Хитад хэлэнэй эрхим багша

Буряад арадаа бүхы дэлхэйгээр суурхуулдаг зон олон гээшэ ааб даа. Оросой ямар нэгэн хото городуудта ажаһуубашье, ажаллабашье һаа,буряад нэрэеэ, буянта ажалаа түрэл орондоо зорюулжа, хүн нэрэеэ нэрлүүлжэ, түрэл тоонтоёо үргэжэ ябадаг хүнүүдэй нэгэн хадаа Владивостогто һуудаг Екатерина (түбэд нэрэнь Санжай-Ханда) Будаевна ЦЫБИКЖАПОВА мүн болоно бшуу.

Екатерина Будаевна Үбэр Байгалай хизаарта, Угдаан нютагта түрэһэн юм. Цырма эжынгээ үгэһэн Екатерина гэжэ ород нэрэтэй байбашье, харин паспортаараа Санжай-Ханда гэжэ түбэднэрэтэй, оршуулбал, бурханай нэрэтэй эсэгынгээ гэрэл сасаһан санаартанай гэгээн ухаатай басаган, тиимэһээ басаганиинь эсэгэдээл адли удхатай нэрэтэй байна.

Эхэ эсэгынгээ буян эдлэхэ заяатай

Бүхы наһаараа колхоздоо ажаллаһан Цырма эжынгээ, Буда эсэгынгээ харууһан доро өөдөө үндыһэн Санжай-Ханда басаган дайнай хатуу шэрүүн жэлнүүдые бэе дээрээ үзөө бэшэ гү?! 1913 ондо түрэһэн Холходоев Буда Циндинович эсэгынь дайшалхы баян намтар, Екатерина Будаевна басаганайнь ажалша габьяа тухайнь мэдээжэ багша, түүхэ, хизаар ороноо шэнжэлэгшэ Бато-Жаргал Бубеевич Дармаев “Хоцайский хошуун в 1941-1945 годах. Истории подвигов...” гэһэн номойнгоо 5-дахи хуби соогоо (“У памяти павших”) бэшээ. “Дайшалхы габьяагай түлөө”, “Ленинградые хамгаалһанай түлөө” гэһэн медальнуудта красноармеец Буда Холходоев эрэлхэг зоригтойгоор дайсантай тэмсэһэндээ хүртэһэн байха юм. Энэ хадаа Красносельско-Ропшинска операциин үедэ управлениин буудагша байһан Буда Циндинович эдэ шагналнуудта хүртөө бэлэй. Энээн тухай Б-Ж.Б. Дармаев иигэжэ бэшэһэн байна: “Ленинградска фронтһоо 98-дахи Ропшинска танкын полкын захиралтаар тэмдэглэлнүүд: СССР-эй Верховно Соведэй Президиумэй нэрэһээ 1944 оной январиин 14-һөө 22 хүрэтэр Гостилицы болон Ропша шадарай болоһон байлдаанай үедэ юрын сэрэгшэ, управлениин буудагша Холходоев Буда Циндиновичэй эрэлхэг зоригтой дайшалхы ябадалаар буунуудаа бариһан гурбан красноармейцүүд, мүн офицернүүд дайнай газарһаа абарагдажа, туһаламжын пунктда абаашуулагдаһан байна. Энэ алдар габьяаень 98-дахи РОТП-ын командир Барылов, штабай начальник, генерал-майор Маковский гэгшэд архив соохи саарһа дансанууд дээрэ гэршэлээ, гараа табяа бшуу”. 1944 оной зун Б.Ц. Холходоев дайнда алдалан унаа: Выборгын муниципальна район, Выборг хото, 4 километр, 84-дэхи участок, 33-дахи хүүр, Ленинградска шоссе. Хүреэлэлгын Ленинградай дурасхаалай ном соо тэрэнэй нэрэ оронхой юм.

Эхэ эсэгынгээ нангин харгые, нарата ажалые басаганиинь – түрүүн Шэтын багшанарай институт дүүргэһэн, Владивосток хотын Дальрыбтузай уласхоорондын институдай доцент, хитад хэлэнэй багша Екатерина Будаевна Цыбикжапова үргэлжэлүүлнэ. 1958-1959 онуудта суг һураһан нүхэд тухайгаа ехэ дулаанаар бэрхэ багша дурсана бэлэй: “Манай класста Тасейн, Авдейн, Шишкын, Дээдэ-Шэтын, Смоленкын, Колочнын, Угдаанай болон Биофабрикын үхибүүд һурадаг байгаа. Шэтынгээ дээдэ һургуулиин англо-хитадай таһаг дүүргэһэнэй удаа Москвада Зүүн зүгэй институдай аспирантурада һураһанай һүүлдэ Владивостогто Зүүн зүгэй Түүхын, археологиин болон этнографиин НИИ-дэ хүдэлжэ эхилһэн байна. Оршуулалгын болон эрдэм шэнжэлэлгын ехэ ажал ябуулха үедөө Хитад ороной ёһо заншалнуудые ба түүхэ шэнжэлэлгээр олон материалнуудые бэшэһэн алдар солотой Екатерина Будаевна багшын хүдэлмэридэ ажаллахаар орожо, хоёр жэлэй туршада ДВГУ-гай Зүүн хүгэй институдта оюутадай лингвист-хитад хэлэнэй багша, мүн сэрэгшэдэй оршуулагша болоһон юм.

Багшашни хэн бэ?

Хитад хэлэн дээрэ дипломоо хамгаалхаяа һанаһан 5-дахи курсын оюутадта бэлдэлгэдэнь туһалдаг, тиихэдэ Хитадһаа 2,5 жэл боложо бусаһан Оросой зондо хэлэ шангалан үзэхэдэнь хамһалсадаг байһан хитад хэлэнэй бэрхэ багша мүн лэ зургаан-долоон хоног соо 2,5 жэлээр Хитад гүрэн ошоһон оюутадта заадаг һэн. Дальрыбтузай Уласхоорондын институдта “Экономика”, “Технология продуктов питания”, “Рыболовство”, “Водные биоресурсы и аквкультура” гэһэн шэглэлнүүдээр болон хитад хэлэ заалгаар оюутадта мэргэжэл олгуулдаг байгаа. Тиин тэдэ оюутад дээдэ һургуули дүүргэһэн хоёр диплом, онсолбол, Оросой болон Хитадай эрдэм һуралсалай дипломуудые, мүн хитад хэлэ мэдэхэ тухай HSK нэрэтэй сертификат үгэхэдэнь, тэдэнь Оростошье, мүн Хитадташье хүдэлхэ аргатай болоно бшуу.

Бэлигтэй багшын зааһан оюутад түрэл дээдэ һургуулида хүдэлхөөр бусаа. Тэдэнэй дунда Алексей Архипов, Ксения Бычкова Дальрыбтузай Уласхоорондын институдта амжалтатай ажаллана. Бэрхээр һураһан Светлана Терехова, Екатерина Тарасава, Иван Чеботарь Далянда (Хитад) оршуулагшаар хүдэлжэ байна. Екатерина Будаевнагай шабинар тон урагшатайгаар хитад хэлэнэй олимпиадануудта илана, тэдэнэй дунда Анастасия Дымова Маргарита Брюханова хоёр мүн. Мүнөө үедэ Анастасия Дальрыбтузайнгаа Уласхоорондын департаментда ажалтай, харин Маргарита Харбин хүдэлхөө ошонхой. “Бэрхээр һураһан оюутад байһан Ольга Шалару, Сергей Кумашев, Евгения Чжен гэгшэдээрээ омогорхон ябадагби”, – гэжэ хөөрэһэн Екатерина Будаевна хоёр хүбүүдые түрөө, олон ашанараараа омогорхон һуудаг юм. 61-тэй Зоригто хүбүүниинь СВО-до эрэлхэг зоригтойгоор хабаадаад, нёдондо баатарай үхэлөөр мордоо. Хоёрдохи Баирынь һаяшаг хүндэ үбшэнһөө наһа бараба.

Үндэр наһатай, эмгэн эжы болоһон, Үбэр Байгалай хизаараа, тоонто нютагаа суурхуулһан, бэрхэ багша ябаһан Екатерина Будаевнада үреэлэй дээжэ хүргэнэбди:

Үдэр бүхэндэ үреэлэй

һайханиие шагнажа,

Үглөө бүхэндэ наранай

һайханиие хаража,

Ута наһатай, удаан жаргалтай,

Ашанараа тойруулан хүхижэ,

Амгалан тэнюун, золтой ажаһуухатнай болтогой!

Алима БАЛЬЖИНИМАЕВА түрэлхидэйнгөө зүгһөө бэшэбэ