Ниигэм 5 oct 2023 946

Үе залгамжалан, үхибүүдые һургана

Ород гүрэн дотор 2023 он Багшын болон залан хүтэлэгшын жэл гээд тогтоогдонхой. Олон олон жэлдэ мэргэжэлээрээ хүдэлжэ, багшын нэрые үндэрөөр абаад ябаһан, үеһөө үедэ дамжуулһан хүнүүдтэ мүнөө гол анхарал хандуулагдана. Тиигэжэ Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман багшанарай династинуудта зорюулагдаһан үзэсхэлэн бэлдээ. Түрүүшын харалга заншалта августын конференциин үедэ харуулагдаа бэлэй.

ГАЙХАМШАГТА 911 ЖЭЛ

Яруунын аймагай Гончиковтоной бүлын гэшүүд хамта дээрээ 911 жэлэй туршада багшалжа байна. Дүрбэн үеын багшанарай хүн бүхэниинь 20, 30 болон 40 жэлдэ һургуулида ажаллаһан түүхэтэй. Энэ бүлэдэ бүхы дээрээ багша мэргэжэлтэй 40 хүн тоологдоно.

Гончиковтоной уг залгамжалалай эхи Балмасу Пыловна Мухасанова ба наһанайнь нүхэр Базаржап Гончико­вичой дүү хүбүүн Цыден Гончикович гэгшэд табиһан намтартайнууд.

Балмасу Пыловна Маарагта һууринда малшанай гэр бүлэдэ түрэһэн байна. 1935 ондо Яруу- нын долоон жэлэй һургуули дүүргэмсээрээ, багшын ажалда хамсыгаа шуун ороо бэлэй. Зургаан үхибүүдэй дүрбэниинь эжынгээ харгыгаар шэглээ.

Цыден Гончикович хадаа 1922 ондо зургаан үхибүүдэй эгээл багань боложо, энэ дэлхэй дээрэ мүндэлөө һэн. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууе­хэ дайнда хабаадажа, гэртээ бусаһан юм. 1946-1948 онуудта Гүүндын һургуулида түрэлхи хэлэ заагаа. Уда­ань Эгэтын Адагай эхин һургуулиие даагшаар 1955 он болотор хүдэлөө. Саашадаа гансал эхин классай үхибүүдтэ заажа ябаа. Түрэл Яруу­нынгаа хэдэн һургуулида багшалаа.

Гончиковтоной зургаан үхибүүдэй эгээл ехэ ахынь хүбүүн Бато-Мунко Гончикович Шойёнов Шэтын багша­нарай институт дүүргээд, түрэл дээ­дэ һургуулидаа физикын кафедрада ажаллажа байһанаа, 1970 онһоо хойшо Мужыхын дунда һургуулида ерэжэ хүдэлөө. Наһанайнь нүхэр Чимит-Ханда Шагдаровна Үльдэргын дунда һургуули мүнгэн медаляар дүүргэһэн түрүүшын һурагша болоно гээд түүхэдэ оронхой. Тоо бодолгоор олон жэлдэ Мужыхада заагаа. Эдэнэй хүбүүн Дамдин Дуга­рович Цыденов Эгэтын Адагай дунда һургуулиин захирал юм.

Гончиковтоной династиие мүнөө сагта гушанарынь үргэлжэлүүлжэ, Улаан-Үдэдэ, Яруунадаа Нарһатын 1-дэхи болон Эгэтын Адагай дунда һургуулинуудта түүхэ, ород хэлэ ба литература, англи хэлэ, физкультура залуу халаанда заана.

ХЭРЭГЫНЬ ҮРГЭЛЖЭЛҺӨӨР

Аяар 552 жэл хүдэлжэ байһан Болдоновтоной уг залгамжалал Эрхүүгэй можодо, Буряадай ниислэл Улаан-Үдэдэ, Түнхэнэй, Баунтын, Яруунын, Кабанскын, Тарбагатайн, Сэлэнгын болон Зэдын аймагуудта хабаатай.

Буряад угтай түрүүшын арадай багша гэжэ алдаршаһан Яков Афа­насьевич Болдонов династиингаа эхи табиһан байна. Эрхүүгэй можодо буряад үхибүүдтэ түрүүшын үмсын училищи нээһэн намтартай. Бол­доновой гуйлтаар холын 1841 ондо Балаганскын приходской училищи хүдэлжэ эхилһэн.

Николай Семёнович, Леонтий Николаевич Болдоновтон багшын уг үргэлжэлүүлээ. Эрхүүгэй можодо монгол хэлэ, ород хэлэ зааһан байна.

Леонтий Николаевичай хүбүүн Венедикт Леонтьевич Буряад-Мон­голой багшанарай дээдэ һургуули дүүргэһэн. Түнхэнэй аймагай Хэрэ­нэй һургуулида, Улаан-Үдын багша­нарай колледждо, Витимэй, Яруунын, Степной Дворецэй, Тарбагатайн, Петропавловкын һургуулинуудта захиралаар хүдэлһэн юм.

Болдоновтоной угай 6-дахи үе Вера Борисовна (Жертакова) болон Александр Иванович Борисовтан Зэдын аймагай Петропавловкын 1-дэхи дунда һургуулида 1999 онһоо хоюулаа хүдэлнэ. Тэдэнэй хүбүүн Иван Александрович 2020 ондо БГУ дүүргэжэ, эжы абатаяа хамта хүдэлжэ эхилэнхэй. Тоо бодолгын болон информатикын багша юм.

БАГШЫН НЭРЭ ҮРГЭНЭ

Зоя Будаевна Галсанова ород хэлэ болон литература 1952 онһоо 36 жэлэй хугасаада зааһан намтартай. Буряадай АССР-эй габьяата багшын эхи табиһан династиин гэшүүд хамта дээрээ 119 жэлдэ багшална.

42 жэлэй хугасаада Өөрлигэй дунда һургуулида Виктория Юрьев­на Аюшинова хүдэлһэн намтартай. Баһа ород хэлэнэй багша юм.

Галсановтанай уг залгамжалалые түрэл Өөрлигтөө Марина Галда­новна Цыбденова үргэлжэлүүлнэ. 14 жэлдэ эхин классай багшаар хүдэлнэ. Марина Галдановна хадаа Зоя Будаевнагай зээ басаган, Викто­рия Юрьевнагай басаган мүн.

Энэ угай Туяна Васильевна Даль­бакова нютагһаань холо ошожо, Түнхэнэй аймагай Зүүн Мүрэнэй һургуулида захиралай орлогшоор хүдэлнэ. Өөрөө географиин багша юм.

ЭГЭШЭНЭР ЭХИ ТАБЯА

Роза болон Елизавета Лопсонов­на Шобонованууд үшөө нэгэ уг зал­гамжалалай эхиндэ байгаа. Түнхэнэй аймагай Дригенов-Шобоновтоной гэр бүлэдэ 10 багша тоологдоно. Тэдэнэр хамта дээрээ 250 жэл соо багшалжа байна.

Эхин классай багша Роза (Светла­на) Лопсоновна Дригенова (Шобоно­ва) 1956 ондо хүдэлжэ эхилээ. Түүхын багша Елизавета Лопсоновна түрэл Хойтогол һууриндаа хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей байгуулһан намтартай. Холо ойроһоо аянша­лагшад иишээ ерэжэ, бүхы Түнхэнэй аймагай түүхэтэй нэгэ доро танил- саад ошодог.

Дригенов-Шобоновтоной угта ород хэлэнэй ба литературын, хүдэлмэриин, ОБЖ-гэй, англи хэлэ­нэй, буряад хэлэ ба литературын, тоо бодолгын, биологи ба химиин багшанар оролсоно.

7 ХҮН - 177 ЖЭЛ

Мухар-Шэбэрэй аймагай Даши­евтанай династи 7 хүнһөө бүридэнэ. Хэды тиигэбэшье бүхы дээрээ тэдэ 177 жэл хүдэлөө.

Дагба Дашиевич Дашиев, Фео­досия Петоновна Петрова энэ дина- стиин эхи 1940 ондо табиһан нам­тартай. Дашиевтанай уг залгамжа­лагшад ород хэлэ ба литература, тоо бодолго, түүхэ заана.

Аша зээнэр Баярма Владимиров­на Шаврова болон Марина Владими­ровна Дардаева түрэл һургуулидаа хүдэлнэ. Һаяхана болоһон һунгалтын дүнгөөр Суулга нютагаархид Мари­на Владимировнае сомоной дарга хоёрдохиёо болгоһон байна.