Баяр Шойдоков — буряад эстрадын домог

«Баяр дүүмни — бурханhаа заяаhан уран бэлигтэн: hайхан сэдьхэлтэй, ажалша, халуун зүрхэеэ уран зохёолдоо зорюулhан хүн… Гэр бүлэ, үхибүүд, нүхэд - бултаниие эршэ хүсөөрөө дахуулжа, урагшань хүтэлдэг», - гэжэ олондо мэдээжэ багша - эгэшэнь Сэсэг Нимаевна Шойдокова хэлэдэг.

Баяр Нимаевич Шойдоков – Оросой Холбоото Уласай ба Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, арадай эстрадна «Үетэн» бүлгэмэй хүтэлбэрилэгшэ, «Арадай хүндэ» шагналай эзэн, композитор, аранжировщик.

1961 оной сентябриин 28-да Хэжэнгэ голой сэбэрхэн эрье дээрэ Нима Жамсаранович ба Бутид Дагбалудановна Шойдоковтоной гэр бүлэдэ долоон үхибүүдэй дунда түрөө.

“Түрэл нютагтаа хүсэ шадалаа зорюулхагүй hаа, хүдөөдэ соёл урлалые хэн үндылгэхэб даа?» - гэhэн сэдьхэлээр Баяр Нимаевич ниислэл томо хотонууд руу тэгүүлээгүй. Хэжэнгэдээ үлэжэ, арадай бэлигтэниие нээхэ, эхэ хэлэеэ хүгжөөхэ хэрэгтэ бэеэ зорюулhан түүхэтэй.

Бүхы юумэн 1976 ондо эхилhэн байна. Энэ үедэ олон нютагуудаар ВИА-нуудай долгин хүсэтэйгөөр дэлгэрhэн хаhа. Хэжэнгын соёлой байшанда залуухан Баярые Буряадай элитэ уран зохёолшо Жамсо Тумуновай аша, залуу Жамсо Тумунов урижа, сугтаа хүдэлхэеэ дурадхаhан юм. 1978 ондо Хэжэнгын дунда hургуули дүүргэжэ, Баяр хүбүүн «Үетэн» бүлгэмтэй үнэн зүрхөөрөө холбогдожо, hүүлдэнь бүлгэмэй таhаршагүй хүтэлбэрилэгшэ болон тодорhон гээшэ.

1979-1980-яад онуудта «Үетэн» бүлгэм залуушуулай хатар наадан (дискотекэ) дээрэ буряад хэлэн дээрээ эстрадна дуунуудые дуулажа эхилээ. Иимэ үүсхэлэй ашаар буряад дуунууд залуушуулай дунда моодотой, ехэ шударгы дэлгэрээ.

«Үетэнэй» алдарта шатанууд ба үндэр амжалтанууд

Хахад зуун жэлэй туршада хамталиг үндэр амжалтануудаараа түүхынгээ алтан хуудаhа шэмэглэжэ шадаhан. 1979 ондо Сибириин ба Алас Дурнын ВИА ансамбльнуудай фестивальда лауреат боложо, түрэл хизаарай уран hайханай хүсые харуулаа. 1984 ондо үндэр амжалтануудайнь түлөө бүлгэмдэ «Арадай» гэhэн нэрэ зэргэ олгогдожо, тэрэниие үнгэрэгшэ он жэлнүүдтэ дахин-дахин баталан харуулаа.1991 ондо «Сагаан hара» («Белый месяц») гэһэн I фестивалиин лауреат - Дарима Доржиева, II фестивалиин лауреат - Эрдэни Батсух. 1997 ондо «Рождественские встречи» гэhэн телевизионно фестивальда хабаадажа, дипломоор шагнагдаба. 2011 ондо «Байкальский бриз» гэhэн Бүхэроссиин мүрысөөндэ эгээн үндэр сэгнэлтэ абажа, Гран-при шагналда хүртэбэ. 2012 ондо Буряад туургатанай олон улсын «Алтаргана» нааданда мүнгэн диплом абажа, буряад хүгжэмэй баялигые үндэр тайзан дээрэ үргөө. 2024 ондо суута «Мүнгэн хун шубуун» («Серебряный лебедь») хит-парадта лауреат болобо

Студиин бүтээлнүүд ба дуунуудай сан

Баяр Нимаевичай зохёохы ажалай эгээл гол шэглэл хадаа дуунуудаа түрэл буряад хэлэн дээрээ найруулга болоно. Шүлэгэй уран үгые торгон хүгжэмтэй тааруулхадаа, тэрэ суута уран зохёолшодтой нягта харилсаа холбоотой хүдэлдэг. Баяр Шойдоковой зохёоhон 113 дуун - Георгий Дашибыловэй үгэнүүдээр - «Түрүүшын бороо», Цырендулма Дондогойн - «Эхэ тухай домог», Бато Баяртуевай «Хүнэй наhан» - түрэл арадай дуунай баялиг болоо.  Владислав Түгдэмэй, Гунга Чимитов, Дансаран Доржогутабай, Жорж Юбухаев, Нина Кынзыбеева, Энхэ Дарибазарон, Агу Аюржанаев, Светлана Чимитова, Нина Димитрова болон бусад уран зохёолшодтой хамта хүдэлhэн түүхэтэй. Мүн лэ дуунай амин hүлдэ яажа зэдэлхэб гэжэ үдэр hүнигүй студи соогоо нягтаар мүлидэг ажалынь - аранжировщигой зохёохы хүгжэм болоно.

    «Үетэн» студи 85-hаа дээшэ аудиоальбом болон олон тоото видеоклипүүдые бэлдэжэ гаргаhан юм. Баяр Нимаевич буряад эстрада болон шоу-бизнес хүгжөөхэ хэрэгтэ тон ехэ нүлөө үзүүлжэ, аудиокассетэнүүд ба CD-дискнүүд олон мянган хубяар тараагдан, айл бүхэндэ буряад хэлэнэй зэдэлдэг байhаниинь бүгэдэндэ мэдээжэ.

Студиин нэгэ онсо гайхамшаг бүтээл гэбэл — Хэжэнгын аймагай бүхы нютаг тосхонуудта зорюулhан тусхай дуунууд болон уран видеоклипүүд бэлдэгдээ. Эдэ клипүүд соо арад зон үндэhэн hайхан дэгэлээ үмдэжэ, үндэр наhатайшуул залуу үедөө сэсэн hургаал, ёhо заншалаа дамжуулна. Энэ болбол сагай ошоходо, сэгнэшэгүй баялиг, Хэжэнгэ нютагай нюур шарай, амиды түүхэ болон үлэхэ бүтээл мүн.

Арад зондо хүгжэмэй дали бэлэглэгшэ

Баяр Нимаевич «Зүрхэнэй дуун» ба «Алтан хараасгай» гэhэн хоёр томо түсэлые зохёон байгуулhан. Хонишон гү, багша гү, эмшэн гү, олон үхибүүдэй эхэ гү - хэншье эдэ түсэлнүүдэй ашаар студида дуугаа бэшүүлжэ, тайзан дээрэ гарахын баяр амталhан.

25 жэлэй туршада 670 гаран бэлигтэн эдэ түсэлнүүдээр дамжан гараа. Мүнөө үедэ сууда гараhан Баярма Лайдапова, Дина Санданова, Жаргал Цымпилов, Жаргал Бадмаев, Содном ба Солбон Доржиевууд болон бусад олон бэлигтэн энэ hургуули гараhан юм.

«Буряад Уласай эрхим эстрадна хамталиг» гэhэн номинацида — «Мүнгэн хун шубуун» хит-парадай лауреат; «Эрхим дуун» номинацида I шатын лауреадай диплом — «Хэжэнгын хүбүүд, басагад», 2001 он (үгэнь - Г. Чимитовэй, хүгжэмынь - Б. Шойдоковой); «Эрхим дуун» номинацида II шатын лауреадай диплом— «Нүхэдни», 2023 он (үгэнь - Г. Жалсановагай, хүгжэмынь - Б. Шойдоковой); «Эрхим дуун» номинацида «Мүнгэн хун шубуун» хит-парадай Гран-при — «Дангинамни», 2001 он (үгэнь ба хүгжэмынь - Р. Бурхиевай); «Эрхим дуушан» номинацида «Мүнгэн хун шубуун» хит-парадай Гран-при — Эрдэни Батсух. Эдэ шагналнууд — буряад дуунда зорюулагдаhан олон жэлэй аглаг ажалай багахан лэ хубиин гэршэ юм.

Эгээл найдамтай түшэгынь — гэр бүлэнь

 Наhанайнь хани Эльвира Дансарановна бүхы эдэ жэлнүүдтэ бүлгэмэй продюсер, хореограф, фото- ба видеографоор хүдэлнэ. Басагадынь - Адиса ба Сарантуяа хоёр Хитадта болон Санкт-Петербургын технологи ба дизайнын гүрэнэй ехэ hургуулида дээдэ болбосорол дүүргэжэ, эрдэм мэдэсэеэ саашань хүгжөөнэ. Зандан хүбүүниинь эсэгынгээ замаар Монголой консерватори дүүргээд, морин хууршан, аранжировщик, «Байгал» театрта буряад хүгжэмөөрөө баясуулжа ябана.

Хахад зуун жэлэй дабаан

50 жэлэй туршада 38 бэлигтэй дуушад ба хүгжэмшэд бүлгэмэй түүхэтэй холбогдон ургажа гараа. Буряадай габьяата зүжэгшэн Эрдэни Батсух, соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэд Александр Базаров, Ринчин Бурхиев, Баирма Дамдинова, тиихэдэ Бато Балданов, Лубсан Митыпов, Роман Данзанов, Дамдин Санжижапов, Лариса Баяндуева, залуу дуушад Эдуард ба Билигма Ванзатовтан, Галина Батожапова, Арюна Ринчиндоржиева, Зандан Шойдоков — Баяр Шойдоковой ажалай үрэ дүн. Энэ алтан ойдоо зорюулжа, «Үетэнэй» түүхын хоёр ном бэлдэгдэжэ байна. Баяр Нимаевичай дуунуудай ноототой тусхай суглуулбари хэблэлдэ бэлэн болобо. Тиихэдэ бүлгэмэй 50 жэлэй зам харуулhан баримтата кино дүүргэхэ шатадаа ороод байна.

Хэжэнгын голой тунгалаг арюун уhаниинь үеһөө үедэ буряад дуунай уран аялгые шэбэнэн урдуулжа байдаг. Тэрэ хүгжэмэй амин һүлдэ, үнэн зүрхэниинь — Баяр Шойдоков мүн. Баяр Нимаевичай сэсэн ухаан, бурханһаа заяатай хоморой бэлиг, дуундаа үнэншэ халуун сэдьхэлынь «Үетэн» хамталигые бүхэли 50 жэлэй туршада унтаршагүй эршэтэйгээр үргэжэ, хахад зуун жэлэй алтан дабаан дээрэ нэрэ түрэтэйгөөр гаргажа шадаа. «Үетэн» бүлгэм мүнөөшье зохёохы замдаа дүүрэн хүсэтэй, залуу сэдьхэлтэй урагшаа тэгүүлнэ. Түрэл буряад эстрадын үнэнхэ нүхэр, домог болоһон Маэстрэдэ, нүхэдтэнь болон бүхы найдамтай гэр бүлэдэнь элүүр энхые, ута наһа, шэнэ үндэр амжалтануудые хүсэе! Танай зохёоһон дуунууд залуушуулай зүрхэ сэдьхэлдэ мүнхэ зэдэлжэ, буряад хэлэеэ үргэжэ ябахань болтогой!

Нина Димитрова, Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Оросой гэгээрэлэй отличник