болзорто энэ һайндэр тэмдэглэгдэдэг. Хитад, Япон, Америкэ, Финлянди, Бельги, Канада, Украина болон бусад гүрэнүүдтэ энэ һайндэр май һарын амаралтын 2-дохи үдэр тэмдэглэгдэдэг. Франци, Швеци гүрэнүүдтэ май һарын һүүлшын амаралтын үдэр энэ һайндэр тудана, Англида мартын 22-то, Польшодо майн 26-да эжынэр ёһологдоно. Үшөө һонин гэхэдэ, СССР-эй гүрэнэй бүридэлдэ анхан байһан гүрэнүүд Эжын һайндэр баһал ондо ондоо үдэрнүүдтэ тэмдэглэнэ. Белорусси – октябриин 14-дэ, Грузи – мартын 3-да, Казахстан – сентябриин 16-да, Узбекистан– мартын 8-да, Армени – апрелиин 7-до гээд эжын һайндэр үнгэргэнэ.
Заншалнууд ондоо
Энэ һайндэр гүрэн бүхэн ондо ондоогоор тэмдэглэдэг. Америкада наһа бараһан эжынгээ мүнхэ дурасхаалда улаан гвоздика үбсүүндээ зүүдэг. Эстонида хотын гудамжаар элдэб тугуудые үлгэдэг, Хельсинкидэ хүдэлмэришэ эжынэртэ зорюулжа бодхоогдоһон хүшөөдэ баглаа сэсэгүүдые табидаг. Финн арад эжынэртэ зорюулжа, энэ хүшөө 1996 ондо табиһан байха юм.
Арад зоной асуултаар Эжын һайндэр хадаа олон гүрэнүүдэй эгээл дуратай, тон шухала һайндэрнүүдэй нэгэн гэжэ тоологдоно. Энэнь гайхалгүй, юуб гэхэдэ, энэ дэлхэй дээрэ ами наһа үгэһэн эжыгээ хүндэлдэггүй хүн үгыл ёһотой.
Буряадай статистикын мэдээгээр, Буряад Уласта 514 мянга 400 эхэнэрнүүд ажаһуудаг. Тэдэнэй 310 900-нь хотонуудта ажаһуудаг, 203 500 эхэнэрнүүд хүдөө нютагта ажаһуудаг. Алишье үе сагта эхэнэрнүүд эрэшүүлһээ олон байдаг. 2018 ондо манай улас дотор 13 909 нялха үхибүүд мүндэлэн түрэһэн байна. 176 жаргалтай эжынэрнүүд эхирнүүдые түрөө. Тэдэнэй диилэнхи хубинь 25-29 наһанай эхэнэрнүүд болоно. Һүүлэй үедэ 30-39 наһатай эхэнэрнүүд нарайлна. Мүн 40 наһанайнгаашье һүүлээр үхибүүтэй болоһон 502 эжынэр бии.
Эжын һайндэр манай Буряад Улас дотор Матвей Рабданович Чойбонов үргэнөөр эмхидхэжэ, олон үхибүүтэй эжынэрые ёһолжо, бэлэг сэлэг барюулагдадаг бэлэй. Һайхан заншалаа мартангүй, энэ һайндэрые тэмдэглэжэ, хайрата эжынэрэй хүндэлжэ, ёһолжо, дурсажа байял даа.
Автор: Светлана АЮШИНА
