452
«Алтан баг» гэжэ үндэһэтэнэй театрай шангай байгуулагдаһаниинь ямар гоё гээшэб. Тэрэниие бүтээгшэдтэ ба мүнөөдэрэй эмхидхэгшэдтэ би «Браво!» гэжэ хэлэнэб. Иимэ шангай үгы һаань, заабол байгуулха хэрэгтэй байгаа. «Бүтээгты! Зохёогты! Хабаадалсагты! Таанадшье заабол «Алтан багай» лауреадууд болохот!» - гэжэ Дарима Линховоин суг хүдэлдэг нүхэдтөө хүсэнэ.
Дарима Линховоин хүгжэмэй юртэмсэдэ ехэ нэрэ хүндэтэй хүн юм. 2026 ондо Дарима Линховоин Оросой үндэһэтэнэй театральна шангай ба «Алтан баг» фестивалиин «Хүгжэмэй театр» номинацида жюриин бүридэлдэ оруулагдажа, оперын дуушадые сэгнэһэн байна. Тиигэжэ июниин 20-до Омск хотодо «Алтан баг» гэжэ театральна XXXII шангай лауреадуудые шагналгын баяр ёһолол (2024-2025 онуудай хаһа) үнгэргэгдөө.
- Дарима Лхасарановна, фестивалиин жюриин бүридэлдэ таниие урихадань, ямар мэдэрэлдэ абтаабта?
- Үнэн сэхээр хэлэхэдэ, энэ ехэ хүлеэгдээгүй ушар болоо. Жэлэй эхиндэ намда хонходоод, минии кандидатурые «Алтан баг» шангай жюриин бүридэлдэ дурадхаһан тухай мэдүүлээ һэн. Долоон хоногой үнгэрхэдэ, албан ёһоной баталалга ерээ. Зосоомни һэжэг байгаа юм ааб даа, яагаашье һаа, хүгжэм, театр шэнжэлэгшэ бэшэ ха юмбиб. Тэндэ мүнөө үеын театральна урлалые тон һайнаар мэдэдэг нэрэ хүндэтэй хүнүүд ородог. Харин би театрай эгээл үйлэ ябаса дотор, «оперо дотор» байһан хүн гээшэб, мүн зүжэг тээшэ тон субъективнэ, хубиин харасатайб. Долоон хоногой һүүлээр жюриин гэшүүдэй список бии болоо, тэндэ минии обог байгаа. Би ехэ баярлаа хүн аабзаб, юундэб гэхэдэ, энэ намда, манай театрта, нэн түрүүн манай Буряад Уласта, айхабтар ехэ нэрэ хүндэ болоно ха юм. Юундэб гэхэдэ, «Алтан баг» шангай бүхы түүхэдэ манай уласай театральна ажал ябуулагшад жюриин бүридэлдэ хэзээдэшье байгаагүй! Урилга гээшэ театрай юртэмсэдэ нэрэ хүндын, аша габьяагай мэдэрэл асараа. Мүн театртаа 50 жэл соо хүдэлһэнэймни үрэ дүнгүүдтэй, уласхоорондын, бүхэроссиин, региональна дуушадай мүрысөөнүүдтэ оперно солистнуудаймнай олон тоото илалтануудтай холбоһониинь лабтай гэжэ ойлгоноб.
- Та жюриин бүридэлдэ яагаад хүдэлөөбта?
- «Алтан багай» мүрысөөнүүд табан шэглэлээр үнгэрөө. Манай жюри оперын театрнуудай зүжэгүүд, опереттын/мюзиклэй зүжэгүүд болон баледэй зүжэгүүд гэһэн гурбан шэглэлээр хүдэлөө. Бүхы Оросой оперын театрнуудай хабаадаха мэдүүлгэ баряашьегүй һаань, яһала олон зүжэгүүд дурадхагдаа. Бидэ дүн хамта 41 зүжэг хараабди. Табан һарын туршада бидэ бүхы Орос дотор, баруун тээһээ зүүн зүг хүрэтэр ябаабди. Тиигэхэ зуураа би манай ороной асари ехэ хүсэ шадалые дахин мэдэрээб. Жэшээнь, Франци. Тэндэ машинада һуугаад, хоёр сагай үнгэрхэдэ, ши ондоо хото хүрэнэш, харин манай эндэ хэдэн мянган модо агаарай онгосоор, поездоор гаталнаш. Нэгэдэхеэр, манай гүрэн энэ дэлхэй дээрэ эгээ томо, хоёрдохёор, манай орон гэгээн бэлигтэ зоноороо баян. Манай Оросто гүрэнэй театрнууд ехэ олон (онсолон тэмдэглэнэб - гүрэнэй талаһаа мүнгэн зөөреэр хангагдадаг), эдэ театрнуудта талаан бэлигтэй олон дирижёрнууд, найруулагшад, уран зураашад, дуушад хүдэлдэг. Жэшээнь, Америкэ - тон ехэ орон, теэд тэндэ тиимэ олон театрнууд үгы, тиимэ олон бэлигтэй дуушад, дирижёрнууд, режиссёрнууд үгы. Бидэ композитор С.В. Рахманиновые, хатар найруулан табигша Дж. Баланчиниие, баледэй солист М. Барышниковые, поэт И. Бродский гэгшэдые һанан дурсанабди. Тэдэ булта Советскэ Союзһаа, Оросһоо гаража ошоһон, хилын саана хүдэлһэн юм. Теэд эдэ зон манай гүрэндэ хүмүүжүүлэгдээ. Манай һургуули, манай болбосоролой системэ иимэ ехэ, гайхамаар үрэ дүн үгөө. Харин хэды иимэ бэлигтэйшүүл манай эндэ байна гээшэб? Гурбадахяар, манай театрнууд түби дэлхэйн ямаршье газарта Орос гүрэнөө үндэр хэмжээндэ, нэрэ түрэтэйгөөр түлөөлхэ аргатай.
Бидэ, жюриин гэшүүд, оперын, баледэй зүжэгүүдые хаража сэгнээбди. Тус фестиваль театрай эрхим түсэлнүүдые, эрхим найруулан табигшадые, гүйсэдхэгшэдые дэмжэхын тула эмхидхэгдэнэгүй, харин Оросой соёлой бүхы орон зай нэгэдүүлхэ, нютаг можын театрнуудые урагшань ябуулха, тэдэнэй мэргэжэлтэдые үргэхэ, гүрэн түрымнай театрай эрхим заншалнуудые сахиха гэһэн гол бодолтой. «Алтан баг» мэргэжэлтэдтэ, харагшадта зорюулагдаһан ганса мүнөөдэрэй бэшэ, харин һаяын хэдэн жэлэй хараа түсэбүүдые табижа, теат-
ральна хаһын эрхим шэглэлнүүдые шэнжэлхэ ёһотой. Мүрысөөн зохёохы бэдэрэлгэ, шэнэ юумэ зохёолго дэмжэхэһээ гадна, мүнөө үеын шэнэ удха, һанал бодол бэдэрэн, театрнуудые, бэеэ дааһан түсэлнүүдые урмашуулна.
Июниин 11-дэ Москвада дуугаа үгэлгын эсэсэй үйлэ хэрэг болоо. Илагшадые шэлэхэнь бидэндэ тон орёо байгаа, юундэб гэхэдэ, эрхимүүд сооһоо тон эрхимыень шэлэн абаха гээшэ бэлэн бэшэ. Теэд жюриин бүридэлдэ Эльдар Алиев, Мария Бабалова, Игорь Тарасов, Юрий Веденеев, Леонид Сарафанов, Вера Баранова, Иван Ожогин болон театрай элитэ ажаябуулагшад байгаа гэжэ хэлэхэеэ һананаб. Жэшээнь, театральна шүүмжэлэгшэ, хүгжэм шэнжэлэгшэ Мария Бабалова. Тэрэ найруулгануудай бүхы һайн ба муу талануудые тэрэ дороо элирүүлнэ, зүжэг хаана бууранаб, хаана тэрэ огто юрэ бусын бэ гэжэ тэрэ дары таана, мэдэрнэ. Зүбшэн хэлсэлгэ хүнгэн байгаа, юундэб гэхэдэ, тэндэ хүсэтэй хүгжэм шэнжэлэгшэд, театр шэнжэлэгшэд, найруулан табигшад юрын хэлээр һанамжануудаа хэлээ, гэхэтэй хамта, айхабтар гүнзэгы бодолнуудаар хубаалдаа. Эхиндэнь уридшалһан шэлэлгэ байгаа, тиихэдээ жюриин гэшүүд нээмэл аргаар дуугаа үгөө. Хэдэн зүжэгүүд шэлэгдэжэ, удаадахи шатада дуугаа үгэлгын гурим нюуса болоо. Һүүлэй һүүлдэ рейтингын түрүүшүүлэй тоодо намда ехэ һайшаагдаһан зүжэгүүд байжа, бүхы сэгнэлтэнүүдни олоной һанамжатай тааралдаа!
- Тайзан дээрэ бэшэ, харин нүгөө таладань байхада ямар бэ? Зүжэгөөр юрэ сэдьхэлээ ханааха бэшэ, харин сэгнэхэ хэрэгтэй болоходоо, ямар мэдэрэлдэ абтаабта?
- Бүхы юумэн тэрэл зандаа үлэнэ. «Алтан багай» жюриин гэшүүн байбашье, зүжэгүүдые харахадаа, сэдьхэл хүдэлөө. Шэнжэлхы ба шүүмжэлхы эхиншье баһал хододоо хүндэ байдаг ха юм.
- Театр гээшэ урлалай «амиды» янза гү, али музейн гү?
- Театр гээшэ хододоо «амиды» урлал юм! Ёһо заншалаа сахиһан, «тиихэдэ ямар байгааб» гэһэн удхатай «музейн» найруулгануудшье байдаг гээшэ ааб даа. Тиигэбэшье эдэ бүгэдэ булта хүн түрэлтэнэй шэнжэтэй юумэн. Театр - манай ажабайдал, мэдэрэл, сэдьхэлэй байдал, тиимэһээ театр гээшэ урлалай «эгээл амиды» түхэл гээшэ ааб даа.
- Найруулагша, зүжэгшэд, тайзанай шэмэглэл, хубсаһан – бүхы юумэн гэгээн бэлигтэй байха ёһотой гэжэ хэлэнэт. Харин оперо хаража, шагнажа байһан харагшад ямар байха ёһотойб?
- Оперо бэе бэетэеэ элшэ хүсѳѳр андалдалгын үйлэ ябадал гэжэ һананаб. Композиторай оперодо оруулһан бодолнуудые харагшадта дамжуулхын тула театр айхабтар ехэ хүсэ гаргашална. Оперын театрай харагшад - онсо харагшад. Хэншьеб хүгжэм шагнахаяа ерэнэ, хэншьеб дуратай дуушанаа шагнахаяа ерэнэ, хэндэшьеб зохёол өөрөө һонирхолтой, харин хэншьеб юрэдөө, түрүүшынхиеэ театрта ерэнэ. Тайзан дээрэ үнгэрһэн сагай, ямаршьеб холын, танигдаагүй ажабайдалай үйлэ хэрэгүүд болоно. Теэд тайзан дээрэ баһал ажабайдал харуулагдана ха юм, тэндэ бүхы юумэн амиды, гансал ондоо хэлэн дээрэ харуулагданхай. Магад, тэдэ (харагшад) наһан соогоо юушье үзөөгүй - үзэн ядалга, шунал гү, али сүхэрһэн дуран гэхэ мэтые. Тиигэбэшье харагшад тайзан дээрэ боложо байһан үйлэ ойлгожо эхилнэ, зүжэгшэдтэй хамта сэдьхэлээ үбдэнэ, эсэстэнь нулимса дуһаана, ойлгоно гүт? Юунһээ нулимса гаранаб? Харагша тэрэниие ойлгуулжа шаданагүй, миин лэ: «Оо! Гоё даа, намда һайшаагдаа!» - гэнэ. Заримдаа оперын театрта ерэһэн хүн: «Би юушье ойлгоногүйб», - гэнэ. Хүгжэм гээшэ онсо эди шэдитэй ха юм. Зүрхэеэ нээгыш, сэдьхэлээ нээгыш, анхарыш, шагныш! Зүжэгэй ехэ гоёор, талаан бэлигтэйгээр табигдаһан байбал, түгэсхэлдэнь нюдэндөө галтайхан, ондоохон болоод бодохош. Харин һонирхол татаагүй, бэлиг түгэлдэр бэшэ һаань, юрын хүндэ уйтай, залхуутай болоно. Юрэдөөл, оперын бэлигтэй режиссёр гээшэ бриллиант. Ажалаа ямар маягаар бүтээнэб - мүнөө сагай эрилтээр гү, али заншалта ёһоор гү - хамаагүй. Бэлигтэй ажалынь дура буляана, гайхамаар һонин байна!
Анна ЛОБАЧЁВА, Дарья ЧЕРКАСОВА, П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ Урлалай колледжын II курсын оюутад, Т.Б. ДУГАРОВА, Буряад Уласай урлалай габьяата ажал ябуулагша хэблэлдэ бэлдэбэ.
