Түрэһэн һайхан тоонтодоо

Эдуард, Эржена Данзановтан Сэлэнгын аймагай Жаргаланта нютагай фермернүүд юм. Энэ үзэсхэлэнтэ hайхан нютаг Улаан-Үдэhөө 80 модоной газарта, Бүхэн голой эрьедэ оршодог.

Уг удам

Эдик хүбүүн 1978 ондо Михаил ба Дарима Данзановтанай бүлэдэ түрэhэн юм. Абань инженер-механик, эжынь бухгалтер мэргэжэлтэй байгаа. Харамтайнь гэхэдэ, залуугаар наhа барашаhан. Эдик угайнгаа hарбаалжа Шодонойтонhоо (Шоднэ) юhэн үе мэдэдэг юм. Готол буумал угай булагад буряад гээшэ.

Эдигэй хүгшэн аба эжы хоёр XX зуун жэлэй 60-аад онуудта түлэг залуу наhандаа Тохойдо, Тельманэй нэрэмжэтэ колхоздо хонишодоор хүдэлэгшэ һэн. Будацырен ахай Пурбоханда хээтэй хоёр зуун хонинhоо зуун хурьга абадаг суутай хонишод байгаа. Эдэниие «чабаны-сотники» гэдэг hэн. Би 1967 ондо дунда hургуулияа дүүргээд, түрэлэйнь басаган болохо Сэндэмэтэй тэдээнэйдэ хүдэлөө һэмди. Данзановтан ВДНХ-гай путёвкоор шагнагдаад, Москва ошохо болоhон байгаа. Хүдөө ажахыда хүдэлхэдэ, ехэ хүндэ гэжэ тиихэдэ мэдэрhэн байнаб. Хонид, юундэб даа, ехэнхидээ hүниндөө хурьгалха. Будацырен ахай Пурбоханда хээтэй хоёр бүхэли hүниндөө ябажа хонодог hэн.

Совет үедэ хүдөө ажахын хүдэлмэришэд ехэ хүндэтэй байhан юм. Ноёд hайд ябажал байха. Партиин райкомой 1-дэхи секретарь Вандан Бадмаевич Базаров түл абалгын үедэ гурба дахин ерээ hэн. Колхозой ветврач Карл Васильевич Асалханов хониной түрэжэ ядахада, операци хээд, хурьгыень абадаг бэлэй. Ехэл hонин саг байгаа. Данзановтанай аша хүбүүн Эдик угаа уhанда хаяагүй, хүгшэн аба эжыгээ дууряагаа гээшэ.

Гэрэй эзэн эхэнэр

Эржена 1978 ондо мелиоратор мэргэжэлтэй Дагба (Бимба) Цыденович, багша Алла Нимаевнагай бүлэдэ одхон басаган боложо түрэhэн. Уг удамаараа ехэ hонирхожо, омогорхожо ябадаг юм. Элинсэг баабайнь Цыбден Цыренов готол буумал угай hүүлшын зайhан байhан юм. Ехэ эрдэмтэй, нютагаархидтаа ном бэшэг заадаг хүн байгаа. Эрженын һамайнь (хүгшэн эжынь): «Би угтай хүнэй үри гээшэб», - гэгшэ hэн.

Айл бүлэ боложо, үхибүүдые түрэжэ, hайнаар хүмүүжүүлхэ гээшэ эхэнэр хүнэй уялга юм. Эржена Бимбаевна хорёод жэлдэ Эдуард нүхэртэеэ өөрын хэрэг эрхилжэ, хүнгэн бэшэ хүдөө ажахыда амжалтатай hайн хүдэлнэ гээшэ. Нүхэрөө дэмжэжэ, бүхы ажалдань туhалжа байдаг. Өөрөө хүдөө ажахын институт дүүргэhэн, экономист мэргэжэлтэй юм. Ажахынгаа бүхы саарhа дансануудые хэдэг.

Бүлын жаргал

Эдуард Эржена хоёр сасуутан, нэгэ ангида hураhан. 1995 ондо hургуулияа дүүргээд, оюутад болоо. Хори гаран наhандаа хуби заяагаа холбоо. 1999 ондо хурим түрэнь нэерээ бэлэй. Хэды хүндэ жэлнүүд байгаашье hаань, ехэ гоё хурим түрэ гэртэхиниинь эмхидхээ hэн. Эмээл моритой, буряад хубсаhатай хүбүүд хуримые үдэшэжэ ябахадань, hүрөөтэй гоё байгаа бэлэй.

Хоёр үхибүүдтэй болоо. Ехэ басаганиинь Нэта алтан медальтайгаар hургуулияа дүүргээд, Эрхүүгэй гүрэнэй эмнэлгын дээдэ hургуули түгэсөө. Москвада Сеченовэй нэрэмжэтэ институдта мэргэжэлээ дээшэлүүлээ. Мүнөө Эрдэнэт Эдуардовна дээдэ гарай эмшэн, үхибүүдэй врач-пульмонолог юм.

Арбан жэл боложо гараhан Даша баhашье бэрхэ басаган даа. Номдоо hайн. Мүнөө технологическа колледжын оюутан, юристын мэргэжэл шудална. Спорт тамирта ехэ дуратай юм, бэеэ ходо hорижо байдаг. Волейбол наададаг, hээршье хухалдаг юм. Буряад хэлэндээ ехэ дуратай. Һургуулиин байхадаа, Ивалгын дасанда болодог «Эхэ хэлэн - манай баялиг» гэжэ урилдаанда ородог, буряад хэлээр олимпиадануудта амжалтатай хабаададаг байгаа. Волейболоор Гусиноозёрскын тамирай hургуули дүүргэhэн. Нагаса баабайнь Дагба Цыденович хаа-яа аба эжынь сүлөөгүйдэхэдэ, машинаараа hургуулидань абаашадаг hэн. Нэгэнтэ бэшэ «Лучший нападающий» болоһон алдартай. Тамирай талаар ВСГУТУ-гай «2025 оной эрхим оюутан» болоо юм. Энэл жэлдэ «Залуушуулай саг» гэhэн шагналда хүртөө. Сэнхир дэлгэсээр хаража, ехэ баярлаа, омогорхоо бэлэйбди.

Бүлын жаргал гээшэ бэе бэеэ хүлеэхэ, хүндэлхэ шадабариһаа дулдыдадаг. Данзановтан нангин энэ hургаалые наhан соогоо сахижа ябадаг эбтэй бүлэ юм.

Эдуард Михайлович Эржена Бимбаевна хоёр бэрхэ басагадые хүмүүжүүлээ. «Хүн болохо багаhаа, хүлэг болохо унаганhаа» гэдэгтэл, үхибүүдынь үнеэшье hаадаг, үбhэ хулhандашье сүлөөтэйдөө туhалдаг юм. Данзановтан хотын айлhаа дутуугүй, болбосон түхэлтэй шэнэ гэртэй. Аба эжынгээ гэртэ уhа оруулжа, бэеэ угааха газар, жорлон – хуу хэжэ үгэнхэй.

Ажал хэрэг

Эдуард Михайлович Эржена Бимбаевна хоёр 2006 ондо өөрын ажал хэрэг байгуулха гэжэ шиидээ бэлэй. Аба эжынгээ нэгэ хэды толгой үхэр хаража эхилhэн юм. Тиигэжэ энэ 20 жэл соо яhалашье ехэ ажал хэгдэжэ байна. 100 гаран толгой эбэртэ бодо мал Шэбэр эхин гэжэ газарта зуhадаг юм. Тэдэнээ үбэлэй эхин hарада үбэлжөөндэнь нүүлгэдэг. Һубай малаа, буруунуудаа Далайтанда харууhалдаг. Данзановтан үшөө табяад хонитой, арбаад адуутай юм. Үбэлэй хүйтэниие hайн дабахын тулада үбhэ тэжээл ехээр бэлдэхэ хэрэгтэй ха юм. Яhала хүрэхөөр үбhэ хулhа оруулаа гээшэ. Хартаабхаяа малтаа. 5 га газарта шэниисэ, 8 га ешмээн, 8 га зелёнко таринхай. Эдэ мүрнүүдые бэшэжэ байхадамни, ургаса хуряалгын хаhа түлэг дундаа ябажа байгаа. КФХ «Данзанов Э.М.» арба гаран зониие ажалаар хангажа, салин хүлһэ түлэдэг юм.

Һайн түл абахын тула үхэр малайнгаа үүлтэрые hайжаруулхын тула хоёр-гурбан жэл болоод лэ, абердин-ангусска үүлтэрэй буха Бэшүүрэй аймагhаа, Кабанскын Твороговоhоо худалдажа абадаг юм. Энэ үүлтэрэй малай мяхан ехэ амтатай. Суута «мраморна» мяханай өөхэниинь хоорондонь байдаг. Эржена Бимбаевна буйлуулhан һүнэйнгөө сүсэгы, ээзгэй наймаанда гаргадаг, худалдажа абаха өөрын хүнүүдтэй болонхой юм.

Фермернүүдэй ажал жэлэй дүрбэн сагта үргэлжэлдэг, амаралтагүй хүдэлдэг зон гээшэ. Эдэнэй hайн хүдэлхэдэ, хото тосхонуудай дэлгүүр баян байха. Эдуард Михайлович амжалтатай hайнаар хүдэлhэнэйнгөө түлөө гүрэн түрын шагнал хайрануудта хүртэдэг юм. Буряад Уласай Засагай газарай Хүндэлэлэй грамотаар хоёр дахин шагнагдаhан, баhа хоёр дахин Хүдөө ажахын яаманай грамота абаа. Аймагhаан «Сэлэнгын аймагай 100 жэл» гэжэ медаль зүүлгэгдэhэн юм.

Зоной түлөө зориг түгэс

Нэгэ хэды жэлэй урда Жаргаланта нютагта томо барилдаанай гэр-юрта бодхоогдоhон юм. Тэрэниие Эдуард Михайлович бригадынгаа хүбүүдээр модо унагаажа, пилорамадаа гаргаад, барижа үгөө hэн. Мүнөө нютагай үхибүүд дулаахан юрта соогоо барилдаанай һорилго хэдэг юм. Жаргаланта нютагаархид сэрэгэй тусхай ябуулгада туhа хүргэжэ байдаг, мяха, бууза үбэлдөө эльгээжэ байдаг. Энэ хэрэгтэ Данзановтан баhал оролсодог юм ааб даа.

Эдуард Михайлович Эржена Бимбаевна хоёр хүндэ туhа хэхэ гэжэ ходо оролдожо ябадаг юм. Манай нютагhаа гарбалтай уран зураашан, дайнай ветеран Лубсан Доржиев ганса бэе болошоhон байгаа. Улаан-Үдэhөө холо бэшэхэнэ Истогто ажаhуудаг юм hэн. Пенси, салиншье гарадаггүй үе бэлэй. Тэрэ сагта Эдуард энэ хүндэ түлеэень асардаг байгаа.

2024 ондо хоёр яхадууд морёор Монгол аяншалгада гараа гэжэ бүхы сүлжээ холбоонууд сооhоо дуулдаа хамнай даа. Буряад Улас хүрэхэдэнь, яhала hайнаар харгыдань угтажа, туhа хүргэhэн зон олон. Оронгодо Эдигэй нүхэр Нима Батуев угтажа абаа юм. Тиигээд: «Ши угтыш», - гэжэ Эдигтээ хонходоо гээшэ.

- Харанхы боложо байхада ерээ, моридыень эдеэлүүлээд, айлшадаа амаруулаабди, - гэжэ Эдуард хөөрэнэ.

Тиигээд харгы замынь саашаа үргэлжэлөө юм ааб даа. Эдик баһал Ацайн дасанhаа холо бэшэхэнэ байдаг нүхэртөө хонходожо, саашань дамжуулhан. Эдэ аяншалагшаднай Хяагта хото хүрөөд, гурбан хоног хилэ шадархи Слобода дээрэ байhан юм. Ветеринарна станци яашье хилэ гаргажа үгөөгүй. Моридойнь бүхы данса саарhа, анализ Москва ошоhон байгаа. Тэндэhээ зүбшөөл хүлеэжэ ядаад, hөөргөө Данзановайдаа бусаа. Эдик Эржена хоёр хүнгэн машинаараа яхад нүхэдөө Монгол сайхан ороноор аяншалуулhан юм. Тэрэлжэ абаашаа, Чингис хаанай хүшөө, үзэсхэлэнгүүдээр, дэлгүүрнүүдээр ябуулаа.

Гурбан мянган зай хада уула махаhан моридойнь туруу ехээр гэмтэhэн байжа, Эдуард машинадаа моридыень тээгээд, аяар Яхад Улас хүргэжэ ошоhон юм. Орос гүрэнэй арадуудай эбтэй эетэйень энэ жэшээ гэршэлнэ гээшэ. Энэ зун, наймадахи hарада, гурбан хитад аяншалагшад велосипедээр аадарта сохюулаад хүлдэхэеэ ябахадань, Загастайнгаа дасан асаржа дулаасуулhан, эдеэлүүлhэн тухайнь нютагай бүлгэм соо видео гараад ябаа hэн.

Нютагтаа хүдөө ажахыда хүдэлдэг иимэ Данзановтан шэнги урагшаа hанаатай, шадамар бэрхэ зоной хүдэлөө сагта буряад нютагууднай хүгжэжэ байха.

Вера АЮШЕЕВА, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ