​НЭГЭНИИНЬ ТОМИЛОГДОО, НҮГӨӨДЭНЬ БОЛИГОГДОО

Буряад Уласай Түрын дуулал зэдэлнэ

Эдэ үдэрнүүдтэ Буряад Уласай Арадай Хурал байгуулагдаһаар 25 жэлэйнгээ ойн баяр тэмдэглэжэ байна. Гэбэшье, тэдэ найр наадаяа үнгэргэе гэнгүй, ажалаа эршэтэй­гээр ябуулһаар. Ёһололой урдахана зургаадахи зар­лалай һунгамалнуудай ээл­жээтэ VI сесси үнгэргэгдэбэ.

Энэ удаа сессидэ Буряа­дай Засагай газар 2018 ондо хэр хүдэлөөб гэжэ уласай Толгойлогшо Алексей Цыде­нов арадай һунгамалнуудай урда тоосоо хэһэн байна. Олоной тэмдэглэһээр, 1 час 25 минутын элидхэл соо Буряадаймнай бүхы ажабайдал хэзээ хэзээнэйхиһээ дэлгэрэнгыгээр харуулаг­даа. Арадай һунгамалнууд һанал бодолнуудаа, ажами­дарал тухай һанаагаа зобо­догоо Алексей Цыденовтэ мэдүүлээ. Хэды тиигэбэшье, уластамнай ажал хэрэгүүдэй эршэдэжэ, эдэбхитэйгээр ябуулагдажа байһыень ара­дай һунгамалнууд тэмдэглэ­эд, эб хамта нютагаа бүри хүгжөөхэ тухай хэлээ.

Ээлжээтэ сессиин үедэ бүхы дээрээ 18 Хуули болон 10 тогтоол баталан абтаа.

Уластаа мүнгэ зөөри асарха

Буряадай Засагай газар­та һэлгэлтэнүүд боложо байһаар. Тиигэжэ арадай һунгамалнууд Москва хотодо хүдэлдэг уласаймнай хүрэнгэжүүлгын сайд Антон Виноградовта шэнэ тушаал даалгахыень зүбшөөл үгэбэ.

Антон Виноградов ха­даа Ородой ниислэлдэ ажа­лаа үргэлжэлүүлхэ. Гүрэнэймнай Юрэнхылэгшын дэргэдэ Буряадай Засагай газарай Түрүүлэгшын орлог­шын тушаалда тэрэ дэмжэг­дээ.

- Буряад Уласта жэл хахад соо хүдэлнэб. Ехэхэн ажал ябуулагдаа. Хари гүрэнүүдэй болон Ородой ехэ олзын хэ­рэг эрхилэгшэдэй мүнгэн зөөри яһала горитойгоор Буряадта шэглүүлэгдээ. Энэ талаар ажалаа бүри эр­шэтэйгээр ябуулхаб, - гэжэ һунгамалнуудай урда Антон Виноградов хэлээ.

Залуу сайдай һүүлэй хэрэгүүдэй нэгэн хадаа Бу­ряадта ядерна медицинын түб байгуулха тухай шиид­хэбэри болоно. Энэ хэрэгтэ олзын хэрэг эрхилэгшэд 600 гаран сая түхэриг дамжуул­ха юм. Тиихэдэ федеральна бюджедһээ 400 гаран сая түхэриг орохо.

Үхибүүдые хамгаалха тушаал ондоо хүн эзэлхэ

Хүүгэдэй эрхэнүүдые хамгаалха талаар бүрин эти­гэмжэтэ Татьяна Вежевич тушаалһаа буулгагдаа. Ород гүрэнэй бүрин этигэмжэтэ Анна Кузнецова болон Бу­ряадай Толгойлогшо Алек­сей Цыденовэй Татьяна Ефимовнае хэды дэмжэбэ­шье, һунгамалнууд ажал­дань муу сэгнэлтэ үгэһэн байна. Олоной һанамжаар, һүүлэй үедэ тохёолдоһон бэрхэшээлнүүдые Татья­на Вежевич шиидхэжэ шадаагүй. Үншэн хүүгэдтэ муу шанартай гэр барилга ту­хай шууяанай үедэ тэрэ хэн­дэшье туһа нэмэри үзүүлжэ шадаагүй. Гадна һаял дэл­хэй дээрэ мүндэлһэн үри хүүгэдэй дунда олоор наһа бараха ушар уластамнай то­хёолдоно. Эндэшье Татьяна Ефимовна түрэлхидтэй үгэеэ ойлголсоогүй. Мүн тиихэдэ Улаан-Үдэ хотодо батут дээ­рэ наадаха үедөө гэмэлтэһэн үхибүүдэй мүнөөшье боло­тор туһа абаагүйдэнь зэмэ­тэй.

Татьяна Вежевичэй ту­шаал һүүлэй үедэ гүрэнэй болгогдожо, урдахи сессидэ һунгамалнууд салингыень дээшэлүүлхые дэмжээ бэ­лэй. Харин мүнөө сессидэ һунгамалнууд энэ тушаал­танай бүхы дутуу дундануу­дые хараадаа абаһан байна. Иимэ ехэ салинтай хүн бүри үрэ дүнтэйгөөр, аша ехэтэй­гээр хүдэлхэ ёһотой юм гэжэ олонхинь тэмдэглээ.

Үхибүүдэй эрхэнүүдэй та­лаар бүрин этигэмжэтэдэй албанай гүрэнэй гэжэ тоологдоһоной удаа тэдэ ажал­даа Буряад Уласай герб хэ­рэглэхэ эрхэтэй болоо. Энээн тухай нэмэлтэ тусхай Хуули­да оруулагдаба.

Сессиин үедэ

Өөһэдөө харюусалга ехэтэйгээр хүдэлхэ

Арадай Хуралай һунгамалнуудай өөһэдынь ха­рюусалга шангадхахые гуримшуулһан шэнэ тог­тоол баталаа. Юуб гэхэ­дэ, мүнгэ абажа хүдэлдэг һунгамалнууд олзо орошо тухайгаа худал мэдээсэл үгэбэл, тушаалһаа буулгагда­ха. Тиихэдэ ажал хэрэгүүдээ муугаар ябуулбал, баһал тушаалһаа болюулагдаха болоно. Гэбэшье, тэдэ юрын һунгамалнууд болоод, миин­тээр хүдэлхэ юм.

Арадай Хуралай зургаа­дахи зарлалда 15 һунгамал тушаалнуудые эзэлжэ, салин абадаг юм гээд һануулая.

Хүнгэлэлтэ олгогдоогүй

Бог шорой суглуулха та­лаар асуудалые шиидхэхын түлөө Ород гүрэндэ горитой ажал ябуулагдана. Тэрэнь ехэ бэрхэшээлтэй гээд хэ­лэхэ хэрэгтэй. 2019 оной апрелиин 1-һээ хойшо Бу­ряадта “ЭкоАльянс” ком­пани бог шорой суглуулха уялгатай болонхой. Тэдэ хүн бүхэнһөө мүнгэ абана. Тус ажахын хүтэлбэрилэгшэдэй мэдүүлһээр, зон мүнгэеэ түлэхэеэ яаранагүй. Гэ­хэтэй хамта, “ЭкоАльянсда” ажаһуугшадһаа олон гомдол ороно. Энээниие хаража үзэнгүй, гүрэнэй тэдхэмжэнүүдые болон на­лог түлэхэ талаар хүнгэлэлтэнүүдые үзүүлэгты гэжэ тэдэ мэдүүлбэ. Тиимэһээ сессиин үедэ тус асуудал бодхоогдоһон байна. Һунгамалнууд ажаһуугшадай тала хаража, “ЭкоАльянсые” һайнаар хүдэлхыень зууршалаа. Ти­игэжэ хүнгэлэлтэнүүдые үзүүлхэгүй гэһэн шиидхэбэ­ри абтаа юм.

25 жэлэй ойн баяр

1994 оной февралиин 22-то Буряад Уласай шэнэ Үндэһэн Хуули абтаа һэн. Тэрэнэй ёһоор, гүрэнэй ху­ули зохёон гаргадаг албан Арадай Хурал гэжэ тоолог­дожо эхилээ. Тус албанай түрүүшын сесси 1994 оной июлиин 19-дэ зарлагдаа юм. Түүхэтэ энэ хэмжээ ябуулгада Арадай Хуралай Түрүүлэгшээр Михаил Ин­нокентьевич Семёнов то­милогдоо бэлэй. Александр Дмитриевич Карнышев ор­логшын тушаал эзэлээ. Эндэ бүхы эмхидхэлэй асуудалну­уд хэлсэгдээ гээд хэлэхэ шухала.

Түрүүшын зарлалай һунгамалнууд бүхы дээрээ 139 Хуули абаһан байна.

1998 оной июль һарада Арадай Хуралай хоёрдохи зарлал ажалаа эхилээ һэн. Эндэ Михаил Семёнов дахи­наа Түрүүлэгшээр томилог­доо. Дүрбэн жэлэй болзор соо Виктор Вавилович Измайлов орлогшоор хүдэлөө. Хоёр зарлалай һунгамалнууд сессинүүд дээрээ 251 Хуули баталан абаа. Газар тухай хуули шухалануудай нэгэн болоно гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй. Мүн тиихэдэ Буряад Уласай ниигэмэй-эдэй засагай хүгжэлтэ тухай түрүүшын Хуули абтаа бэлэй.

Удаадахи, гурбадахи зар­лал 2002 оной июль һарада хүдэлжэ эхилһэн байна. Александр Гомбоевич Лубса­нов эмхидхэлэй сесси дээрэ Түрүүлэгшээр томилогдоо һэн. Иван Игнатович Ка­лашников орлогшо болоһон байна. Удангүй Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ хоёрдохи орлогшотой болоо бэлэй. Энэ тушаалда Фаина Пав­ловна Ботоева һунгагдаа. Гурбадахи зарлалда айма­гуудай болон сомонуудай талаар Хуули шэнэлэгдээ. Мүн тиихэдэ һунгалтын хоёр гуримаар үнгэрхэ тухай шиидхэбэри абтаа. Шэнэ Хуу­лиин ёһоор, Арадай Хуралда һунгамалнуудай хахадынь намуудай бүридхэлөөр то­милогдохо болоо. Бүхы дээ­рээ 543 Хуули абтаа гээд хэ­лэлтэй.

2007 оной декабрь һарада Арадай Хуралай дүрбэдэхи зарлал ажалаа эхилһэн бай­на. Матвей Матвеевич Гер­шевич Түрүүлэгшээр, ха­рин Александр Степанович Коренев болон Цыденжап Бимбаевич Батуев гэгшэд орлогшоор томилогдоо һэн. Тус зарлалай үедэ абтаһан 868 Хуулиин шухаланиинь - хүрэнгэжүүлгын эмхи зурга­ануудые дэмжэлгэ тухай.

2013 оной сентябрь һарада табадахи зарлал ажа­лаа ябуулжа эхилээ. Энэ та­бан жэлэй туршада хоёр хүн түрүүлэгшээр хүдэлөө: 2015 он болотор - Матвей Герше­вич, удаань Цырен-Даши Доржиев. Энэ зарлалда 809 Хуу­ли баталагдаа. Хүдөө ажахы, үйлэдбэри дэмжэхэ Хуулину­уд тон удха шанартай байгаа гээд хэлэлтэй.

2018 оной сентябрь һарада зургаадахи зарлал ажаллажа эхилһэн байна. Мүнөө Владимир Анатолье­вич Павлов Түрүүлэгшэнь юм.

Анна ОГОРОДНИГОЙ гэрэл зурагууд