​Угтай хүн тугтай

Һүүлэй үедэ Буряад ороной тамиршад спортын элдэб янзануудаар Олимпиин, дэлхэйн, уласхоорондын, бүхэроссиин мүрысөөнүүдтэ шалгарна. Эдэ ехэ амжалтанууд хүдөөгэй юрын лэ физкультурын багшанарай, hоригшодой адхаар дүүрэн ажалhаа эхитэй гэжэ тэмдэглэмээр.

- 2001 ондо намайе Ородой Холбоото Уласай Болбосоролой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ, физкультурын багша Иван Цыбикжапович Норбоев hургуулида бүхэ барилдаанай һоригшоор хүдэлхыемни уряа һэн. Тэрэ сагһаа хойшо шэлэhэн мэргэжэлээ, ажалаа нэгэшье шаналаагүйб, - гэжэ Ярууна аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуулиин барилдаашадай һоригшо, физкультурын багша, Буряад Уласай габьяата hоригшо Дондок Дамбиевич Доржиев hанамжаараа хубаалдана. 

Үнэхөөрөөшье, энээхэн дэлхэй дээрэ өөрынгөө ажалда дуратай хүнһөө жаргалтай хүн үгы бэзэ. Мэргэжэлээ зүбөөр шэлээд, ажалдаа «гал дүлөөр бадаржа» ябадаг зон хододоо юуб даа хэхэ, бүтээхэ гэжэ эрмэлзэжэ ябадаг ха юм. Тэрэ хадаа бүхы ухаан бэлигээ, хүсэ шадалаа дуратай ажалдаа зорюулна. Тиин багша өөрынгөө нангин ажалаар үхибүүдэй дура сэдьхэлыень татажа, хэшээлнүүдтээ һонирхол түрүүлнэ. 

Дондок Дамбиевичай шабинарайнь дунда барилдаагаар уласхоорондын, Ородой Холбооной, Буряадай, аймагайнгаа, нютагайнгаа мүрысөөнүүдтэ хабаададаг спортын мастернууд, спортын мастерта кандидадууд, нэрэ зэргэ абажа шадаашьегүй һаа, спортдо, барилдаанда аргагүй дуратай хүбүүд, басагад олон юм. Тэдэнэй зариманиие нэрлэбэл, Мунко Бадмаев, Жаргал Бальжинимаев, Мэргэн Дугарсыренов, эгэшэ дүү Ульяна ба Юля Фирсованууд, Батор Намсараев, Гүрэ Намсараев, Эрдэни Лыгденов, Алдар Болотов, Мунко-Жаргал Цыренов, Сандан Цыденов, Донир Цыденов болон бусад. Олон һурагшадынь Зэбсэгтэ Хүсэнүүдэй дээдэ һургуулинуудта һурадаг, тэдэниие эрхимээр дүүргэhэн мэргэжэлтэдшье байха. Эдэ хүбүүд, басагад нютагайнгаа Зандан Жуугай найрнуудта, Сурхарбаанай наадануудта, зунай обоонуудай һайндэрнүүдтэ өөһэдынгөө хүсэ шадал, шандааһа харуулжа, зоной нюдэ хужарлуулһан, мүнөөшье хужарлуулһаар байдаг юм. 

- Эгэтын-Адагһаа Улаан-Үдэ һурахаяа ерэһэн хүбүүд, басагадаймнай, барилдаашадаймнай шадабарииень Буряадай бэлигтэй hоригшод саашань улам хүгжөөдэг юм. Жэшээлхэдэ, Мэргэн Дугарсыреновэй hоригшо – Буряад Уласай хүүгэд болон эдиршүүлэй спортивна hургуулиин ахалагша hоригшоор удаан хүдэлhэн Зоригто Владимирович Менжиков, харин Мунко Бадмаевай багшань - 9-дэхи СДЮШОР-ой ахалагша hоригшо Гомбо Будаевич Шагдуржапов болоно. Эгэшэ дүү Ульяна, Юля Фирсовануудай багша – манай уласай hургуулиин наhанай барилдааша басагадай ахалагша тренер Александр Будаевич Гармаев юм. Эдэ багшанар-hоригшод, минии нүхэд, hурагшадыемнай Ородой Холбооной, уласхоорондын, уласай хэмжээнүүдэй мүрсөөнүүдтэ бэлдэжэ, үндэр амжалтануудые туйлаһан байха, - гэжэ Дондок багша хөөрэнэ. 

Дондок Дамбиевич нютагтаа хүндэтэй, олон үхибүүдтэй үнэр баян Дамби Доржиевич Доржиевтанай зургаадахи хүбүүн юм. Дамби Доржиевич баабайнь, Дулмажаб Рабдановна эжынь үхибүүдтээ багаһаань ажалай амта үзүүлжэ, эрхимээр хүмүүжүүлһэн. Дамби Доржиевич бүхы хүбүүдтээ дарханай ажалай нюусануудые тайлбарилан, гэр барюулжа һургаһан байха. Гадна Дондок Дамбиевичай гэртэхинэйнь гоёор дуу дуулаха абьяас бэлигтэй һэн тулань үхибүүдынь бултадаа ирагуу гоёор дуу хангюурдадаг, мэргэжэлтэ дуушадшье гэр бүлэдэнь бии юм. 

Угтай хүн тугтай гэдэг гүб даа. Иимэ зоной ямаршье ажал хээ һаань, ажалынь дэмбэрэлтэй, буянтай, амжалтатай байдаг. Иимэл зомнай нютагайнгаа зоной түлөө зула шэнги бадаржа ябадаг бэшэ гү? Мүнөө сагта хүдөө нютагуудаймнай ажабайдалай хүндэ байдалда оробошье, элдин һайхан Эгэтын-Адагайнгаа ажалша, малша зоной үхибүүдэйнь, ерээдүй халаанайнь, хүн болоходо, хүмүүжүүлгэдэ оролдожо ябаһан Дондок Дамбиевич багшаяа арад зониинь аргагүйгөөр хүндэлэнгүй, магтангүй яахаб даа… 

Бидэ энэ багшатай хөөрэлдэhэнөө уншагшадай hонорто дурадханабди. 

- Дондок Дамбиевич, багшанар тухайгаа хөөрэжэ үгыт даа.

- Минии багшанар Соёлма Соктоевна Номтоева, Сэсэгма Шагжиевна Холхоева, барилдаанай һоригшоор Иван Цыбикжапович Норбоев хүдэлдэг һэн. Баскетбол, волейболой секцинүүдтэ дуратайгаар ябадаг байгааб, һоригшомнай Цыден Чимитович Цыбиков байгаа. Эдэл багшанарайнгаа ажалдаа абьяастайгаар хандадаг жэшээень халан абаhанби.

- Таниие менеджерэй бэлигтэй гэжэ хэлэхээр байна. Энээн тухай юун гэжэ хэлэхэ байнабта?

- Түрэл һургуулидаа Сагаалганда, Сурхарбаанда, обоонуудта зорюулагдаһан мүрысөөнүүдые, гадна нютагаархидайнгаа эжы баабайн мүнхэ дурасхаалда зорюулжа, элдэб һонин турнирнуудые жэл бүхэндэ үнгэргэдэгбди. Эндэ минии унаган нхэд, суг һурагшадни, үетэмни, нютагаархиднай мүрысөөнүүдыемнай мүнгэ зөөриин талаар дэмжэдэг юм. Нэрлэбэл, Ринчин Жамьянович Мункоев, Хубито Цыден-Ешеевич Цыренов, эбтэй эетэй Б. Р. Банзаронтоной, Ю.Ц. Гончиковтоной, Д.Д. Доржиевтанай болон бусадай бүлэнүүд, олон тоото нютагаархиднай. Эгэтын-Адаг нютагаймнай зон бага ехэгүй, хүгшэн залуугүй барилдаашадтаа дуратай юм: тэдээндээ мүнгэ бэлэглэжэ, эдирхэн үхибүүдэйнгээ заяашадые, сахюусадые баярлуулжа, заатагүй тэдэнээ дэмжэхэ һанаатай ябадаг заншалтай. Һүүлэй үедэ мүрысөөнүүдые эмхидхэхэдээ, бүри һониноор үнгэргэхэеэ оролдоноб: Дамби Доржиевич баабайнгаа 90 наһанайнь ойдо зорюулагдаһан турнирта бүхын соло гүйсэдхөө һэм, барилдаанай забһарта сугларагшад һээр шаагаа. Харагшад аргагүй абьяастайгаар энэ наадандамнай хабаадаа һэн.

- Дондок Дамбиевич, та һурагшадайнгаа талаан бэлигые хайшан гэжэ элирүүлдэгбта?

- Эндэ һурагшадай хүсэ шадал, ухаан бодол, түргэн мэргэниие ажагладагби. Гадна гэртэхинэйнь уг харадагби. Хүдөөгэймнай зоной үхибүүд, юрэнхыдөө, ажалша, малша байдаг ха юм. Тиимэһээ шуран, хурса, хурдан, бүхэриг, хүдэлмэришэ гэр бүлын үхибүүд илгараад, харагдаад лэ байдаг. Гадна угайнь барилдааша зониие мэдэхэ hэн тула үхибүүдые тодоруулхадамни, бэлэн байдаг юм. Нэрлэбэл, эгэшэ дүү Ульяна, Юля Фирсовануудай абгатан, нагасатан талаһаань бултадаа колхозойнгоо ажалда абьяастайгаар, харюусалгатайгаар хүдэлдэг зон байгаа, мүнөөшье тиимэ зандаа: Данзан Балданович Цыдендамбаев, Дулма Самбуевна Нимбуева, Тамара Алексеевна Фирсова, Цырен Данзанович Цыдендамбаев, Карина Николаевна Фирсова болон бусад. 

- Танай һанамжаар, мүнөөнэй үхибүүд урда үеынхидhөө юугээрээ илгарнаб? 

- Мүнөөнэй үхибүүд ехэ хүдэлсэгүй, компьютертаа һуугаад лэ, газаагуур гүйлдэжэ, наадажа ябахань огто харагдахаяа болишонхой. Манай үеын үхибүүд бүхэли үдэртөө газаагуур наадаха, гүйлдэхэ, санаар, конькигаар халтирха, һолжорхо, гэрэйнгээ газаахи, досоохи ажалые гүйдэл дундаа бултыень хэдэг байгаа. Оршон сагай һурагшадай бэень һулашаг гэжэ хэлэхэдэ, алдуу болохогүй ха.

- Дондок Дамбиевич, танай ерээдүйн зорилгонууд…

- Ажалаа һайнаар ябуулха. Манай һуралсалай дүнгүүд – нютагаймнай зоной нюдэн дээрэ, эндэһээл гэртэхинэй хандаса. Шабинартаяа эдэбхитэйгээр олон мүрысөөнүүдтэ хабаадаха, барилдаанда дуратайшуулаа улам саашань хүгжөөхэ, хүмүүжүүлхэ. Эгэшэ дүү Ульяна, Юля Фирсовануудтаа саашанхи харгы замдань туһалха. 

 Бидэ Дондок Дамбиевичай шабинар, эгэшэ дүү Ульяна, Юля Фирсовануудтай уулзажа хөөрэлдэбэбди. 

- Ульяна, өөр тухайгаа хөөрэжэ үгыш даа…

- Би арбан хоёртойдоо барилдаанда ерээ hэмби. Мүнөө арбан найматайб, спортын мастерта кандидат болонхойб. Уласай Олон шататай колледжын 4-дэхи курсда һурадагби. Һургуулияа түгэсхэхэдөө, физкультурын багша, hоригшо болохоб. - Ульяна, шамда барилдаан юугээрээ hонин бэ? 

- Өөрынгөө урдаа табиһан зорилгонуудаа бэелүүлжэ, нэтэрүүгээр хүдэлжэ һурааб. Олон нүхэдтэй болооб, хари гүрэнүүдэй, Ород гүрэнэй олон хотонуудые, бүхэ барилдаанай олон мүрысөөнүүдые харааб. Бүхэ барилдаанда ябажа, өөрынгөө саг зүбөөр тааруулжа, хэрэглэжэ hурааб. Интернет, компьютер, «Вконтакте» гэхэ мэтэдэ сагаа барахаяа гамнадагби. 2015 ондо Хитадта үнгэргэгдэhэн уласхоорондын «Азиин үхибүүдэй нааданууд» (Детские Азиатские игры) гэhэн ехэ мүрысөөндэ 3-дахи hуури эзэлээб. Монголдо барилдаагаар уласхоорондын тэмсээндэ хабаадаа hэмби. 2012 ондо Москвагай тойрогой Чехов хотодо кадет басагадай дунда үнгэргэгдэhэн Ород гүрэнэй түрүү hуури эзэлхын түлөө нааданда 3-дахи hуурида гарааб. 2013 ондо Краснодарта Ородой Холбооной финалда орохо гэжэ кадет басагадай дунда шэлэн абалгын (отборочный) шатада хабаадааб.

- Юля, өөр тухайгаа уншагшадтаа хөөрыш даа. 

- Би арбан табатайб, спортын мастерта кандидат болонхойб. Арбан нэгэтэйдээ, 6-дахи классай байхадаа, Ульяна абгайтаяа барилдаагаар hорилгодо ерээ hэмби. Тэрэ гэhэн сагhаа хойшо барилдаанда дуратай болооб. Мүнөө абгайнгаа hурадаг колледжын 1-дэхи курсын оюутанби. Һургуулияа түгэсхэхэдөө, физкультурын багша, hоригшо болохоб. 2015 ондо олимпиин чемпион Наталья Воробьевагай шанда хүртэхын түлөө бүхэроссиин турнирта 2-дохи hуури эзэлээб. Баhа 2016 ондо Уфа хотодо болоhон Россиин түрүү hуури эзэлхын түлөө мүрысөөндэ 5-дахи hуурида гарааб. 2015 ондо Эрхүү можын Ангарск хотодо болоhон Сибириин федеральна тойрогой турнирта 3-дахи hуури эзэлээб. 2014, 2015 онуудта кадет басагадай хоорондо үнгэргэгдэhэн мүрысөөнүүдтэ уласай чемпион болоо hэмби, 2016 ондо 2-дохи hуурида гарааб.

- Ульяна, Юля, багша тухайгаа хөөрэжэ үгыт. 

- Һургуулида һуража ябахадамнай, багшамнай һурагша бүхэндэ тон адлихан хандасатай һэн. Дондок Дамбиевичай ашаар бидэ өөртөө этигэжэ hураабди. Бидэ багшадаа аргагүй дуратайбди. Багшамнай даруу номгон, ехэ һайн, һайхан сагаан сэдьхэлтэй хүн: маанадта туһалдаг, дэмжэдэг юм. Бидэ хоёрто ходо hанаагаа зобожо, һуралсалаарнай, ажабайдалаарнай һонирхожо байдаг юм. Улаан-Үдэдэ болодог мүрысөөнүүдтэ маанадые заатагүй гэртээ байлгадаг, харин хари гүрэнэй, Ородой Холбооной хэмжээнэй турнирнуудта баһал өөрынгөө гэртэ үнжүүлээд, эдеэлүүлээд, амаруулаад, захяа заабари хэлээд, холын харгыдамнай мүнгөөр туһалаад, поезддо гү, али самолёдто заатагүй үдэшэдэг юм. Үшөө онсолон тэмдэглэхэ юумэн гэхэдэ, мүрысөөндэ илалта туйлажа, мүнгэ шүүгээ һаамнай, багшамнай маанадтай хамта заатагүй «Абсолют» магазинһаа гэртэхиндэмнай хэдэн пакедүүдээр дүүрэн эдеэ, унда абалсажа үгэдэг юм. Нютагаа ерэхэдэмнай, гэртэхимнай маанадаа баяртай угтажа байдаг. 

- Ульяна, Юля, ерээдүйн зорилгонууд тухайгаа хөөрэжэ үгыт. 

- Нэгэдэхеэр, бидэ 2020 ондо Токиодо үнгэргэгдэхэ Олимпиин наадануудта ошохо хүсэлтэйбди. Теэд иимэ ехэ нааданда ошохын тула олон дабаануудые дабаха ёһотойбди. Энээнэй түлөө ехэ ажал хэхэ хэрэгтэй, бидэ бэеэ һайнаар һорихо ёһотойбди. 

Би нютагайнгаа томоотойхон, олон үгэгүй, урагшаа һанаатайхан, сэбэрхэн, саб гэмэ эдэ хоёр эдирхэн басагадтай уулзажа, аргагүй ехээр омогорхооб, баярлааб. Хайшаншье гэжэ һаа, басагаднай 2020 оной Токиогой Олимпиин наадануудта хабаадажа, магад, алтан, мүнгэншье медальнуудые асарха аалам, шүүхэнь болтогой гэжэ үнэн зүрхэнһөө хүсэнэб.

 Гэрэл зураг дээрэ: Дондок Доржиев, Ульяна ба Юлия Фирсованууд