769
Манай сониной заншалта болоһон хүнгэн атлетикын эстафетэ тухай түүхэтэ мэдээнүүдые суглуулжа байтараа, тон һонирхолтой саарһа дансануудтай дайралдабабди. 1946 онһоо эхилжэ, майн 1-нэй һайндэртэ зорюулагдаһан эстафетэ Улаан-Үдэдэ үнгэргэгдэжэ эхилһэн байна. 1949 он болотор тус хэмжээ ябуулга тухай мэдээсээнүүд соо “Бурят-Монголой үнэн” сонин тухай нэгэшье хэлэгдэнэгүй. Энэ ушараар бидэ ехэ гайхаһан байнабди. Харин 1950 оной сониной хуудаһанууд дээрэ “Бурят-Монголой үнэн” сониной анха түрүүшын эстафетэ болобо гэжэ уншаад, мэгдээд абаабди. Юуб гэхэдэ, арад зоноо 70-дахияа гүйлдөөнэй хэмжээ ябуулга үнгэргэнэбди гэжэ мэхэлжэ байнабди гээд гайхамаар лэ.
1970-аад он болотор майн эхиндэ аяар хоёр гүйлдөөнэй мүрысөөн Буряадай ниислэлдэ болодог байгаа. Тиимэһээ эдэ хоёр хэмжээ ябуулга нэгэдүүлжэ, ганса “Буряад үнэн” сониной эстафетэ гэжэ нэрлэгдээ. Һонирхолтой гэхэдэ, тэрэ үедэ тус эстафетэ эхиеэ 1946 ондо абаа гэжэ шиидхэбэри абтаһан байна бшуу.
Мүнөөдэрэйнгөө дугаарта түрүүшын эстафетэнүүд тухай тэрэ үеын “Бурят-Монголой үнэн” сонин соохи материалнууд сооһоо шэлэн абтаһан мэдээнүүдые уншагшадтаа дурадханабди. Гэхэтэй хамта, тэрэ үеын стилистикэ болон бэшэмэл дүримүүдые зандань үлөөгөөбди.
1950 он. “Бурят-Монгол үнэн” газетын нэрэмжэтэ түрүүшын эстафетэ юу харуулааб?”
... Хабарай игаабари дулаан үдэрнүүд ерэжэ, манай республикын хэдэн мянгаад ба зуугаад физкультуурнигууд стадионууд ба спортын талмайнуудай ногоон полинууд дээрэ, мүн городуудай улицануудта болон паркнуудта элдэб янзын мүрысөөнүүдые үнгэргэжэ эхилбэ. Шамбай солбон бэетэй, һонор һэргэлэн, согтой хүхюун ба өөһэдынгөө хүсэндэ этигэл найдабаритай эдир залуу спортсменүүд зунай һайхан сагые зулган угтажа байна...
... “Зунай спортивна сезондо эрхимээр бэлэдхэхэ!” гэһэн лозунг доро “Бурят-Монголой үнэн” газетын шан абалгын ниитын эстафетэдэ бэлэдхэлгэ ба тэрэниие үнгэргэлгэ ябуулагдаһан байна...
... Республикын ба городуудай физкультурна организацинууд 1949-1950 оной үбэлэй сезон соо техническэ һайн результадуудые туйлаһан ба спортивна шадабариие дээшэлүүлхэ талаар нилээд амжалтануудтай байха юм...
... “Наука”, “Ажалай резервнүүд”, “Медик”, “Большевик” спортивна обществонууд ба эхэнэрнүүдэй №65 түмэр замай дунда һургуулиин коллектив оло олон командануудые мүрысөөндэ хабаадуулһан байна...
... Майн 7-до городой Ленинэй улицаар большевистскэ хэблэлэй Үдэртэ зорюулагдаһан “Буряат-Монгол үнэн” газетын нэрэмжэтэ анха түрүүшын эстафетэ үнгэргэгдэбэ. 200 команда, 1400 физкультурнигууд старт дээрэ гаража, эстафетэдэ түрүү һууриие буляалдаа...
... Спортивна эрид шанга тэмсэлэй һүүлээр, эстафетын дистанциие 5 минута 24,7 секунда соо гүйжэ дүүргэһэн эхэнэрнүүдэй №65 түмэр замай дунда һургуулиин команда түрүүшын һуури эзэлээ. Тэдэнэрһээ 11 секундаар гээгдэжэ ерэһэн Буряадай дунда һургуулиин коллектив хоёрдохи һуурида гараһан байна...
... Эхэнэрнүүдэй урилдаанда спортивна обществонуудай эгээн хурдаар гүйдэг спортсменканууд хабаадалсаа...
... Эрэшүүлэй группын мүрысөөн бүри шангаар үнгэрөө. “Ажалай резервнүүдэй” командын түлөөлэгшэ Конев стартын түрүүшын этапта хамта урилдагшадһаа холо таһаран гаража, хоёрдохи этаптаа эстафетэеэ түрүүлэн барюулһан байна. Энэнь түрүү һууриин түлөө тэмсэлые амжалтатайгаар дүүргэхэ ябадалые шиидхэһэн байха юм. Тиимэһээ энэ командын бусад хабаадагшадынь удаадахи этапуудта түрүүлһээр ябажа, финиш дээрэ түрүүлэн ерээ...
... Мүрысөөнэй дүүрэһэнэй һүүлээр, илагша командануудта газетын редакциһаа грамотанууд ба кубогууд барюулагдаа. Тэрэшэлэн “Наука” обществын, №2 ЖУ-гэй ба №65 һургуулиин коллективүүдтэ эстафетэдэ олон хүнүүдые хабаадуулһанайнь түлөө, пединститудай коллективтэ старт ба финишэй газарые эрхимээр шэмэглэһэнэйнь түлөө кубогууд ба грамотанууд барюулагдаба...
... Тус эстафетэдэ старт ба финишэй хэзээ хэзээнэйхиһээ үлүү һайханаар шэмэглэгдэһые тэмдэглэхэ шухала...
1951 он. Авторынь Д.Гунзынов.
… Хэдэн минута үнгэрөөд, эгсэ 12 час болохоёо байба. Спортивна хубсаһатай һурагшад, эдир хүбүүд, басагад, эрэшүүл, эхэнэрнүүд “Б.-М.Үнэн” газетын редакциин гэрэй хажууда, Ленинскэ улицада зогсонод. Ленинскэ улицын хоёр хажуугаар хэдэн олон хүнүүд-городой ажалшад сугларба...
... Судьянууд секундомернүүдээ баринхай, байра байраа эзэлнэ. Оркестр марш наадана. Эстафетын этап бүхэндэ тодхогдоһон репродукторнууд большевистскэ хэблэлэй үдэртэ зорюулагдаһан тус эстафетын нээгдэһэн тухай соносхонод...
... Эгсэ 12 час. Судья сигнал үгэбэ. 10 эрэшүүл стартһаа урагшаа даб гэлдэн гүйлдэшэнэ. Эдэ 10 спортсменүүд эстафетэдэ хабаадалсагшад сооһоо эгээл хүсэтэй командануудай гэшүүд юм...
... Түрүүшын секундаһаа эхилэн, түрүү һууриин түлөө нэтэрүү тэмсэл этап бүхэндэ болоно. Телефонно холбоотой этапуудһаа хэнэй хаана ябаһан тухай мэдээсэлнүүд судейскэ коллегидэ саг үргэлжэ ороно. “Хэн түрүүн ерэгшэ ааб” гэһэн асуудал сугларагшадай сэдьхэл зүрхэ эзэлнэ...
... Стартын үгтэһэнһөө хойшо хэдэхэн минута үнгэрөө. Түрүүшын хүн фиништэ байгшадта харагдаба. “196” гэһэн номертой спортсмен финишын лентэ үбсүүгээрээ таһалан үнгэрнэ. Энэ хадаа ПВЗ-гэй “Локомотив” обществын гэшүүн нүхэр Шевчук байгаа...
1954 он. Авторнууд И.Бальдиров, А.Игумнов.
... Майн 9-нэй үдэр эртэ үглөөнһөө спортивна хубсаһа үмдэһэн олон тоото залуушуул Улаан-Үдэ городой үйлсэнүүдээр нэг зүг барин шэглэнэ. Эдэнэр “Бурят-Монголой үнэн” газетын нэрэмжэтэ заншалта табадахи эстафетэдэ хабаадахын тулада Соведүүдэй Байшан руу шэглэжэ ябаһан байгаа...
... Эстафетын эхилхэ сагай ойротохо бүри Соведүүдэй Байшангай талмай дээрэ хүнүүд бүри олошорно. Сугларагшадай дунда мүрысөөндэ хабаадалсаха хүнүүдһээ гадна, мүн мүрысөө харахаяа ерэгшэдшье нилээд олон бии...
... Эстафетэдэ хабаадахаяа ерэһэн хоёр мянга шахуу физкультурнигууд: һайндуранай спортивна обществынхид, һургуулиин ба техникумүүдэй һурагшад, педагогическа ба фельдшерско-акушерскэ һургуулинуудай студентнүүд – хүбүүд, басагадуудай команданууд хэдэхэн сагай үнгэрөөд байхада, түрүү һуури эзэлхын түлөө үсэд шангаар тэмсэхэнь. Маршрудынь Соведүүдэй Байшангай хажууһаа эхилээд, Ленинэй нэрэмжэтэ үйлсээр урагшаа “Бурят-Монголой үнэн” газетын редакциин байшан хүрэтэр, тэндэһээ гэдэргээ КПСС-эй обкомой байшан хүрөөд, дахяад Соведүүдэй Байшан хүрэтэр байба...
... Үдэрэй 12 час. Старт дээрэ “Урожай”, ПВЗ-гэй “Локомотив”, “Буревестник”, “Спартак”, “Искра”, “Медик” гэжэ командануудай арба гаран эхэнэрнүүд жагсаба...
... Үнгэ бүриин майкатай хүнүүд түрүүшын алхамһаа эхилээд, урда хойноо оролсон, далда ороно. Хэдэхэн минутын үнгэрһэн хойно урилдаанай харгыгаар удаа удаагаараа гурбан хүн харагдаба. “Искра” командын “370” номертой спортсменка эгээн түрүүлэн, 5 минута 9 секунда соо ерэжэ, духовой оркестрын аялга доро альга ташалгаар угтагдан, финишын лентые үбсүүгээрээ таһалан үнгэрбэ...
... Гурбан час шахуу саг соо бүхы командануудай гүйлдөөн эмхитэй гуримтайгаар дүүрэжэ, эстафетэдэ хабаадагшадай түгэсхэлэй парад болобо. Парад дээрэ эрхим показательнууд соносхогдоһон байна...
... “Бурят-Монголой үнэн” газетын нэрэмжэтэ заншалта эстафетэ энэ жэлдэ эмхитэйгээр үнгэржэ, манай спортсменүүдэй хүсэ шадалай ба мэргэжэлэй дээшэлжэ байһые эли тодоор харуулаа.
1959 он. Автор И.Очирон. “1200 хүн эстафетэдэ хабаадаба”.
... Совет хэблэлэй үдэртэ зорюулагдаһан “Бурят үнэн” газетын шанда хүртэхын түлөө заншалта эстафетэ уржадэр боложо үнгэрбэ. Энэ үдэр бүрхэг, һалхи бороотойшье һаань, хүнүүд олоороо сугларһан байна... ... Гансахан эстафетэдэ 1200 спортсменүүд хабаадаа. Эдэмнай үнгэрһэн жэлнүүдэйхидэ орходоо 300 хүнүүдээр олон болоно. Мүнөө жэлэй спортивна тулалдаанда һайн дуранай бүлгэмүүдһээ, һургуулиин үхибүүдһээ, техникумүүдэй болон дээдэ һургуулинуудай студентнэрһээ гадна, промышленна предприятинуудай, хэдэ хэдэн эмхи зургаануудай коллективүүд түрүүшынхиеэ хабаадаһан байна. Тэдэнэр һайн дүнгүүдые туйлажа, грамотануудта хүртэбэ...
... Үсэд шанга тулалдаанай һүүлээр 65-дахи һургуулиинхид шалгаржа, аяар 5 кубок, 4 командна грамотануудаар шагнагдаа. Тиихэдэ энэ һургуулиин 28 һурагшад тус тустаа грамотануудта хүртөө...
... Промышленна предприятинууд болон эмхи зургаануудай коллективүүдэй хоорондохи мүрысөөн харагшадые һонирхуулаа. Түрүүшын үедэ хэнэйшье илажа гарахань мэдэгдэбэгүй. Тиигэһээр байтар медицинскэ хүдэлмэрилэгшэдэй түлөөлэгшэд шалгаржа эхилээ. Нүхэдэйнгөө хэдышье шанга байбал, тэдэнэр нэгэдэхи һууряа эзэлжэ һалаа. Хоёрдохи һуури хэлхеэ холбоошод, гурбадахи һуури хэлэгүйшүүлэй коллектив эзэлбэ...
“Бурятика.ру” гэһэн электронно номой сан соохи мэдээнүүд хэрэглэгдэбэ
Автор: Борис БАЛДАНОВ бэлдэбэ
