Гэр бүлөөрөө оролдоно

Малшадай буусада

- Тала дайда гаража, тобир тарган үхэр малай бэлшэжэ ябахые хаража байхада, саарһа эбхэжэ байхаһаа тад ондоо юм ааб даа. Талаар бэлшэ­жэ ябаһан адуун һүрэг, хүхэ ногоон үнгэеэ алдаагүй үбһэ хибэжэ байһан үхэр мал, хони ямаадые хаража бай­хада, ямар гоё гээшэб! Ажалай жолоо бата бэхеэр бариһан улад зоноор уулзажа хөөрэлдэхэдэшье урматай, - гэжэ Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаманай таһагай дарга Андрей По­пов албанай хэрэгээр Хориин айма­гаар ябахадаа хэлэнэ.

Холоһоо ерэһэн айлшад эгээл түрүүн Геннадий Лосевой буусада хүрэжэ ошобод. Эсэгынгээ ажал эр­химээр үргэлжэлүүлжэ ябаһан мал­шанай ажал яһала урагшатай. Хүдөө ажал эрхилжэ эхилхэдэнь, эсэгэнь хүбүүндээ 16 толгой эбэртэ бодо мал үгэһэн байна. Тэрэ гэһээр, Геннадий Лосев үхэр малайнгаа тоо һураггүй олошоруулаад, нютагайнгаа зондо, мүн ондоо тээһээшье ерэһэн зондо мяха наймаална.

- Анхан оройдоо 10 гаран мал хаража эхилһэн һаа, мүнөө 200- гаад толгой болохонь ойртоо. Үбһэ тэжээл һайн абажа байбал, ма­лайнгаа тоо үшөөшье олон болгохо һанаан, шадалшье байна. Мяхаяа худалдаха талаар балай бэрхэшээл байдаггүй. Олон жэлэй туршада бидэнһээ ерэжэ, мяха худалдажа аба­даг зон дүтынгөө танил талануудаа дахуулаад ерэдэг. Хориин аймагай ажаһуугшадта, хүршэ аймагуудһаа болон Улаан-Үдэһөө ерэжэ, мяха абаашадаг. Саашанхи түсэбүүд гэхэ­дэ, үхэр малайнгаа хото хорёо, мүн өөһэдынгөөшье байха гэр байра­нуудые шэнэлхэ дуратайбди, - гэжэ хүдөө ажахын түрүүлэгшэ Геннадий Лосев дурдагдаһан яаманай мэргэ­жэлтэдтэй уулзахадаа хэлэбэ.

Һүн далай салгидаһай!

Гүлмэрхэн залуу наһандаа хүдөө нютагһаа гаража, хотодо ном үзөөд, тэндээ ажабайдалаа зохёоһон улад олон байха. Теэд зарим зон хүл дээ- рээ гаража, наһаа абахадаа, хүдөө нютагаа эрьен бусаха дуратай бай­даг. Эгээл иимэ уладай нэгэн Сая­на Жамбалова Василий Хамируев нүхэртэеэ болонод.

Буряад орондомнай адуу мал үсхэбэрилэгдэдэгшье һаа, һү үйлэдбэрилхэ талаар хүндэхэн. Һү һаалиин ажахынуудые байгуулха гэжэ гүрэнэй талаһаа яһала олон түсэлнүүд зохёогдонхой. Үнэн дээрэ үнеэдые һаажа, һү буйлуулха гээшэ амаргүй ехэ ажалтай даа. Бэлэн бэшэ хэрэг өөрынгөө ээм дээрэ залуу айл даажа абаад, яһала урагшатай хүдэлжэ байна. Аалан нютагта бууса­тай һү һаалиин ажахы яһала хүгжэнэ.

- Абамни бүхы наһаараа мал ажалда хүдэлөө. Сэрэгэй албанһаа бусажа ерээд, хада гэртээ харитараа, хүдөөгэй хара ажалда ябаа. Тиимэһээ бидэ багаһаа хүдөөгэй ажалай амта таниха, мэдэхэ гээшэбди. 2016 ондо абынгаа түрэлөө урилхадань, хэжэ ябаһан ажалыень үргэлжэлүүлээбди. Абынгаа үшөө мэндэ байхадань, бидэ гэр бүлөөрөө амяараа гаража, ажал­лажа эхилһэн байнабди. 2012 ондо өөрынгөө нэрэ дээрэ КФХ байгуулаа- бди. Тиихэдээл бидэ буусаяа шэнэл­хэ гэжэ түрүүшын грант абаа һэмди, - гэжэ хүдөө ажахын түрүүлэгшэ Саяна Жамбалова хөөрэнэ.

Мяханай үүлтэрэй мал үдхэхэдэ, һү үйлэдбэрилхэһээ бэлэн шэнги. Харин һү һаагаад, тэрэнээ буйлуул­ха, наймаалха гээшэ яһала ажалтай хэрэг. Хэдэн үдэрэй туршада гашал­жа муудадаггүй һү дэлгүүрһээ абаад эдидэг сагта өөрынгөө нютагай мал­шадай һаажа абаһан һү уухада, бэе махабадта һайн гээшэ аабза. Буряад орондомнай 40-50-яад жэлэй урда нютаг бүхэндэ шахуу һү һаалиин ажа­хы хүдэлжэ байгаа ха юм даа. Мүнөө бүхы Буряад Улас доторнай хургаа даража тооломоор һү үйлэдбэрилхэ шадалтай хүдөө ажахынууд.

- «Нютагаа бусаад, һаалиин ажахы байгуулжа хүдэлэе», - гэжэ нүхэртөө дурадхахадамни, арсалта байгаагүй. Хүдөө ажахын хүгжэлтэдэ үгтэдэг грант шүүжэ шадаһанайхи иимэ хүдэлмэритэй ябанабди. Эгээл түрүүн 11 сая түхэриг «Гэр бүлын фермэ» гэһэн түсэлөөр абажа, хүгжэжэ эхилээб- ди. Энэ грант тухай үнинэй мэдэхэ, тэрэниие шудалдаг байгаабди. Хэ­дэн жэлэй туршада һайнаар бодожо үзөөд, мэдүүлгэ бариха гэжэ шиидээб- ди. Гүрэнэй дэмжэлтэгүйгөөр иимэ хэрэг эрхилжэ шадахагүй байгаабди. Оршон үедэ хүл дээрээ бодохо гээшэ тон хэсүүхэн даа. Үнеэдээ һаажа, са­гаан эдеэгээр бүхы Хориингоо аймаг ханганабди. Үшөөшье саашаа хүгжэхэ һанаатай ябадагбди, - гэжэ Саяна малшан хэлэнэ.

Үнэхөөрөө, хани нүхэрэй, үхибүүдэй болон аха дүүнэрэй дүнгэлтэгүйгөөр юумэнэй урда оро­хонь бэрхэтэй. Саяна басаганай хүдөө ажахын һалбари шэлэжэ, шур­ган орохо һэдэлгыень тэрэнэй хани нүхэр Василий дэмжэһэн юм.

- Абаһаар һонин шэнги байгаа. Үйлэдбэриин шэнэ цех ябуулха гэжэ мүнөө хүдэлнэбди, хэрэгтэй бүхы хэрэгсэлнүүдые мүн лэ Хүдөө ажа­хын яаманай дэмжэлтээр худалда­жа абаабди. Хүдэлмэриеэ хэхэдээ, дүршэл ехэтэй ажалшадтай холбоо барин ябуулнабди. Үбэлэй хүйтэндэ үнеэдтээ хүйтэн уһа уулгахагүйн тула дулаасуулжа байха түхеэрэлгэ тодхообди. Юрэдөө, хүдөө нютагта ажал хэжэ байбал, хотодо ажаһууһан үетэнһөө ехээр мүнгэ олохоор, - гэжэ Василий Хамируев хэлэнэ.

Хүдөө нютагта мал ажал эрхил­хэ дуратай, өөрын һэдэлгэтэй бай­бал, хүн гээшэ ямаршье ажахы зо­хёохо. Оньһото техникын хүгжэһэн сагта ажалаа хүнгэдхэхэ ямаршье хэрэгсэлнүүд байха.

- Хүдөө ажахын ажал хүнгэдхэхэ трактор, машина худалдажа абаха­дань, гүрэн дэмжэлгэ үзүүлнэ. Хүл дээрээ гаража байһан зондо энэ туһаламжа тон хэрэгтэй ха юм даа, - гэжэ Хориин аймагай захиргаанай хүдөө ажахын таһагай дарга Елена Стадник хэлэнэ.

Газар дээрээ хүдэлжэ байгаа ню­тагаархиднай иимэ уулзалгануудай үедэ өөртөө хабаатай асуудалнуу­даа шиидхэнэ. Гүрэнэй талаһаа ямар дэмжэлгэдэ хүртэхэбибди, ямар түсэл зохёогоо һаа, һайн байхаб гэхэ мэтэ сэдэбүүдээр һонирхоно, асууна