Ниигэм 19 jun 2024 1025

Оюун ухаанай харгыгаар

Һаяхана Буряад Уласай ниислэлһээ Казань хото хүрэтэр агаарай онгосоор сэхэ ниидэхэ арга боломжо нээгдэбэ. Долоон хоногто хоёр дахин иишэ тиишээ дүүрэн самолёт ниидэнэ. Нэгэ иимэ рейсээр Татарстан Уласай айлшад ерэжэ, Буряадай гайхамшагта олон газарнуудаар ябаба. Казань хотодохи буряад нютагаархидай эблэлэй түрүүлэгшэ Сэсэгма Бубеева тус аяншалга эмхидхэһэн байна.

© фото: Сэсэгма Бубеевагай дурадхаһан гэрэл зураг

Майн эхиндэ Казань-Улаан- Үдэ-Казань гэһэн рейс анха түрүүшынхиеэ ниидэ­жэ эхилээ. Татарстанай ниислэлдэ түрүүшын рейс угтахыень буряад нютагаархидай эблэлэйхид уригдаа.

- Өөрөө 12 жэлһээ үлүү Казаньда байдагби. Иимэ рейс нээгдэһэндэнь, ехэ баярлааб. Самолёдой ерэжэ буухада, зосоомни наран гараа. Түймэр сарагшадай брандспойтоор (һүүлдэнь мэдээб иимэ нэрэ­тэй гэжэ) уһанай дугы сэсэргэгдэжэ, тэрээн дундуур онгосын гарахые анха түрүүшынхиеэ хаража, омогор­хон байгааб, - гэжэ Сэсэгма Бубеева хөөрэнэ.

Татарстан, Буряад Уласуудай дун­да иимэ харилсаан тогтоогдобо гэжэ мэдэһээр лэ, эдэбхитэн Сэсэгма Вик­торовна айлшадые абаад ябаха гэжэ түсэблэжэ эхилээ. Мүн лэ Казаньда ошоһон Буряадай ажаһуугшадые яа­гаад угтаад, аяншалга хэхэеэ мүн лэ һанаандаа абан ябана.

- Энэ аяншалгын түсэб өөрөө зохёоһон байнаб. Буряадайнгаа бүхы хүсэ ехэтэй газарнуудые айлшадта ха­руулха гэжэ оролдооб. “Байкальский ретрит” гэжэ дэмы нэрлэгдээгүй. Ажабайдалаа, зосоохи сэдьхэлэйн­гээ байдал муу нүлөөнһөө сэбэрлэ­хэ шадал хүн бүхэндэ үгы. Тиимэһээ энергетическэ хүсэтэй газараар ябаха хэрэгтэй гэһэн эрилтэ һүүлэй сагта табигдана гэжэ ойлгоноб­ди. Байгаалиин хүсэнтэй нэгэдэжэ, өөрыгөө зосооһоонь шэнжэлхэдэ, манай Буряадай дэбисхэр тон таара­ма. Юуб гэхэдэ, буддын шажан, бөө мүргэл эндэ нэбтэрүүлэгдэнэ бшуу. Гэхэтэй хамта хүн бүхэн өөрын бага­хан замбуулинда ажамидарна гэхэ­дэ, алдуу болохогүй. Холуур ябажа, ондоо үндэһэ яһатан яагаад ажаһуунаб, ямар түүхэ соёлтойб гэжэ ухаандаа­шье абажа һанахагүй болошонхой. Тиимэһээ манай түсэл сэдьхэлэйнгээ байдал баяжуулгада туһатай байха, - гэжэ Сэсэгма Викторовна мэдүүлнэ.

Иигэжэ Сэсэгма Бубеева һанаһандаа хүрэжэ, ганса Татарстанай айлшадые бэшэ, мүн Самара хотын түлөөлэгшые Буряадтаа асаржа айл­шалуулба. Түрүүшын бүлэг хэдэн үндэһэ яһатанһаа бүридөө. Татаар, мариец, башкир, ород угтай хүнүүд манай соёлтой, ёһо заншалтай та­нилсаа, гайхамшагта һайхан байгаа­ли шэртэн хараа.

Казаньһаа сэхэ рейсээр ерэһэн аяншалагшад түрүүшын үдэртэ Улаан-Үдэ хотые ябажа хараа. Хоёр­дохи үдэртэнь тэдэ Ивалгын дасанда хүрөө.

- “Хүрдэ” гэһэн ретритнэ шэнэ түб удангүй нээгдэхэ байна. Тэрээниие хараһан бидэ түрүүшын айлшад бо­лонобди. Наһанай модон ургадаг юм гэжэ өөрөөшье мэдээгүй ябааб. Этигэл Хамба ламын Ордондо орожо шадаабди. Этигэл Хамбын бэеые на­ринаар хараад байгша Бимба ламын бидэндэ өөрөө экскурси хэхэдэнь, удхатай байгаа, - гэжэ түсэлэй автор хөөрэнэ.

Гурбадахи үдэртэ хүндэтэ айлшад Байгал далай одоошье хүрэһэн бай­на. Максимиха тосхоной дэргэдэхи “Байгал далай” гэһэн газарта бэеэ зэһээд, наһанай ажабайдал, замбуу- линтай харилсан ажаһууха болон бусад һонирхолтой элидхэлнүүдые шагнажа, хөөрэлдөөндэ хабаадажа эхилээ.

- Аяншалагшадые түрэл Баргажан нютагаа харуулха гэжэ түсэблөөб. Ян­жима бурхан манай аяншалгын гол һуури эзэлнэ. Тэндэ хүрөөгүй ябаад, түрэл Улан нютагаа харуулһан бай­наб даа. Нүхэтэй шулуун гэһэн баян түүхэтэй газартайбди. Чингис хаанай эжы Оулэн тэрэ газарай эзэн гэжэ тоологдодог. Ганса Уланай арад зон бэшэ, холо ойроһоо аяншалагшад ерэжэ мүргэдэг юм. Бидэшье бага­хан бүлэгөөрөө тиишээ ошожо, хүсэ шадал абаабди. Тэндэ шулуун табиг­данхай. Хадамда гараагүй эхэнэрэй дээрэнь һуубал, заал һаа наһанай нүхэртэй болодог гэжэ хэлсэдэг. Ор­шон тойронхи байгаалиһаа, үргэл мүргэл ехэтэй газарһаа хүсэ шадал абаад, Уланай аршаан булагһаа ам­татай уһа уугаабди. Иигээд лэ Ян­жима бурханда хүрэжэ мүргөөбди. Янжима бурханай дүрэ хүн бүхэндэ лаб байтараа харагдаагүй. Энэ газар­та үшөө нэгэ хэдэн элидхэлнүүдые шагнаһанай удаа дүрэ хүн бүхэндэмнай харагдашоо, - гээд, Сэсэгма Викторовна үргэлжэлүүлнэ.

Һүүлшын үдэртэ бүлэг аянша­лагшад Шэвэрхын гарам хүрэжэ, Байгалай гайхамшагта байгаа- лиин һайханиие хүсэд хараһан бай­на. Улаан-Үдэ бусахадаа, тэдэ хэдэн һонирхолтой газарнуудта орожо га­раа.

Дээдэ Онгостойдо Үбэр Байгалай этнографическа музейн дэргэдэ Бу­ряад орондо ажаһуудаг шэмээшэг, эвенк, һоёд, буряад угтайшуулай ур­данай байра байдалтайнь танилсаа. Тиигэжэ Татарстанай аяншалагшад “Тэнгэри” гэһэн бөө мүргэлэй түб хүрэһэн юм.

- Энэ аяншалгынгаа программа хуу өөрөө зохёоһон байнаб. Булта гоё гэжэ тэмдэглээ. Юундэ маанадые үдэр бүри ехээр эдеэлүүлээб гэжэ асуухадань: «Буряад эхэнэрнүүдтэ адлихан монсогорхон хасартай болгоод, таанадаа эндэ хадамда үгэхэбди», - гээд, энеэлдээбди, - гэжэ түсэл зохёогшо хэлэнэ.

Аделий: Олон гүрэнөөр, Оро­дой хотонуудаар ябагдаа. Анха түрүүшынхиеэ Буряад орон Розалия нүхэртэйгөө ерээбди. Хүндэмүүшэ хүн зонтой уулзажа гайхаабди. Бай­гаалиин һайханиие шэртэжэ баяр- лаабди.

Альфия: Иимэ һайхан газарнуу­даар ябаһандаа, тон ехэ баяртайб­ди. Эндэ ерээд ябатараа, минии уг эндэһээ бэшэ гү гэжэ гэнтэ һанагдаа. Гэртээ бусаад, бүри һайнаар шэн­жэлхэб.

Ляйсан: Байгал далай хоёрдо­хиёо хүрэжэ ерээб. Урид үбэлэй хаһада ерээ һэнби. Мүнөөнэймнай аяншалга өөрын онсо удхатай. Бай­гаалитай нэгэдэжэ, ажабайдал тухай элидхэлнүүдые шагнажа һуухада, буян гээд һанагдана. Сэсэгма Викто­ровна олон юумэ маанадта ойлгуул­жа, нюдыемнай нээжэ, ерээдүйн хар­гы заажа үгөө. Наһанайнгаа хүсэ ша­дал, илангаяа эхэнэрэй хүсэ эндэһ

Автор: Борис БАЛДАНОВ

Фото: Сэсэгма Бубеевагай дурадхаһан гэрэл зураг