​​Хотын шарай

Долоон хоног бүри алибаа сэдэбээр асуулта үнгэргэжэ, олониитын һанамжа сониндоо толилжо байхаар шиидэбэбди. Энэ удаа Улаан-Үдын түхэл шарай һайн тээшээ хубилна гү, али хотомнай улам лэ үзэмжэгүй боложо байна гү гэжэ зонһоо асуубабди.

Булат Цыбиков, сэтгүүлшэн:

- Буряадаймнай ниислэл хотын түхэл шарай яhала hайн тээшээ хубилна гэжэ hанахаар байна. Харгынууд шэнэлэгдэнэ, дулаа дамжуулдаг соргонууд hэлгэгдэнэ. Боксоор эхэнэрнүүдэй дэлхэйн чемпионадай үнгэргэгдэхэдэ, зайн галаар гэрэлтүүлгэ Улаан-Үдые шэмэглээ (харин Сэлэнгын хүүргэ дээрэхи шэмэглэл хайшааб даа үгы болошоо - ондоо тээ гудамжа гоёогоо ха). Бэшэ байдал хуушаараа ха даа. Оло мянга дахин хэлэгдэдэг буряад хэлэн дээрэ бэшээтэй гудамжа, дэлгүүрнүүдэй нэрэ тэмдэглэһэн гаршагууд үгыл зандаа. Харин барилгын талаар зүүн зүгэй шэнжэ ниислэл хотодомнай элеэр үзэгдэдэг болоо.

Владимир Жалсараев, олзын хэрэг эрхилэгшэ:

- Анхан Улаан-Үдэеэ гоёшоодог һэмби. Теэд һүүлэй үедэ ямаршье бодолгүйгөөр эндэ-тэндэ барилгануудай хэгдэхэдэ, голхордог болонхойб. Үндэр гэгшын гэрнүүд бодожол байна, теэд дэргэдэнь хүүгэдэй наадаха, зоной амарха, ядахын сагта машинаяашье табиха газарнууд зохёогдоногүй. Би ондоо тээгүүр ябахадаа, эрхэ бэшэ Улаан-Үдэеэ зэргэсүүлдэгби. Эрхүү, Красноярск һүүлэй үедэ улам һайжаржа байна. Гудамжануудынь үргэн аад, ариг сэбэрхэн. Унаагаар ябаха, мүн ябагаар алхалха газарнуудынь хоорондоо зайтай. Харин манай эндэ түмэр хашаануудаар лэ тусгаарлагданхай ха юм. Энээнһээнь боложо, харгы дээрэ байд гээд лэ, аюулнууд ушарна. Хотын түүхэтэ түб гэжэ нэрлэгдэдэг хуушан гэрнүүд тээсгэн шэрдэгдээ һэн. Үмхиржэ унаха болоһон тэдэ байшангуудые һайса шэнжэлһэнэй һүүлдэ задалжа хаяад, шэнээр бариха байгаа бэшэ гү гэжэ һанахаар. Гадна харгын асфальт хушалта харахада, нюураа маажуулжархиһан хүн шэнги. Юрэнхыдөө, хотомнай һаланшагаар лэ харагдадаг болонхой. Шэнэ гэрнүүд бэе бэедээ адли бэшэ - нэгэ маягтай байха ёһотой ха юм. Холын хари гүрэнүүдэй аяншалагшадые олоор угтадаг болохо һанаатайбди, тиигэхын тула нэн түрүүн аюулгүй, аятай зохид байдал түхеэрхэ хэрэгтэйл даа. Улаан-Үдын болбосон түхэл сахиха хэрэгтэ шэглүүлэгдэдэг мүнгэ бодолтойгоор гаргашалаа һаа, хотомнай һэргэхэ һэн ха гэжэ бодогшоб.

Вячеслав Елбаев, Ородой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, багша:

- Улаан-Үдэмнай аймшагтай гоё боложо байна гэжэ хэлэхэ байнаб. Би 50 жэл соо эндэ ажаһуунаб. Минии нюдэн доро ямар ехэ хубилалтанууд болоо гээшэб! Залуу байхадамни, Октябрьска район гэжэ огтошье үгы байһан юм. Үдын саада эрьедэ ой модоор бүрхөөгдэһэн газар лэ байгаа. Мүнөө харыт, ямар томо, гоё район болошоод байнаб. Би Борсоевой гудамжаар байдаг хүм. Тэндэмнай үндэр-үндэр байшангууд баригдажа, ёһотой хотын түб гэгдэхээр болошоод байна. Улаан-Үдэмнай мүнөө үеын томо хотонуудһаа юугээршье дутахаар бэшэ! Буряад Уласай ниислэл хадаа үндэһэн маягтай байха ёһотой гэлсэдэг ааб даа. Шэнэ барилгануудые хэхэдээ, хуушан байшангуудаа шэмэглэхэдээ, энээндэ анхаралаа хандуулаа һаа, һайн байгаа гэхэ байнаб.

Баатаржавын Эрдэнэбаатар, Монгол Уласай гүрэн түрын ажал ябуулагша:

- 2002 ондо анха түрүүн Улаан-Үдэ ошоходоо, хотын хүгжэлтэ, худалдаа наймаанай һалбари Улаан-Баатарһаа 10-15 жэлээр хожомдоод ябана гэжэ бодоһоноо юун гэжэ нюухабиб. Харин һүүлэй арбаад жэлдэ Улаан-Үдэ хотын дүрэ һайжараа. Социалис ниигэмэй үедэ баригдаһан хуушанай, гол түлэб, 5 дабхар гэрнүүдтэй байһан саг үнгэрөө. Дэлхэйн барилгын һалбариин хүгжэлтэ дахан, тиимэ үндэр бэшэшье һаа, аятайхан түхэл маягтай хэдэ-хэдэн байшангууд баригдаа. Тиихэдээ ганса хотын түб дээрэ бэшэ, захааршье шэнэ микрорайонууд бии болоно. 2014 ондо манай хоёр уласай зон визэгүйгөөр бэе бэедээ ябаха аргатай болоһонһоонь улам үндэһэн хэлэ, соёл, түүхэ һэргэхэ тээшээ хандажа, гудамжаар хаяг, гаршагууд буряад-монголоор, уйгаржан бэшэгээр бэшэгдэжэ эхилээ.

Игорь Сарапулов, дизайнер:

- Харамсалтайнь гэхэдэ, Улаан-Үдымнай түхэл шарайда үнэхөөр гайхуулма, баярлуулма хубилалтанууд үзэгдэнэгүй. Ород гүрэндэ тон адляар баригдаһан мянга-мянгаад борохон хотонуудай дунда илгараад орхидоггүйл даа. Үндэһэнэй маяг шэнжэ шэнэлэн һагад оруулбал, зүйтэй байха һэн. Сэсэг, ногоон яһала ехээр таригдадаг болоһониинь һайшаалтай. Теэд энэ үүсхэл бэелүүлэгдэхэдээ, ямар нэгэн бодолтой байха ёһотой ха юм. Олдоһон лэ юумэеэ газарта һуулгаад орхихо бэшэ, жэшээлхэдэ, хуша модоной сэсэрлиг юм гү, тэрэнгиин сквер гү байгуулаа һаа яахаб? Киевэй каштантай Крещатик, Киото хотын сакура модоной сэсэрлигүүд бүхы дэлхэйдэ мэдээжэ ха юм.

Дора Хамаганова, олониитын ажал ябуулагша, сэтгүүлшэн:

- Сэлэнгэ мүрэнэй эрьеэр – Смолиной гудамжаар үндэр-үндэр байшангуудай баригдаһанда дурамни гутадаг. Хэнэй зүбшөөлөөр хэгдэһэн хэрэг бэ? Хажуугаарнь байһан модон гэрнүүд нара харанагүй ха юм. Яагаад тэндэ амидаралтайб? Хотын дарганар барилга ябуулжа байһан эмхинүүдтэй хамтаржа, тус бэрхэшээл шиидхэхэ ёһотой. Харин һайшааһан юумэмни гэхэдэ, боксоор эхэнэрнүүдэй чемпионадта дашарамдуулан, Илалтын проспектдэхи гэрнүүд гоёор гэрэлтүүлэгдээ. Һайндэрэй оршон шууд лэ мэдэрэгдэжэ эхилээ. Улаан-Үдымнай жэл ерэхэ бүри түхэл шарай һайжаржал байһай гэжэ хүсэнэб!

Бальжи-Нима Доржиев, Ородой Холбоото Уласай габьяата уран зураашан:

- Би 43-дахи кварталда ажаһуудаг хүм. Гэрыемни тойроод, эрид хубилалтанууд болоо. Хоол хүнэһэнэй, хубсаһа хунарай дэлгүүрнүүд, үдэшэ, үглөөндөө амарангаа алхалха парк бии. Эдэ бүгэдын бии болохые хүлеэгшэ һэм. Хүсэлни бэелээ. Харин уран һайханай талаар хэлэхэ болоо һаа, үлүү гоё болошоһон юумэн үгы. Бусад хотонуудһаа илгарха гэбэл, оршон үеын дүрсэлхэ уралигай урасхал дахан, хүшөөнүүдые табиха байгаа. Хүнүүдые, моридые бэшэ ааб даа. Өөрсэ маягтай, далда удхатай, буряад арадайнгаа үндэһэнэй үзэл гэршэлһэн бүтээлнүүдые табиха хэрэгтэй. Хотын ноёд энээн тухай бодомжолхо байгаал ха.

Цырен НАЙМАНОВ асуулта үнгэргэбэ