​Халтмаагийн Баттулга - хэн бэ?

Монгол Уласай Юрэнхылэгшөөр байгша оной июлиин долоондо Арадшалһан намай түлөөлэгшэ һунгагдаба. Аха дүү монголшуудай шэнээр һунгагдаһан юрэнхылэгшэтэй «Буряад үнэн» уншагшадаа дүтөөр танилсуулна.

Монгол ороной юрэнхылэгшын һунгалта хоёр шататай байба. Һонин зүйл гэхэдэ, Монголдо ямаршье шатын һунгалта ажалай үдэр эмхидхэгдэдэг байна. Манай эндэ, Ород гүрэндэ, һунгалта гол түлэб гарагай нэгэндэ, амаралтын үдэр болодог гээшэ ааб даа. Үшөө нэгэ анхарма зүйл – Монголдо һунгалтын боложо байха үедэ архи болон бусадшье хатуу ундан наймаанда байдаггүй юм байна. Монголой юрэнхылэгшын һунгалтын нэгэдэхи шата гарагай хоёрто боложо үнгэрһэн байгаа. 

Хоёрдохи шатань июлиин 7-до, гарагай долооной үдэр тудаба. Тэрэнэй дүн иимэ байба. М.Энхболдые Монголой 496593 эрхэтэд гэхэ гү, али бүхы ажаһуугшадай 41,16 хубинь дэмжэһэнээ мэдүүлээ. Халтмаагийн Баттулгын түлөө монголнуудай 50,6 хубинь гэхэ гү, али хуулиин наһа гүйсэһэн 610382 эрхэтэд дуугаа үгэбэ. Үшөө тиихэдэ һунгаха эрхэтэй монголшуудай 8,24 хубинь гэхэ гү, али 99350 һунгагшад хооһон бюллетень һунгалтын хайрсаг руу хэһэн байна.

Июлиин долоондо, гарагай долооной һүниин 1 саг 30 минутада Монгол ороной арадшалһан намайхид Халтмаагийн Баттулга М.Энхболдые сохом илаба гэжэ үргэн олониитэдэ соносхобо. Ушар юуб гэхэдэ, энэ хүмнай 100 гаран мянган дуугаар урагшаа гараһан байба ха юм. Монголой арадшалһан намайхид һунгагшадтаа энэ ушараар баярые хүргэбэ. 

Шэнэ Юрэнхылэгшын намтарһаа

Монгол Уласай шэнэ юрэнхылэгшэ 1963 оной гурбадахи һарын гурбанда түрөө. Эсэгээрээ тэрэ Баянхонгор аймагай Баянсагаан һомоной хүн. Эжынь энэл аймагай Галуута сомонһоо гарбалтай. Гэбэшье тэдэнэр Улаанбаатар үни хада нүүжэ ошоһон. Баттулга дахажа ябаха абгайтай, дахуулжа ябаха дүү хүбүүтэй.

- Би Улаан-Баатар хотын 34-дэхи дунда һургуули дүүргээ һэм, - гэжэ Халтмаагийн Баттулга бага наһаяа дурсан хөөрэнэ. – Тэрэнээ дүүргэмсээрээ, уран зурагта эльгэтэй байһан тула Уран зурагай һургуулида орооб. Мэргэжэлтэ уран зураашын үргэн харгын эхин дээрэ бүтээһэн зурагуудайнгаа нэгыень «Ба- янгол» гэжэ зочид буудалай хажууда наймаалжархёо бэлэйб. Тэрэ сагта англи хэлээр һонирхоод, шудалжа эхилһэн байгааб. Сагай ошоходо, дэргэдэнь зогсогшо зочид будални минии болохо гэжэ тиихэдэ үшөө багсаагаагүй ябааб.

Бэлигтэй тамиршан

Халтмаагийн Баттулга – мэргэжэлтэ тамиршан. Самбо барилдаагаар дэлхэйн абарга болоходонь, Улаан-Баатар хотын захиргаан болбосон түхэлтэй байраар тэрэниие хангаа бэлэй.

- Би самбо барилдаагаар дэлхэйн абарга болохын түлөө гурба дахин мүрысөөнүүдтэ хабаадааб. Һанаһанаа бэелүүлжэ, хүрэл, мүнгэн, алтан медальнуудые бултыень гартаа оруулааб. 1989 ондо дэлхэйн кубогай түлөө тэмсэхэдээ, нэгэдэхи һуури эзэлжэ, 4 таһалгатай болбосон түхэлтэй байратай болоо бэлэйб. Уужам байратай болоһойб гэжэ тиихэдэ би үдэр бүри хүсэжэ ябааб, - гэжэ Халтмаагийн Баттулга мүнөөшье болотор энэ ушар тухай хэлэдэг.

Монгол Уласай габьяата тамиршан гэжэ алдартай Халтмаагийн Баттулга 2006 оной юһэдэхи һарада Монголдохи дзюдо барилдаанай Федерациин юрэнхылэгшөөр һунгагдаа. Тэрэ гэһэн сагһаа мүнөө болотор үмсэһөө 1 миллиард монгол түхэриг гэхэ гү, али Ородой мүнгөөр тоолоходо, 25 сая гүхэриг дзюдогой Монголдо хүгжэхын тула хандиблаад байна. 

Халтмаагийн Баттулга – мэргэжэлтэ тамиршан

Монгол ороной орой баяшуулай нэгэн

Баян бүдүүн ажаһуудал нэгэ үдэрөөр бүтэшэдэг бэшэ. Зөөри зөөшэтэй болохын тула толгойгоо һонор байлгажа, үдэр бүхэндэ энэ дэлхэйн хубилалтануудые адаглажа, ерээдүйе ухаалдижа ябаха шухала гэжэ Баттулга һанамжаараа хубаалдана. 

- 1990 он бэлэй. Монгол бүд тиихэдэ тон хямда сэнтэй байдаг һэн. Уран зураашын һэдэбтэй хүн хадаа би тэрэнээ хэрэглэхэ гэжэ шиидэбэб. Харахадамни, багахан үхибүүдэй үмдэжэ ябаха хубсаһан нюдэндэ дулаанаар харагдаха шэнжэтэй байба. Өөрынгөө зохёоһон зурагуудаар ехэшье, багашье үхибүүдэй үмдэжэ ябаха, гоёлойшье, үдэр бүхэндэ үмдэжэшье ябаха хубсаһануудые оёжо эхилээб. Теэд тэрэниие Монгол орондоо наймаалбал, ехэ мүнгэтэй болохогүйш гэжэ би тиихэдэ хүсэд ойлгоһон байгааб. Тиимэһээ үнэгүй монгол бүдөөр оёгдоһон хубсаһа түрүүшээр Венгри абаашажа наймаалаад, удаань Сингапур абаашадаг болоо бэлэйб. Тиигэжэ ябаһаар Сингапурта видеокамеранууд американ 600 долларто байна гэжэ адаглааб. Тэдэниие бөөнөөр худалдажа абаад, Монголоо асаржа, американ 1200 доллароор наймаалхадам, хүн ехэ дуратайгаар абадаг байгаа. Тиигэжэ мүнгэн дээрээ мүнгэтэй, алтан дээрээ алтатай болоһон хүм, - гэжэ Монголой эгээл баян хүнүүдэй нэгэн хөөрэнэ. 

Архида дуран – хамагта хорон 

«Эдеэнэй дээжэ – архи, эдэй дээжэ – хадаг» гэжэ монголшууд хэлсэдэгшье һаа, ахань дүүтэеэ, хүүгэдынь гэртэхинтэеэ нэгэ шэрээдэ һуужа найрлахаяа тэбшэдэг гээшэ.

- Би эсэгэтэеэ урда урдаһаа хараад, архи уужа үзөөгүйб, - гэжэ Монгол Уласай Юрэнхылэгшэ Баттулга үе-үе болоод һануулжа байдаг гуримтай. 

Үнэн дээрээ Халтмаагийн Баттулгатанай аба эжынь, эгэшэ дүүнэрынь архи гээшые амандаашье хэдэггүй байна. Бэе элүүр, ухаан һонор байхадаал, гэрээ заһаад, түрөө заһаха шадал бии болодог юм байна. Уласай юрэнхылэгшэ болохоһоо урид Баттулга гуай Монгол Уласай Ехэ Хуралда һунгагдаһан. Тэндэ бэеэ эрхимээр харуулжа, Монгол Уласай зам тээбэриин болон барилгын сайдаар, удаань үйлэдбэриин сайдаар хүдэлөө. 

Халтмаагийн Баттулга хоёр дахин бүлэ байгуулһан. Түрүүшын һамганиинь Энхтуяа гэжэ нэрэтэй. Тэрэ мүнөө «Нүүдэлшэн» гэжэ компани даадаг. Харин хоёрдохи һамганиинь угаараа ород хүн. Анжелика Даваин Хэнтэй аймагта түрэһэн байна. Тэдэнэр эхир хүүгэдые хүмүүжүүлнэ.

Халтмаагийн Баттулга хүбүүнтэеэ

Малшадай зоболон 

Монгол орон табан хушуу малаараа баян гэжэ мэдээжэ. Хэрбэеэ мүнөөнэй сагта 3 сая монголшууд энэ гүрэндэ ажаһуудаг һаань, малынь хүнүүдтээ орходоо 10 дахин олон. 30 сая мал молор һайхан Монголой тала дайдаар аяараа бэлшэжэ ябана гээшэ. Зунай саг намжаа ха юм даа. Теэд намар, удаань бурзан сагаан үбэл буужа ерэхэл даа. 

Саһанай ехээр орожо, хүр хаяад, тэрэнь хүрэжэ, малай туруунда диилдэхэеэ болигшоб гэжэ монгол малшад ехэл айдаг гээшэ. Ушар юуб гэхэдэ, манай эндэ шэнги үбһэ сабшаха ёһо тэндэмнай үгы ха юм. Зуд болоходо, адуун һүрэг үргүүлжэ, бодо болон жэжэ мал туража эхилнэ гээшэ. Талада унаһан малаа монголшууд тэндэнь орхёод, амиды мэндэнүүдээ ондоо тээшэнь туугаад ябашадаг заншалтай. Харин хабар болоходонь, малай тахал Монголой талаар дэлгэржэ захалдаг. 

Малшадай эдэ болон бусад зоболон тухай Халтмаагийн Баттулга 2002 он болотор мэдэхэгүй ябаа.

- Аба эжынгээ гуйлтаар би Баянхонгор аймагай малшадай ажабайдалтай дүтэ танилсааб. Тиихэдэ тэндэмнай зуд боложо, олон мал гарзалаа һэн. Юрын малшанай ажабайдал гээшэ ямар орёо гээшэб гэжэ нюдөөрөө хаража, бэеэрээ үзэхэдөө, улас түрын ажал хэрэгүүдтэ бэеэ үнэн зүрхэнһөө зорюулхам гэжэ шиидээ бэлэйб, - гэжэ Монгол Уласай Юрэнхылэгшэ Халтмаагийн Баттулга хэлэнэ. 

Халтмаагийн Баттулга малшадай ажабайдал һайжаруулха хүсэлтэй

 tuvaonline.кг