1084
Июлиин 1-3 үдэрнүүдтэ Улаан-Үдэдэ үнгэргэгдэхэ “Алтаргана” нааданай программадабуряад шатараар мүрысөөн оруулагданхай. Бүгэдэ буряадуудай һайндэрэй үедэ шатаршадай тулалдаанууд гурбадахияа болохонь гээшэ. 2008 ондо Эрхүү хотодо болоһон “Алтарганада” анха түрүүшынхиеэ шатарай мүрысөөн оруулагдаа бэлэй гээд, Буряад Уласай мэдээжэ хүүгэдэй һоригшо Евгений Байнов һануулна.
- Тэрэ үедэ бидэ хэдэн суглаа үнгэргөө һэмди. Юуб гэхэдэ, нэгэ адли дүрим үгы байгаа бшуу. Тиимэһээ буряад угсаатанай ажаһуудаг бүхы нютаг нугануудаар ябажа, тэндэхи ноёд һайдуудаар хөөрэлдэжэ, шэнэ дүрим тухай хэлсээбди. Эгээл тэрэ үедэ бүгэдэ буряадай дүрим байгуулаабди, - гэжэ Евгений Байнов хөөрэнэ.
Ондо ондоо нютагуудта буряад шатараар дүрим адли бэшэ байбашье, Эрхүү хотодо тиимэ арсалдаата асуудалнууд, хэрэлдээн шууяан гараагүй бшуу.
Түрүүшын шатарай мүрысөөндэ Арсалан Барлаков түрүүлжэ гараһан байна. Тэрэ Забайкалиин хизаарай Агын тойрогой Дулдаргын аймагай командын түлөө наадаа һэн. Мүн Забайкалиин хизаарай түб Шэтэ хотын Денис Абашеев хоёрдохи һуури эзэлһэн юм. Гурбадахи шангай һуурида Буряадаймнай Олег Бадмацыренов гараа.
Эхэнэрнүүдэй мүрысөөндэ мүнөө үедэ уласхоорондын гроссмейстер Инна Ивахинова түрүүлжэ, өөрынгөө нэрэ “Алтаргана” һайндэрэй түүхэдэ оруулаа. Илалта туйлаһан Иннын эгэшэ, ФИДЕ-гэй мастер Надежда Ивахинова шангай гурбадахи һуури эзэлһэн байна. Буряад Уласай Сэлэнгын аймагай Анастасия Ручникова хоёрдохи һуурида гараа.
Автор: Борис Балданов
Описание: Инна Ивахинова 2008 оной "Алтарганын" түрүүшын шатарай мүрысөөндэ илаһан юм
Эрхүү хотодо болоһон “Алтарганын” найр нааданда 92 шатаршан хабаадалсаа бэлэй гээд һануулая.
2010 ондо Улаан-Баатарта (Монгол орон) үнгэргэгдэһэн “Алтарганын” программада буряад шатараар мүрысөөн оруулагдаагүй байһаниинь гайхалгүй.
2012 ондо Забайкалиин хизаарай Агын автономито тойрогто эмхидхэгдэһэн нааданда шатаршад Могойто һууринда мүрысэһэн юм. Эндэ Буряадаймнай эрэшүүл бүхы шангай һууринуудые эзэлжэ шадаа бэлэй. “Алтарганын” чемпионой нэрэ зэргэдэ Дмитрий Пушкарёв хүртөө. Олег Бадмацыренов болон Жамсаран Цыдыпов хоёр шангай һууринуудые эзэлээ. Мүнөө сагта Олег Жамсаран хоёр уласхоорондын мастерай нэрэ зэргэтэй болонхой юм.
Харин эхэнэрнүүдэй дунда Арюна Маланова түрүүлжэ, Эрхүү можын Елена Оршонова болон Ольга Хангуева хоёрые хойноо үлээгээ.
Евгений Байновай хэлэһээр, Могойтодо олон Монголой болон Дотор Монголой шатаршад хабаадалсаа бэлэй. “Тэрэ нааданай болохын урдахана тэдэ маанадаар нягта холбоотойгоор хүдэлһэн байна. Буряад шатар тухай олон юумэ мэдэжэ абаа, дүримүүдтэй танилсаа. Хэды тиигэбэшье, Монголой тала 2014 ондо Дадал һомондо болоһон “Алтарганада” шатаршадые уряагүй.
- Юундэ Монгол ороной “Алтарганые” эмхидхэгшэд шатарай мүрысөө үнгэргэнэгүйб гэжэ бидэ өөһэдөөшье мэдэнэгүйбди, - гэжэ Евгений Байнов гайхан хэлэнэ. – Монгол орондо шатар наадан ехэ дэлгэрэнхэй. Тэдэнэй тоодо үхибүүдэй дунда олон дэлхэйн болон Азиин чемпионууд бии бшуу. Тиихэдэ хэдэн арбаад уласхоорондын гроссмейстернүүд Монголой эрхэтэд юм. Тэрэ тоодо буряадуудшье бии. Минии һанаһаар, буряад дүримөөр наадахадань тааранагүй. Хэды тиигэбэшье, бүхы дэлхэй дээрэхи шатарһаа манай буряад шатар тиимэ ехэ илгаатай бэшэ юм.
Июлиин 1-3 үдэрнүүдтэ болохо “Алтарганада” шатаршад дахинаа мүрысэхэ болоно гээшэ. Сугларагша бүхэн швейцарска гуримаар 7 наада үнгэргэхэ болоно. “Алтарганын” мүрысөөндэ 30 гаран командын түлөөлэгшэдые угтахаар бэлэн байнабди. Улаан-Үдын шатаршад өөһэдын районуудай түлөө наадаха. Харин Буряад Уласаймнай хүдөө нютагуудай 20 аймагуудай шатаршад наадануудта оролсохо гээд хараалнабди. Забайкалиин хизаар, Эрхүүгэй можо нэгэнһээ үлүү команда эльгээхэ гэжэ мэдэнэбди. Мүн Монголой болон Хитадай Дотор Монголой шатаршадые хүлеэн байнабди.
"Үшөө тиихэдэ Россиин ондоо хото можонуудай шатаршадай оролсобол гайхахагүйбди”, - гэжэ ерэхэ наадануудай ахамад судья Евгений Байнов мэдүүлнэ.
Тус хэмжээ ябуулгада бэлэдхэлгын шата гэһэн уласай хэмжээнэй мүрысөөн майн 21-дэ Буряад Уласай түбэй стадион дээрэ эмхидхэгдээ. Эндэ 20 эхэнэрнүүд болон 49 эрэшүүл бэеэ туршаа.
Эхэнэрнүүдэй дунда Зэдын аймагые түлөөлһэн Сурена Самдановатай тэмсэхэ хүн олдоогүй. Абажа боломоор найман очкогой наймые абажа, түрүүлжэ гараа. Гусиноозёрск хотын Анастасия Шмельцер (Ручникова) хоёрдохи һуури эзэлээ. Мүн гурбадахи шангай һуурида Захааминай аймагай Тунгалаг Жигжитова гараһан байна.
Эрэшүүлэй дунда 7 очко абаһан Олег Бадмацыренов шанга байһанаа үшөө дахин гэршэлээ. 6,5 очкотойгоор аяар гурбан хүн һүүлшын шатада хүрөө. Нэмэлтэ гуримаар очконуудай тоологдоһоной удаа Дмитрий Пушкарёв - хоёрдохи, Сэнг-Доржи Дондуков - гурбадахи һуури эзэлээ гэжэ элирүүлэгдээ.
Командна тоосоондо эрэшүүлэй дунда Октябрьска, Железнодорожно болон Советскэ районуудай команданууд шангай һууринуудые эзэлээ. Харин эхэнэрнүүдэй дунда Сэлэнгын, Захааминай болон Ивалгын аймагуудай шатарша басагад түрүүлжэ гараа.
Автор: Борис Балданов
Описание: Сурена Самдановатай (зүүн гарһаа) тэмсэхэ хүнүүд олдоогүй
Автор: Борис БАЛДАНОВ
