​​Сэржэм дээжэ, даллага

Хэр угһаа хойшо буряад-монголшууд эдеэ унданайнгаа дээжые орон хангайдаа, заяашадтаа үргэдэг байһан. Үдэр алдангүй үглөө бүхэндэ тоо бүрин, толгой мэндэ ажабайхаяа, ажал хэрэгэйнгээ урагшатай ябахые сэржэмээ үргэжэ байбал, дэмбэрэлтэй һайн байхал даа.

Мүнөөшье энэ заншал нангинаар сахигдана. Илангаяа ямар нэгэн шухала хэрэгэй гарахада: холын харгыда гарахадаа, һуралсалда, ажалда, албанда ороходоо, шэнэ хэрэг үйлэ эхилхэдээ, энэ гурим гүйсэдхэбэл, урагшатайшье, дэмбэрэлтэйшье байха.

Мүнөө сагта ехэнхидээ ламада хандадаг. Һү сайгаа, сагаан эдеэнэй болон шэхэр, талханай зүйлнүүдэй болон һүнэй архиин дээжые асаржа, ламада даадхадаг. Эдэ бүгэдэеэ амһарынь нээжэ, “Ум-аа-хум” гэжэ арюудхалгын тарни хэдэ дахин уншаха.

Эдеэ унданай дээжэнүүдые лама номой хүсөөр адис аршаан “наншад” болгожо, бурхан тэнгэринэртэ, дээдын һахюуһадта хүртөөжэ, таанадта эршэ хүсэ нэмээхые, һанаһан, зориһон хэрэгээ урагшатайгаар бүтээхыетнай даадхана.

Уншалгын удаа лама даллага хурылха гурим эхилхэ. Булта дээдэ тобшоёо тайлажа, аятайхан һуужа (хүлнүүдээ һольбожо болохогүй), малгайгаа үмдэжэ (толгойгоо хушажа), асарһан эдеэ унданһаан абалсажа гү, али мүнгэ танга хоёр альган дээрээ табяад, нара зүб хурылдаг. Ламын хойноһоо “Аа хуры!” гэжэ шангаар дабтаха. Дүүргэхэдээ, лама һүзэгтэн хоёрой хоорондо асуудал-харюусаан болодог:

- Һанаһан хэрэг номуун ёһоор бүтэбэ гү?

- Бүтэбөө!

- Буян хэшэг ерээ гү?

- Ерэбээ!

- Үлзы хутаг оршобуу?

- Оршобоо!

Даллага абхуулһанайнгаа удаа гурбан үдэр гэртэһээнь хүндэ юумэ үгэдэггүй. Энэ гурим хадаа буян хэшэгэйтнай, үлзы хутагайтнай гэр бүлэдэтнай бата бэхеэр тогтонижохын тулада юм. Зорёолһон мэтэ ямар нэгэ хүн шэмхэ дабһа гү, али уһа эридэг. Нариншаг байха хэрэгтэй.

 Бbolod.mn

Сангажийн Дашадондогой Самдан