​Хүдөөгэй хүгтэй, залитай үбэлэй спортын наадан

Ажалша, таряаша хүн зоноороо баян Түгнын тэнюун тала дай­дада Уласай үбэлэй хүдөөгэй спортын нааданууд мартын эхин үдэрнүүдтэ үргэн дэлисэтэйгээр үнгэргэгдэбэ. Спортын табан зүйлөөр мүрысэхэеэ хүдөөгэй 21 аймагай түлөөлэгшэд Мухар- Шэбэртэ бууба. Уридшалан дүнгүүд тухай хэлээ һаа, иимэ: Кабанск ай­маг түрүү һуури эзэлээ (дээрэхи гэрэл зураг дээрэ), найр нааданай эзэд – мухар-шэбэрэйхид хоёрдо­хи һуурида, Загарай аймагай тамиршад гурбадахи һуурида гараа.

Бэлэдхэлэй ажал һайнаар ябуулагдаа

Энэ нааданууд 14-дэхи­еэ үнгэргэгдэһэн байна. Урда жэлнүүдтэ мүрысөөн спортын най­ман зүйлөөр болодог аад, мүнөө жэл оройдоол табан зүйл оруулаг­даа. Тиигэбэшье, тамиршадай тоо үсөөрөөгүй. Юуб гэхэдэ, санаар бо­лон конькигаар урилдаануудта ве­теранууд хабаадалсажа, мүрысөө шэмэглээ. Мухар-Шэбэр аймагайхид нилээд ехэ эмхидхэлгын ажал ябу­улжа, 800 гаран тамиршадые угтан абаа. Тэдэниие һургуулинууд соо байрлуулаа, түлбэригүйгөөр хооллу­улаа.

Тус наадануудай болохын урда тээ спортын хэдэн талмайнууд һэльбэн шэнэлэгдэһэн байна. Са­гаан-Нуур һууринай санын баа­за заһабарилагдаа. Мухар-Шэбэр һууринай 2-дохи һургуулиин стади­он һуудалнуудтай, хубсаһа хунараа һэлгэхэ дулаан байшантай болоо. Нааданууд аяар гурбан томо елүүр дээрэ үнгэргэгдөө. Елүүр түхеэржэ, тэрэниие харууһалха гээшэ хүнгэн бэшэ хэрэг юм. Тэндэ конькигаар урилдаашад болон бүмбэгэтэй хок­кей наадагшад мүрысөө. 100 үдэрэй хугасаада нааданай гал носоогдожо, Мухар-Шэбэрэй бүхы һуурин ню­тагуудаар ябуулагдаа. Наадануудай һүлдэ тэмдэг гал ганса тамиршад бэшэ, мүн юрын ажалшад, малшад, таряашад, механизаторнууд абажа ябаа.

Тиихэдэ нааданай заншалта һахюуһан – Денис Юрьевич Сажи­най дурадхаһан шарахан үнэгэнэй гүлгэн – эдэ үдэрнүүдтэ тамирша­дай һүр һүлдэ үргэжэ байгаа. Корсак (шара үнэгэн) хадаа Түгнын тала дайдаар олоор ажамидардаг амитан, эндэхи талын эзэн гэжэ тоологдодог.

Аймагай соёлой байшанай ду­ушан, бэлигтэй композитор Алек­сандр Суворов нааданай гимн дуу зохёогоо.

Нээлгын баяр ёһолол

Тус наадануудые харахаяа олон айлшад буугаа. Тэдэнэй тоодо Буря­ад Уласай Толгойлогшын уялга саг зуура дүүргэгшэ Алексей Цыденов, Арадай Хуралай депутадууд, Засагай газарай тушаалтад болон бусад.

Алексей Цыденов бүхы суглараг­шадые амаршалхадаа, Мухар-Шэ­бэрэй аймаг энэ наадануудые дэмы үнгэргэнэгүй гэжэ тэмдэглээ.

- Иимэ удха шанартай, ехэ наада үнгэргэхын түлөө Мухар-Шэбэрэй ажаһуугшад тон һайнаар ажалаа ябуулһан байна. Ажалдаа габьяа гаргаһанай түлөө тэдэ үбэлэй на­адануудые угтан абаба, -гэжэ Буряад Уласай Толгойлогшын уялга саг зуу­ра дүүргэгшэ тэмдэглээ. – Энэ наада­нуудта тамиршад ганса мүрысэнэ бэшэ, мүн хүн зоной хани нүхэсэл, аймагуудай хоорондохи харилсаан бэхижэнэ.

Буря­ад Уласай Толгойлогшын уялга саг зуура дүүргэгшэ Алексей Цыденов энэ нааданда үндэр сэгнэлтэ үгөө

Хүндэмүүшэ мухар-шэбэрэйхид айлшадые дулааханаар угтан абаа

Түнхэн аймагай тамиршад нээлгын баяр ёһололой үедэ

Буряад Уласай Арадай Хуралай хо­рооной түрүүлэгшэ Зоригто Цыбик­митовэй хэлэһээр, иимэ наадануу­дые Мухар-Шэбэр аяар холын 1988 ондо нютагтаа үнгэргэһэн түүхэтэй.

- Тиихэдэшье, мүнөөшье манай Мухар-Шэбэр нютаг үндэр хэмжэ­эндэ наадануудые үнгэргэжэ байна гэбэлни, алдуу болохогүй, - гэжэ Зо­рикто Цыбикмитов омогорхон хэлээ. – Арадай Хуралай һунгамалнуудай зүгһөө бүхы хабаадагшадта, хүндэтэ айлшадта, нютагайнгаа зондо бая­рые хүргэнэб.

Тус нааданууд Буряадай спор­тын түүхэдэ ороһон 1936-1937 ону­удта ябагаар болон санаар буряад табан басагадай Москва хүрэһэн үдэрнүүдтэй тохёолдобо. Советскэ Союзай ниислэлдэ тэдэ мартын 6-да хүрөөд байһан юм. 6000 гаран кило­метр зай тэдэ 95 үдэрэ туршада га­талжа, еһотойл баатаршалга гаргаа. Энэ үйлэ хэрэг спорт хүгжөөлгэдэ горитой нүлөө үзүүлһэн байна бшуу. Олимпиин наадануудта адли туг үргэгдөө, гал носоогдоо. Туг үргэлгэдэ Түгнын талын түрүү та­бан тамиршад хабаадаба. Тэдэ хэд бэ гэбэл, хүнгэн атлетикээр спортын мастерта кандидат Леонид Кобе­лев, гирь үргэлгөөр спортын мастер Прокопий Хохлов, санаар спортын мастернууд Юрий Столопов, Эдуард Телешко, зүг шэг тодорхойлгоор спортын мастерта кандидат Евгения Юрьева, сүлөөтэ барилдаагаар улас­хоорондын классай спортын мастер Нима-Жаргал Нимаев гэгшэд боло­но.

Санаар СССР-эй спортын мастер Елена Жамбалова болон зүг шэг тодорхойлгоор спортын мастерта кандидат Дмитрий Юрьев гэгшэд нааданай гал носооһон байна. Дэл­хэйн чемпионадта хабаадажа байһан Алиса Жамбалова нютагаархиндаа, бүхы хабаадагшадта аяар холын Финляндиһаа амар мэндые хүргэжэ, бултаниие баярлуулба.

Наадануудай Дангина

Иимэ конкурс-харалга гурбада­хи наадануудта эмхидхэгдэнэ. 2015 ондо Гусиноозерск хотодо болоһон үбэлэй наадануудта түрүүшынхиеэ үнгэргэгдөө бэлэй. 2016 оной зунай наадануудта Дангина басагадые шэ­лэн абалга эмхидхэгдээ һэн. Мүнөө жэлэй мүрысөөндэ Интернедэй аша­ар эгээл сэбэр, спортивна басагад шэлэн абтагдаа. Бүхы дээрээ 10 га­ран аймагуудай 13 дангинанууд Му­хар-Шэбэрэй аймагай захиргаанай залуушуулай таһагай эмхидхэһэн энэ мүрысөөндэ хабаадаа гээшэ.

Байгал Шадарай аймагай Ека­терина Головко түрүүлжэ гараад, 10000 түхэриг шанда хүртөө.

- Манай аймагай захиргаанай тус мүрысөөндэ хабаадыш гэжэ дурад­хахадань, гэрэл зурагуудаа болон өөр тухай найруулга эльгээгээб, - гэжэ Екатерина Головко баяртайга­ар хөөрэнэ. – Уласай хүдөөгэй наада­нуудта 8-дахияа хабаадажа байнаб. Энэ хугасаада санааршье урилдааб, хүнгэн атлетикээршье бэеэ туршааб, зүг шэг тодорхойлгын үүдтэ хабаа­далсааб. Эгээл үндэр амжалта 2016 ондо Хурамхаан аймагта туйлааб. Тиихэдэ һаалишадай мүрысөөндэ өөрөөшье мэдэнгүй мүнгэн медаль­да хүртөөб. Минии наһанай нүхэр Виктор баһа тамиршан юм. Эндэ зүг шэг тордорхойлгын мүрысөөндэ ха­баадалсана. Манай ехэ басаган 14 наһатай, гирь үргэхэ дуратай юм. Бага хүбүүмнай спортын бүхы янзануудаар бэеэ һорино.

Нааданай Дангина басагад

Зүг шэг тодорхойлго
Спортын энэ янза наадануудай бүридэлдэ 2015 ондо оруулагдаһан байна. Сэлэнгэ аймагта болоһон наадануудта түрүүшынхиеэ зүг шэг тодорхойлгоор мүрысөөн үнгэрөө һэн. Ахамад судья Евгений Осиповой хэлэһээр, 2015 ондо оройдоол 10 аймаг хабаадаһан байна. Мүнөө жэ­лэй мүрысөөндэ аяар 18 командын оролсоһондонь баяртай байһанаа Евгений Осипов мэдүүлнэ. Сагаан-Нуур һууринай Юрьевтэнэй гэр бүлэ бүхы алтан медальнуудые абаа. Ев­гения, Дмитрий хоер хубиин тоо­соондо шалгаржа, Мухар-Шэбэрэй аймаг командна мүрысөөндэ алтан медаль абаба.

Зүг шэг тодорхойлолгоор мүрысөөн ехэ һонирхол татадаг болонхой

Санаар урилдаан

Сагаан-Нуур һууринда манай уласай эгээл һайн санын баазану­удай нэгэн хүдэлдэг гээшэ. Тэндэ СССР-эй спортын мастернууд Елена болон Саян Жамбаловтанай гэр бүлэ үрэ дүнтэйгөөр ажаллажа байдаг. Манай урдаа хараха санаша басаган, һаяхан уласхоорондын классай ма­стерай нэрэ зэргэдэ хүртэһэн Алиса Жамбаловагай эжы аба хоёр юм.

Газаа гэнтэ дулааржа, санашадта яһала һаад ушаруулба. Зарим газар­та саһан хайлаад, санын зүргэнүүд муудажа, хара газар харагдажа бай­гаа бэлэй. Саян Жамбалов снегохо­доор тэндэнь ошожо, саһа хаяа.

Тиигэбэшье, мүрысөөн һайнаар үнгэрөө. Эхэнэрнүүдэй дунда Ка­банск аймагай Надежда Бурлакова болон Сагаан-Нуурай Анна Жамба­лова гэгшэд түрүүлжэ гараһан бай­на. Анна хадаа Алиса Жамбаловагай дүү басаган гээшэ. Эрэшүүлэй дунда Баргажанай Адаг һууринай Алек­сей Малыгин хоёр дахин чемпионой нэрэ зэргэдэ хүртөө.

Ветерануудай дунда Кабанскын Валерий Мироманов мүн лэ хоёр да­хин шалгараа.

Санашан Алексей Малыгин

Санашан Анна Жамбалова

Конькигаар урилдаан

Энэ мүрысөөндэ сагай уларил баһа ехэ һаад ушаруулаа. Мухар-Шэ­бэр һууринай 2-дохи һургуулиин стадион дээрэхи елүүр хайлажа эхи­лээ. Һүниндөө хүйтэрхэдэнь, тэрэнь муухай, болдог солдогтой харгыдал адли болошохо байгаа. Тиимэһээ елүүр бэлдэгшэд һүниндөө унтангүй, тэрэниие заһажа хоноо. Мүрысөөндэ дүрбэн ондоо тамир­шад түрүү һууринуудта гараа. Эдэ хэд бэ гэбэл, Захааминай Анастасия Янькова, Кабанск аймагай Евгения Белоусова, Байгал шадарай аймагай Алексей Купцов болон Сэлэнгын Чи­мит Ринчинов гэгшэд.

Конькигаар урилдаанай үедэ

Бүмбэгэтэй хоккей

Бүхы наадануудай ахамад судья­гай орлогшо Федор Иванович Дарха­нов хоккей наада хараһандаа баяр­лажа байһанаа мэдүүлээ.

- Мүнөө жэлдэ хэзээ хэзээнэйхиһээ һонирхолтой мүрысөөн болоо. Бүхы наадануудые хаража, нюдөө хужар­луулааб, - гэжэ Федор Иванович хөөрэнэ.

Шэлэн абалгын шатада бүхы аймагуудай хабаадаһаниинь һайшаалтай. Финальна мүрысөөндэ 8 команда хоёр бүлэгтэ хубааржа на­адаа. Тэндэ шүүһэн команданууд ал­тан медаль абахын түлөө мүрысэбэ. Хэжэнгын аймагай хоккеистнүүд 0:2 тоотойгоор Кабанскын коман­дада шүүгдэжэ байһан аад, 2:2 бол­гожо шадаа. 12 метрһээ пенальти үдьхэлэлгэдэ, Хэжэнгын аймагай тамиршад шадамар байжа, чемпио­ной нэрэ зэргэдэ хүртэбэ. Гурбадахи һуури Загарайн хоккеистнүүд эзэ­лээ.

Хэжэнгын ба Кабанскын аймагуудай команданууд наадажа байна

Дүнгүүд ямар бэ?

Спортын табан зүйлөөр үнгэрһэн мүрысөөнүүдэй удаа командна дүнгүүд согсологдоо.

Командна тоосоондо илалта туйлаһан Кабанск аймагай тамир­шад УАЗ түхэлэй автомашина шанда хүртөө. Хоёрдохи һуурида Мухар-Шэбэрэй команда гараа. Гурбадахи һуури Загарай аймаг эзэлээ. Удаа­дахи һууринуудта Захаамин, Байгал шадарай болон Сэлэнгэ аймагууд гараба.

Удаадахи үбэлэй спортын наада­нууд 2019 ондо Кабанск аймагта бо­лохоор хараалагдана.