​Алексей Цыденовэй Захааминда үнгэргэһэн уулзалганууд

Буряад Уласай Толгойлогшын уялга дүүргэгшэ Алексей Цыденов аймагуудтай танилсалгын уулзалгануудые үнгэргэжэ байна. Майн 25-да тэрэ Захаамин аймагаар ябаба. 

Нарайлалгын таһаг заһабарилагдаха 

Эртэ үглөөгүүр Алексей Цыденов Захааминай түбэй больницада хүрэжэ, эмшэдтэй уулзалга үнгэргэбэ. Эмнэлгын газарай хүдэлмэридэ олон бэрхэшээлнүүд дайралдана гэжэ эндэхи ажалшад мэдүүлбэ. Нарайлалгын таһаг 1957 ондо бодхоогдоһон байшан соо оршодог. Ахамад врач Алдар Хайдаповай хэлэһээр, энэ таһаг бүхы аймагаа хангадаг юм.

- Олон жэлэй хугасаада шэнэ байшан бариха тухай зугаа ябана. Хэдэн жэлэй саада тээ бидэ энээниие түсэблэһэн байнабди. Харин мүнөө болоходо, заһабарилха тухай хөөрэлдөөн болоно. Шэнээр лэ түсэблэхэ болообди, - гэжэ Алдар Хайдапов хөөрэнэ. – Жэлдээ дунда зэргээр эндэ 391 үхибүүн мүндэлнэ. Сэхыень хэлэхэдэ, тэндэ эхэнэрнүүдые байлгахаяашье айхаар болонхой. Теэд ондоо байшанай үгы хадань хайшан гэхэбибди. 

Энэ гуйлта тухай Алексей Цыденов дууланхайб гэжэ хэлээ. “2018 ондо заһабарилгын ажал хэжэ захалаа һаа, һайн байгаа,” - гэжэ тэрэ тэмдэглээд, түргөөр саарһа дансануудые бэлдэхыень Элүүрые хамгаалгын яаманда даабари үгөө. 

Фтизиатр Дарима Бандеевагай хэлэһээр, Закаменскда залуу эмшэд үсөөн ерэнэ. Тэрэнэй һанамжаар, тэдээндэ үгтэдэг мүнгэнэй хэмжээн бага байна. Буряад Уласай элүүрые хамгаалгын сайдай орлогшо Светлана Замбаловагай хэлэһээр, Закаменск хото “Земский доктор” гэһэн тусхай программада ородоггүй. 

- Манай бага хотонууд эмшэдгүй үлэхэ байгаа. Тиимэhээ бидэ Буряад Уласай программа абаhан байнабди. Тэрэнэй ёhоор, Закаменск, Северобайкальск, Хяагта, Гусиноозёрск, Бабушкин хотонуудта, Селенгинск һууринда ерэһэн залуу эмшэд 700 мянган түхэриг абана. Мүнөө үедэ бидэ энээниие дээшэлүүлхэ аргагүйбди, - гэжэ Светлана Замбалова ойлгуулан хэлээ. 

Закаменск бэрхэшээлнүүдые дабажа гараха 

Закаменск хотодо Зэдын вольфрам -молибденэй комбинадай ажаллажа байхада, тэрэ Буряад орон дотороо түрүү зэргэдэ байгаа бшуу. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ танкнуудые бүтээлгэдэ эндэхи вольфрам хэрэглэгдэдэг байһан юм. Тэдэниие тэһэлхэнь бэлэн бэшэ һэн. Эндэхи ажаһуугшадай баатарлиг ажалай түлөө Закаменск хото “Ажалай болон алдарай габьяатай хото” гэһэн үндэр нэрэ зэргэтэй болоо бэлэй. Теэд мүнөө хото орёошог байдалда оронхой, жэл бүри хүн зон эндэһээ зөөжэ ябана. 

Энэ байдалһаа Закаменск хотые гаргахын тула ехэхэн ажал ябуулагдана. Хотын толгойлогшын орлогшо Вероника Дашеевагай хэлэһээр, эндэ социально-экономическа хүгжэлтын талаар тусхай дэбисхэр болгогдохоор хараалагдана.

- Һанаһанаа бүтээхын тула бидэ мүнгэтэй эмхи зургаануудые, ажахынуудые урижа, нягта харилсаа холбоотойгоор хүдэлхэ болонобди. Манай Закаменск ерэжэ, ажал хэхынь түлөө налогой талаар ехэ хүнгэлэлтэнүүдые үгэхэ түсэбтэйбди. Хэдэн бага ажахынууд болон гурбан томо үйлэдбэринүүдтэй хүдэлхэ һанаан байна, - гэжэ Вероника Дашеева хөөрэнэ. 

Тэдээнэй дунда “Твердосплав” гэһэн акционернэ бүлгэм вольфрам малталгын ажал ябуулжа эхилэнхэй. Холтосоной болон Энхүүрэй вольфрамай хэбтэшэнүүдые малтажа байна. Энэ хэрэгтэ 3,7 миллиард түхэриг гаргашалагдахаар түсэблэгдэнхэй. Үшөө тиихэдэ 200 ажалай һуури нээгдэхээр хараалагдана. 

- Ашагта малтамал олзоборилходоо, бидэ сагай эрилтэдэ таарама, шэнэ арга хэрэгсэлнүүдые элсүүлнэбди, - гэжэ тэндэхи ажалшад Алексей Цыденовтэ мэдүүлбэ. 

Мяха, һүеэ өөрынгөө хүсөөр 

Захааминай мяханай комбинат 1959 онһоо хүдэлдэг, баян түүхэтэй үйлэдбэри болоно. Мүнөө сагташье урданайнгаа нэрэ соло алдангүй, хүгжэлтын үргэн харгыда гараха түсэбтэй. Цех соо шэнэ оньһон техникэ түхеэрэгдэнхэй. Теэд дүүрэн хүсэндөө тэдэ ажалланагүй. Шалтагааниинь гэхэдэ, мяхан дуталдана. 

Энэ ушарhаа мяханай комбинадай хүдэлмэрилэгшэд Монголһоо мяха асарха түсэбтэй. Захаамин аймагта оршодог тамуужанай “Айнаг Гол” гэһэн харуул нээлгэдэ туһа хүргэхые Алексей Цыденовтэ хандаба. 

- Мяханай зүйлнүүдые үйлэдбэрилдэг манай ажахынууд нютагайнгаа зонһоо тон багаар мяха худалдажа абана. Монголһоо болон бусад гүрэнүүдһээ мяхан асарагдана. Молдавиин хониной мяхан манай эндэ наймаалагдана гэжэ мэдээд, зосоомни муу болоо. Юундэ манай нютагай ажаһуугшад мяхаяа худалдажа шаданагүй юм? Таанадшье эндэхи зонһоон мяха абахаяа оролдогты, - гэжэ Толгойлогшын уялгануудые дүүргэгшэ хэлэбэ. 

Һүүлэй байдалаар, Захааминай мяханай комбинат эндэхи “мраморна” гэжэ алдаршаһан мяхаараа хэһэн бууза, пельмень, манты болон бусад зүйлнүүдые яhала худалдана. 

Мүн тиихэдэ өөһэдынгөө һү захааминаархин тушааха аргатай болонхой. Һүнэй зүйлнүүдые үйлэдбэрилдэг “Закамен-агропродукт” Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаманай дэмжэлтэдэ хүртөө. Тэрэ мүнгөөрөө шэнэ оньһон техникэ абаһан байна. Тус үйлэдбэридэ һүөөр элдэб зүйлнүүд буйлуулагдана: кефир, йогурт, сүсэгы гэхэ мэтэ. Мүн тэндэ «Адыгейский”гэжэ нэрэтэй сыр гаргана. Энэ ушараар Алексей Цыденов буряад сыр үйлэдбэрилхэ тухай асуудал табяа.

- Юундэ бидэ аяар холын адыгейн нэрэ соло үргэхэ болообибди? Өөрынгөө, Буряадайнгаа сыр Москва абаашажа, наймаалжа байял, - гэжэ тэрэ хэлээ. 

Борис Балдановай гэрэл зураг

Захааминай мяханай комбинадта

Захааминай тамиршад залитай 

Спортын талаар Захаамин аймаг суутай гэжэ мэдээжэ. Буряад Уласай спортын болон залуушуулай бодолгын талаар сайдай уялга дүүргэгшэ Баяр Ангуровай хэлэһээр, Захааминда эгээл олон хүн спортоор бэеэ һорино гээшэ. 

Эндэхи боксёрнууд холо сагһаа суутай юм. Һүүлэй дүрбэн жэлэй туршада Захааминай hурагшад заал һаа эдиршүүлэй дунда Ородой чемпионадуудта шалгарна. Энэшье удаа Денис Доржиев гурбадахи һуури эзэлээ. 14 наһатай тамиршаниие Алексей Цыденов амаршалжа, хүрэл медалииень зүүлгэбэ. 

Мэдээжэ һоригшо Сергей Васильев Захааминда боксоор һорилгын түб байгуулха тухай дурадхал оруулаа. 

- Бидэ яһала һайн материальна баазатайбди. Тэрэ холо Кисловодск ошожо, ехэ мүнгэ гаргажа байхынгаа орондо Захааминдаа түб байгуулая. Кисловодскhоо дутуу бэшэ, бүри үлүүшье байжа болохо манай эндэхи агаар, - гэжэ Сергей Васильев тэмдэглэбэ. 

Баяр Ангуров Олимпиин халаанай уласай спортын һургуулиин түб эндэ нээхээр бэлэн байһанаа мэдүүлбэ. Мухар-Шэбэртэ болоһон спортын үбэлэй наадануудые хараһан Алексей Цыденов үхибүүдэй дунда мүрысөө эмхидхэхэ тухай дурадхал оруулһан байна. Тиимэһээ 2018 ондо нааданууд болохоор түсэблэгдэнхэй. Захааминай багшанар “Тус наада манай эндэ үнгэргэжэ болохогүй юм гү?” гэжэ хандаба. Баяр Ангуровай хэлэһээр, эдэ нааданууд хаана болохоб гэжэ үшөө мэдэгдэнэгүй. Конкурсын гуримаар наада үнгэргэхэ аймаг элирхэ юм. Тиимэһээ захааминаархин мэдүүлгэ оруулжа, тэндэ хабаадаха аргатай.

Борис Балдановай гэрэл зураг

Уулзалгын үедэ