​​Хүдөө тамиршадай зүрхэ сэдьхэл хүлгөөһэн наадан

Авторай гэрэл зурагууд

Июниин 20-23-ай үдэрнүүдтэ Түнхэн аймагта хүдөөгэй тамирай нааданууд үндэр хэмжээндэ үнгэргэгдэбэ. Тамирай 12 зүйлөөр мүрысэһэн тамиршадай дундаһаа Захаамин аймагай түлөөлэгшэд түрүүлжэ, гол шанда - “УАЗ” авто-унаада хүртэбэ.

Нээлгын баярта үндэр айлшад хабаадаа

Олоной хэлэһээр, нээл- гын баяр ёһолол бусад наадануудһаа гоёор бо­лоо. Энэ хэмжээ ябуулгада Түнхэн аймагай түрүү ар­тистнар нютагайнгаа бүхы һайн һайханиие харуулаа. Найруулагша Валентина Ба­заровагай хүтэлбэри доро Түнхэн соогоо мэдээжэ “Са­яан”, “Хэнгэргэ”, хүүгэдэй “Улаалзай”, “Мүнхэ Бадар”, “Хэрэн гол” ансамбльнууд, Хэрэнэй, Горхоной болон Хужарай һургуулинуудай үхибүүдэй бүлэгүүд айл­шадай сэдьхэл ханаажа, бүгэдэниие баярлуулһан байна. Мүн тиихэдэ мэдээ- жэ “Байгал” театрай ха­таршад гоё һайхан хатараа нютагаархидтаа бэлэглээ. Түнхэнһөө уг гарбалтай суу­та Дандар Жапович Бадлуе­вай хүтэлбэрилдэг тус теат- рай түлөөлэгшэд энэ найр нааданда өөрын ехэ хубита оруулаа гээд хэлэхэ шухала.

Нютагаа холо ойгуур сурхуулһан барабан сохидог басагад найр нааданай баяр ёһолол нээһэн байна. Тэдэ­нэй жагсаалай хүгжэм доро уласаймнай засаг баригшад тайзан дээрэ уригдаа.

Зорюута наада харахаяа ерэһэн Буряадай Толгойлог­шо Алексей Цыденов Түнхэн аймагай ажаһуугшадта иимэ һайхан тамирай найр бэлдэһэндэнь баяр хүргөө.

- Түнхэнөөрхин бүхы зүрхэ сэдьхэлээ энэ наадан­да зорюулаа гэжэ ойлгоод байнаб. Уласай аймагуудһаа сугларһан 1200 гаран та­миршад оролдолгыетнай сэгнэнэ ёһотой. Энэ хадаа хүн зоной бэе элүүржүүлхэ удхатай наадан гээшэ. Тиимэһээ Буряадай Заса­гай газар тус хэмжээ ябуул­гада ехэ анхарал хандуул- на. Ганса мүнөө жэлдэ та­мирай һалбарида уласай бюджедһээ 600 сая түхэриг гаргашалнабди. Хүдөө ню­тагуудта тамирай танхи- мууд, Улаан-Үдэдэ мүльһэтэ елүүрэй томо танхим болон лукодром бариха гэжэ ехэ ажал ябуулнабди. Энэ ажа­лай ашаар манай уласай ажаһуугшад элүүр энхэ, та­мир һайтай ажаһууха гээд найдагдана, - гэжэ Алексей Самбуевич хэлээ.

Арадай Хуралай Түрүү- лэгшэ Цырен-Даша Доржиев хүдөөгэй тамирай нааданууд уласаймнай дэбисхэр дээ­рэ 30 гаран жэлэй туршада үнгэргэгдэжэ, бүхы хүдөө ню­тагуудай шэмэг, һайхан ама­ралга болоно гэжэ тэмдэглээ.

- Тус наадануудые эмхидхэһэн аймагуудай ажаһуугшад эблэрэн нэгэдэ­жэ, хүндэтэ тамиршадые үнэн зүрхэнһөө угтан абана. Мүнөөдэршье түнхэнөөрхин эбтэйгээр хамтаржа, наа- даяа үндэр хэмжээндэ гар­габа гээшэ. Гадна Түнхэнэй зон нютагайнгаа суута хүнүүдые мартанагүй гэжэ олон тоото баннернууд гэр­шэлнэ. Мүн тиихэдэ һэльбэн шэнэлэгдэһэн стадион­доо олониитын болон улас түрын мэдээжэ ажаябуу­лагша Владимир Бизьяевич Сагановай нэрэ үгэһыень тэмдэглэмээр, - гэжэ Цырен- Даша Эрдынеевич амаршал­ха зуураа хэлээ.

Түнхэн аймагай засаг дарга Иван Альхеев бо­лон аймагай захиргаанай хүтэлбэрилэгшын уялгануудые саг зуура дүүргэгшэ Вячеслав Цыбикжапов гэгшэд нютагаархинаа амар­шалхадаа, тус хэмжээ ябуулга Түнхэн аймагай байгуулагдаһаар 95 жэлэй ойдо дашарамдуулагда­на гэжэ онсолоо. Энэ ху­гасаа соо хүдөөгэй нааданууд Түнхэндэ гурба дахин болоһон байна.

- Дүрбэдэхиеэ айлшадые угтажа байхадаа, бидэ ехэ ба­яртайбди. Бүгэдые һайнаар хооллуулха болон байрлуул­ха, мүрысөөнэй талмайнуу­дые зохидоор бэлдэхэ талаар горитой ажал хэжэ, ехэ орол­долго гаргаабди. Нютагайм­най ажаһуугшадгүйгөөр энэ хэрэгнай бүтэхэгүй байгаа, - гэжэ Иван Альхеев болон Вя­чеслав Цыбикжапов гэгшэд онсо тэмдэглээ.

Хүдөөгэй тамирай наада­нуудые үнгэргэлгэдэ уласай бюджедһээ 37 сая түхэриг дамжуулагдаһан байна. Тус мүнгэнэй ашаар шэнээр бодхоогдоһон тамирай тал­майнууд, заһабарилагдаһан тамирай танхимууд юрын зо­ной аша туһада үлэхэ. Түнхэн аймагай ерээдүйн тамир­шад тэндэ бэлиг шадабари­яа мүлихэ, залуушуул бэеэ һорихо.

Нааданай туг үргэлгэдэ аймагай түрүү дүрбэн тамир­шад хабаадаа. Эдэ хэд бэ гэ­бэл, Ородой габьята һоригшо Владимир Ангархаев, Ажа­лай алдар солын гурбадахи шатын ордендо хүртэһэн һур харбагша Александр То­милов, хүнгэн атлетикээр СССР-эй чемпион Валерий Дарбаков болон мэдээжэ ша­таршан Любовь Будаева гэг­шэд болоно.

Заншалта ёһоороо на­аданай гал носоогдоһон бай­на. Энэ хүндэтэй үүргэ 2017 оной уласай “Наадан-Сурхар­баанай” абарга, һур харбагша Владимир Моглоевто даал­гагдаа.

Мүнөө жэлэй хүдөөгэй наадануудта хабаадаг­шад тамирай 12 зүйлөөр мүрысэһэн байна. Бүхы ай­магуудай 1200 гаран тамир­шад шанга тулалдаанууд­та хаба шадалаа туршаһан байна. Тэмсээнүүд тухай дэлгэрэнгыгээр хөөрэхэмнай. “Эрын гурбан нааданай” бүридэлдэ ородог зүйлнүүдһээ эхилэе.

Бүхэ барилдаан

Заншалта ёһоороо, гур­бан шэгнүүртэ барилда­ан болоо. Эндэ 18 аймагай түлөөлэгшэд тулалдаануудта оролсоо. Уридшалан хэлэбэл, бүхы гурбан финалда Захаа­минай бүхэшүүл гараа.

63 килограмм хүрэтэр шэгнүүртэ Зэдэ аймагай Евгений Гармаев Захаами­най Солбон Раднаевай нюргыень шоройдуулжа шадаа. Гурбадахи һуурида Хэжэн­гын Эрдэм Дашиев гараа.

75 килограмм хүрэтэр шэгнүүртэ дахинаа Зэдэ бо­лон Захааминай тамиршад финалда уулзаа. Эндэ Бато- Жаргал Банзаракцаев Сан­гади Ульзытуевые илаһан байна.

75 килограммһаа дээшэ шэгнүүртэ Захааминай мэ­дээжэ бүхэ Ринчин Санжеев түгэсхэлэй уулзалгада Хэ­жэнгын Баин Жимбеевые шүүжэ, түрүү һуури эзэлээ. Мухар-Шэбэр аймагай Чин­гис Санжицыренов гурбада­хи һуурида гаража, олониие гайхуулһан байна. Тулалдаа­нуудай үедэ тэрэ Сэлэнгэ ай­магай суута Зоригто Цырен­дондоповые унагаагаа.

Абарга болохын тула ту­лалдаануудта өөрын шэгнүүртэ түрүүлһэн дүрбэн тамиршад оролсоо. Зэдэ ай­магай Бато-Жаргал Банза­ракцаев Захааминай Ринчин Санжеевтэй барилдаа. Тиин эдэ хоёр мэдээжэ тамирша­дай бэеэр томо, шэгнүүрээр хүндэ Захааминай бүхэ шал­гараа.

Һур харбаан

Аршаан һууринда болоһон энэ мүрысөөн шэнээр баригдаһан лукодром дээрэ үнгэргэгдөө. Бүхы аймагуудһаа сугларһан харбагшад энэ барилга үндэрөөр сэгнэжэ, ерээдүйн тамиршадта тон хэрэгтэй болохо гэжэ тэмдэглээ.

Эрэшүүлэй дунда мүры- сөөндэ Захаамин аймагай түлөөлэгшэ Чингис Даши­ев шалгараа. Баргажанай Вадим Дампилов болон Сэ­лэнгэ аймагай Велингтон Иринцеев гэгшэд шангай һууринуудта гараа.

Эхэнэрнүүдэй дунда тал­майн эзэн Надежда Хари­тонова түрүүлээ. Загарай аймагай Марина Носкова болон Захааминай Ринчин- Ханда Дашамолонова шан­гай һууринуудые эзэлээ.

Тиихэдэ аха заха вете­рануудай мүрысөөндэ Зэдэ аймагай Мэргэн Ринчинов нэрэеэ гэршэлжэ, нэгэдэхи һуурида гараа. Хэжэнгэ ай­магай Николай Егоров бо­лон Загарайн Валерий Яков­лев гэгшэд 2-3-дахи шатын шангуудта хүртөө.

Командна тоосоондо шанга тулалдаанууд бо­лоо юм. Эндэ 120 очко абаһан Захаамин аймагай түлөөлэгшэд түрүүлжэ га­раа. Хоёр команда тон адли 118 очко абаһан байна. Хэ­ниинь хоёрдохи һуурида га­рахаб гэжэ нэмэлтэ тусхай тоололго болоо. Тиигэжэ Зэдэ аймагайхид Түнхэнэй тамиршадһаа үлүү байба.

Мори урилдаан

Түнхэн хүрэтэр хэды холо байбашье, мори урил­даанай мүрысөөндэ 13 ай­магай команданууд хабаада­ба. Урилдаан дүрбэн бүлэгтэ үнгэргэгдөө гээд хэлэлтэй.

2400 метр зайда хатарша моридой урилдаанда Яруу­на аймагай Тумэн Раднаев шалгараа. Тон хурдан гэжэ

тодорһон “Арчи” хүлэгэй эзэн хадаа Мунко Ширапов болоно гээшэ.

6000 модо зайда аха наһатай морид урилдаанда хабаадаа. Эндэ Булат Цыре­нов түрүүлээ. “Барам” гэжэ хүлэгэй эзэн баһа Ярууна ай­магай Мунко Ширапов боло­но бшуу.

12 модо зайда урилда­анда буряад үүлтэрэй 3 наһа хүрөөдүй морид ха­баадалсаа. “Матисс” гэжэ мори унаһан багахан Эрдэм Болхоев түрүүлжэ гараа. Энэ шалгарһан хүлэгэй эзэн - Сэлэнгэ аймагай мэдээжэ барилдаашан Сергей Бадма­ев.

Буряад үүлтэртэ морид 15 модо гаталһан байна. Сэлэнгэ аймагай Баир Гом­боевой “Хархалзан” морин түрүүлжэ ерээ. Тэрэниие Бу­лат Раднаев жолоодоо.

Гиир үргэлгэ

Ородой суглуулагдамал командын бүридэлдэ оро­дог Буряадай мэдээжэ та­миршад тус мүрысөөндэ хабаадажа, хүдөөгэй наада­нуудай онсо шэмэг болоһон байна. Тэдэ бусадһаа хүсэтэй байһанаа харуулжа шадаа. Эдиршүүлэй дунда дэлхэйн чемпион Василий Недоре­зов (Хори), дэлхэйн Кубогта хүртэгшэ Андрей Рассадин (Загарай) болон Европын хоёр дахин чемпион Сергей Любимский (Ярууна) өөр өөрын шэгнүүртэ илалтану­удые туйлаа. Андрей Расса­дин нэмэлтэ тоололгын удаа абарга боложо тодороо.

Гар тулалдаан (армрестлинг)

Энэшье мүрысөөндэ мэ­дээжэ тамиршад хабаадаһан байна. Зэдэ аймагһаа уг гар­балтай, мүнөө үедэ Кабан­скда ажаһуудаг Павел болон Валентина Бальчуговтоной гэр бүлые тэмдэглэмээр. Юуб гэхэдэ, Валентина ха­даа дэлхэйн чемпион юм. Харин наһанайнь нүхэр гүрэнэйнгөө чемпиона- дуудта оло дахин шалгарһан габьяатай. Эдэ хоёртой тэм­сэхэ хүнүүд хабаадагшадай дундаһаа олдобогүй.

Аргамжа таталга

Бүхы хүдөөгэй наада­нуудта Кабанскын болон Захааминай бүхэшүүл бэе бэетэеэ финалда уулзадаг юм. Энэшье удаа заншал алдагдаагүй. Мүнөө жэлдэ Кабанск аймагайхид шүүжэ гараа. Яруунын тамиршад гурбадахи һуури эзэлээ.

Зүг шэг зүбөөр ололго

Шэмхэ нютагай баруун- хойто талада оршодог Тайта­раг һууринда тус мүрысөөн болоһон байна. Тамирай энэ зүйлэй Буряадай феде­рациин хүтэлбэрилэгшэ Ев­гений Осиповой хэлэһээр, мүрысөөн хасууриин үдхэн ой соо, уһа голтой газарта үнгэргэгдөө гээшэ. Тамир­шад Шэмхын интернат- һургуулиин хажууһаа эхи абажа, зүг шэг зүбөөр олохо даабаринуудтай тусхай зам гаталжа, дахяад эндээ бусаа.

Кабанск аймагай Евге­ния Дученко болон Ивалга аймагай Максим Денисенко гэгшэд хубиин тоосоондо түрүүлһэн байна. Команд­на урилдаанда Мухар-Шэ­бэрэй тамиршад чемпио­ной нэрэ зэргэдэ хүртөө. Эхэнэрнүүдэй дунда Түнхэн аймагай Аюна Зомонова­гай хоёрдохи һуури эзэлһые тэмдэглэмээр.

Һаалишадай болон трактористнуудай мүрысөөн

Тунка һууринай тус­хай дунда мэргэжэлэй һуралсалай гуламтын дэр­гэдэ һаалишад болон трак­торай жолоошод мүрысөө. Хабаадагшадай дунда хэ­ниинь түргөөр гүйнэб, бэеэ үргэнэб гэжэ элирүүлэгдээ. Мүн тиихэдэ мэргэжэлээрээ эрхимүүд тодоруулагдаа. Һаалиин оньһон түхеэрэлгэ суглуулха болон һөөргэнь задалха гэһэн даабари һаалишадта үгтөө юм. Харин трактористнууд үгтэһэн саг соо трактораа зүб табиха, годирон ябуулха гэхэ мэтэ даабаринуудые дүүргээ.

Энэ мүрысөөндэ Кабанск аймагай Виктор Маслов бо­лон Загарайн Светлана Гри­горьева түрүүлһэн байна. Виктор Маслов хадаа хүдөө наадануудта гурбадахияа илалта туйлаба гээшэ.

Хүнгэн атлетикэ

Хүнгэн атлетикын бүридэлдэ 12 зүйлөөр урилдаан оруулагдаа. Тиигэжэ Зага­рай аймагай түлөөлэгшэд зургаан алтан медаль абаһан байна. Ольга Ярова, Ирина Иванова болон Алек­сей Шестаков гэгшэд тус ту­стаа хоёр алтан, нэгэ мүнгэн медальнуудта хүртөө.

Командна тоосоондо Загарайн тамиршад шал­гараа. Тиигэжэ хоёрдохи шангай һуурида Хурамха­ан аймагай түлөөлэгшэд гараа. Энэ амжалта хадаа һоригшо Евгений Дашие­вай нэрэтэй холбоотой. Юуб гэхэдэ, Хурамхаанай 2-дохи һургуулиин багша хэдэн жэ­лэй саана үхибүүдые болон ехэшүүлые хүнгэн атлети­кээр һорижо эхилһэн юм. Тус амжалтанууд олон жэ­лэй оролдолгын дүн боложо үгөө гээшэ.

Футбол

Буряад Уласай Тами­рай болон залуушуу­лай хэрэгүүдэй яаманай таһагые даагша Баир Да­шибальжировай хэлэ-һээр, Түнхэндэ энэ наадан ара­дай болонхой. Юуб гэхэ­дэ, түнхэнөөрхин ямаршье найрта хэдэн үдэрэй үр- гэлжэдэ футбол наададаг юм.

Туран, Хурай Хобог бо­лон Хэрэн һууринуудта на­аданууд болоо. Мүрысөө үнгэргэхын тула Туранда болон Хурай Хобогто ста­дион заһабарилагдаа, шэнэ трибуна баригдаа.

Түгэсхэлэй уулзалга­да Түнхэн болон Зага­рай аймагуудай команданууд тулалдаһан байна. Нааданай үгтэһэн сагта тэдэ 2:2 гэһэн тоотойгоор ана- мана тэнсэжэ, илагша 11 метрһээ бүмбэгэ үдьхэлжэ элирүүлэгдээ. 2016 ондо хүдөөгэй наадануудай чем­пион болоһон Загарай аймаг диилээ юм.

Волейбол

Аршаан болон Жэмһэг һууринуудта наадануудые харахаяа үглөөнһөө орой болотор танхимаар дүүрэн хүн зон сугларжа, айлша­дые гайхуулаа. Волейбол нааданда түнхэнөөрхин ехэ дуратай юм гэжэ энэнь гэршэлнэ гээшэ. Тиимэһээ Түнхэн аймагай командану­уд һайн дүнгүүдые харуулдаг заншалтай. Энэшье удаа нютагай тамиршад занша­лаа алдабагүй. Эрэшүүлэй команда шангай гурба­дахи һуури эзэлээ, мүн эхэнэрнүүд дүрбэдэхи һуурида гараа.

Ивалгын басагад болон Загарайн эрэшүүл нааданай чемпионууд болоһон байна.

Захааминаархин түрүүлээ

Тамирай 12 зүйлнүүдэй очконуудые согсолон, дүн гаргаһанай удаа бүхы наа- дануудай түрүү һуури эзэ­лэгшэд тодороо. Захаамин аймагай тамиршад 1990 очко абажа, “УАЗ” авто-хүлэг шанда хүртөө. Оройдоол 30 очкогоор гээгдэһэн Кабан­скын аймагайхид хоёрдохи һуурида гаража, 150 мянган түхэригтэ хүртөө. Гурбадахи һуури эзэлһэн Түнхэн аймаг 1945 очко абаа юм. Шангынь - 100 мянган түхэриг. Удаа­дахи һууринуудые Сэлэнгэ, Загарай болон Хурамхаан аймагуудай түлөөлэгшэд эзэлээ.

Удаадахи наадан - Хэжэнгэдэ

Иимэ шиидхэбэри наада­нуудай үедэ абтаа. Түнхэн аймагай засаг дарга Иван Альхеев Хэжэнгэ аймагай засаг дарга Геннадий Лха­сарановта зунай хүдөөгэй тамирай нааданай туг дам­жуулаа.