Багшын үргэн харгыда

Яруунын аймагай тахилтай, мүргэлтэй Баян хаанай хормойдо, Бага Ярууна нуурай хойто эрьедэ загаhаша, малша зоноороо суурхадаг байhан Тулдуун нютаг оршодог.

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай һүүлээр 1946 ондо энэ нютагтамнай анха түрүүшынхиеэ эхин hургуули нээгдэhэн байна. 1972 ондо найман жэлэй hургуули болоо, харин 1975 ондо дунда hургуули нээгдэжэ, хүршэ Шэрэнги ба Тулдуун нютагай үхибүүд hурадаг болоо hэн. Мүнөө Тулдуунаймнай дунда hургуули 1982 ондо дүүргэhэн, Афган дайнда хабаадалсажа, ами наhантаяа хахасаhан сэрэгшын А.М. Мулоновой нэрэ зүүжэ ябана. Энэ 80 жэлэй хугасаа соо үндэр зиндаатай, нэрэтэй түрэтэй олон багшанар хүдэлжэ, нютагай үхибүүдые ажабайдалай үргэн харгыда гаргаhан ааб даа.

Мүнөө минии хөөрөөнэй гол нюур хадаа багшын ажалай ветеран, оюун ухаанай хүгжэлтэдэ горитой хубитаяа оруулhан, үргэн олониитын хүндэ ямбада хүртэхые хүртэһэн, Оросой Холбоото Уласай юрэнхы болбосоролой хүндэтэ ажалшан, Буряад Уласай габьяата багша Дулма Доржиевна Турунхаева (Цыбикова) болоно.

Дулма Доржиевна 1959 оной октябриин 31-дэ Тулдуун нютагта түрэhэн байна. 1966 оной сентябриин 1-дэ Тулдуунайнгаа эхин hургуулиин богоhо алхажа, 1-дэхи классай шаби болоhон. Тэрэ гэhээр бүхы hуралсалынь, ажалынь энэл hургуулитаяа холбоотой.

5-дахи классhаа – 7-дохи класс хүрэтэр Гүүндын дунда hургуулида hуража байхадань, 1972 ондо түрэл Тулдуундань түрүүн найман жэлэй, һүүлдэнь дунда hургуули нээгдэжэ, 10-дахи классаа 1976 ондо нютагтаа дүүргэhэн намтартай. Һургуулияа эрхимээр дүүргэhэн Дулма басагые багшанарынь түрэл гуламтадаа ахалагша пионервожатаар хүдэлхыень дурадхаа hэн. Иигэжэ Дулма Доржиевнагай ажалайнь намтар эхилээ бэлэй.

Тэрэ гэhээр түрэл тоонто нютагайнгаа залуу үетэниие hургаха, хүмүүжүүлхэ ажалда тэбхэр 50 жэл соо таhалгаряагүй хүдэлнэ. Түрүүшын дүрбэн жэл соо ахалагша пионервожатаар хүдэлжэ ябахадаа, оролдосотой ажалайнгаа түлөө аймагай комсомолой комитедэй зүгhөө, аймагай эрдэм болбосоролой таhагай зүгhөө олон Хүндэлэлэй грамотанудаар шагнагдаа. Эгээл мартагдашагүй шагналнуудайнь нэгэн гэхэдэ, оройдоол 22 наhатайдаа, 1981 ондо В.И. Ленинэй нэрэмжэтэ Бүхэсоюзна пионерэй эмхиин түрүүлэгшэ С. Федуловагай гар табилгатай Хүндэлэлэй грамота болоно. Энэ шагналаараа Дулма Доржиевна омогорхожо ябадаг.

Эдэ жэлнүүд соо Дулма Доржиевна Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ hургуули заочноор дүүргээд, түүхын багшын дипломтой болоо hэн. 1980 оной сентябрь соо түүхын багшаар хүдэлжэ эхилбэ. 1982 ондо Совет гүрэнэй Коммунис партиин гэшүүн болоо.

1983 онhоо хойшо түүхын, географиин багшаар хүдэлһэн байна. Дулма Доржиевна hургуулидаа нютаг ороноо шэнжэлгын ажал эршэмтэйгээр ябуулжа, ехэ баян музей байгуулhан габьяатай. Тулдуун нютагайнгаа хүгжэлтын баян түүхэ, дайнай ба ажалай ветеранууд тухай, hургуули дүүргэгшэд тухай ехэ баян материал суглуулжа, олон альбомуудые, планшедүүдые гарганхай.

Хүндэтэ багша эды олон жэл соо багшалжа ябахадаа, суг хүдэлдэг багшанартаяа хамта ажалдаа элдэб шэнэ туршалгануудые нэбтэрүүлдэг байгаа. 1986-1988 онуудта Донецк хотын суута багша Шаталовай методикоор хүдэлөө. Хожомынь «Погружение в предметы» гэhэн туршалгаар нэгэ үдэр соо нэгэл предмедээр зургаан хэшээл үнгэргэдэг болоод байгаа.

Тэрэ үеын hургуулиин шабинарые hуралсалай хажуугаар ажалай дүй дүршэлдэ хабаадуулха эрилтэ табигдадаг байгаа гэжэ мэдэнэбди. Эндэ классай хүтэлбэрилэгшэдтэ ехэ харюусалга тудадаг hэн. Зундаа хониной нооhо хайшалха үедэ заатагүй хабаадалсаха, хуhанай мүшэр хухалжа хатааха, тэрэнээ тушааха. Ажалай ба амаралтын лагерьта хүдэлхэ, хабарай сагта совхозой хонидой хашаагай шэбхэ хаялсажа, хонишодто туһа хүргэдэг hэн. Түлеэ ябталха гээд лэ, аргагүй ехэ ажал үхибүүд хэгшэ hэн. Эдэ мэтын ажалда бүхы багшанар хабаадалсадаг байгаа гэжэ эли.

Дулма Доржиевна классай хүтэлбэрилэгшөөр олон жэл ябаа, дүрбэн классуудые 5-дахиhаа абаад, 10-11-дэхи класс хүрэтэр hургаа. Yхибүүдээ дахуулаад, Байгал далай, Алхана уула, Улаан-Үдэ, Шэтэ хотонуудаар аяншалдаг байгаа.

2012 оной сентябрь hараhаа хойшо түрэлhургуулиингаа захиралаар томилогдонхой. Һургуулиин захиралай ажал харюусалгатайшье, хүндэтэйшье гэхэдэ болохо. Түрэлхидөөр харилсаха, хэшээлнүүдые үндэр дээдэ шатада үнгэргэхые шалгаха, классhаа гадуур хүдэлмэридэ анхаралаа табиха ажал барагдашагүй ааб даа. Энэ ажалаа Дулма Доржиевна 14 жэл соо жэншэдгүй дүүргэжэ ябана.

Суг хүдэлдэг багшанарайнгаа ба Тулдуун, Шэрэнги, Догно нютагай ажаhуугшадай дэмжэлгээр 2018 ондо Яруунынгаа аймагай Зүблэлэй депутадаар hунгагдаа hэн. 2018-2023 онуудта ниигэмэй асуудалнуудай комиссиин түрүүлэгшын уялгануудые дүүргэжэ ябаа.

1980 ондо суг hураhан Александр хүбүүнтэй хуби заяагаа ниилүүлжэ, хоёр дангина басагадтай, нэгэ баатар хүбүүтэй болоо hэн. Мүнөө эдэ хоёр сугтаа 46 жэл ажаhуужа байна. Гурбан үхибүүдынь булта дээдэ hургуули дүүргэжэ, бэрхэ мэргэжэлтэд болонхой. Ехэ басаган Арюунань гэр бүлэтэй, гурбан үхибүүтэй, экономист юм. Павел хүбүүниинь БГУ дүүргээд, сагдаагай ажал хээд, амаралтада гаранхай, нэгэ хүбүүтэй. Бага басаган Евгения Шэтын медакадеми дүүргээд, олон жэлдэ неврологоор хүдэлнэ.

Александр Павлович нүхэрынь агроном мэргэжэлтэй, наhанай амаралтада гараашье hаа, мүнөө hургуулиин жолоошоноор хүдэлнэ. Эбтэй гэр бүлын эзэн, найдамтай нүхэр, гэр бүлын түшэг тулгань болоно.

Хүндэтэ Дулма Доржиевна аяар 50 жэл соо үнэн сэхээр, харюусалга ехэтэйгээр ажаллаhанайгаа түлөө аймагай хэмжээнэй олон тоото баярай бэшэгүүдээр, грамотануудаар, дипломуудаар шагнагдахаhаа гадна, гүрэн түрын дээдэ зургаануудай медаляар шагнагданхай.

Мүнөө хадаа Дулма Доржиевна суг хүдэлдэг багшанартаяа хамта түрэл hургуулиингаа 80 жэлэй ойн баярта бэлдэжэ, эсэшэ сусашагүй ажалаа ябуулжа байна. Энэ hайндэртэнь элдэб жэлнүүдтэ хүдэлhэн багшанар, hургуули дүүргэгшэд уригданхай. Энэ ажалдань амжалта хүсэе!

Ц-Д. ВАНДАНОВА, багшын ажалай ветеран, Оросой арадай гэгээрэлэй отличник