«Нүүдэлшэ найруулагша»

Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ драмын театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Олег Юмов тайзан дээрэ зүжэгүүдые табихын хажуугаар, ялас гэмэ буряад мультфильмүүдые, баримтата фильмүүдые ба видеоклипүүдые буулгадаг гэжэ суурхаһан юм.

Манзан Гүрмэ төөдэйн илалта

2020 ондо «Манзан Гүрмэ төөдэй» гэhэн буряад мультфильм Америкэдэ үнгэргэгдэhэн уласхоорондын мультфильмүүдэй мүрысөөндэ Гран-при шүүжэ баярлуулһан юм. Тус мультфильм 110 бүтээл сооhоо эгээл эрхим гэжэ шэлэгдээд, «YouTuber» гэhэн номинацида түрүүшын hуури эзэлhэн байна. Буряадай Толгойлогшын ба Засагай газарай Захиргаанай грантын хүсөөр бүтээгдэһэн мультфильмые оюун бэлигтэй Олег Юмов Улаан-Yдын «Найдал» гэһэн түбтэ найруулан зохёоһон байна.

Манзан Гүрмэ төөдэй – баруун зүгэй Хаан Хурмаста тэнгэриин эхэ. Сэсэн мэргэн ухаатай, асари ехэ хүсэтэй Манзан Гүрмэ төөдэй эди шэдитэ хоёр толинуудайнгаа ашаар юртэмсэ тэнгэридэ, газар дэлхэйдэ болоhон бүхы ушарнуудые хараад мэдэдэг домогтой. Мүнөө Манзан Гүрмэ төөдэй юушье гайхахаяа болиhон Америкын ба Европын зоной һонирхол татажа, илалтынгаа туг мандуулба гээшэ.

«Нүхэдни – нүүдэлшэд»

Олег Юмов «нүүдэлшэ найруулагша» гэжэ алдартай. Тэрэнэй гол зорилгонь – буряад арадай өөрын нүүдэлшэ театр байгуулга. Залуу режиссёр үшөө ГИТИС-тэ һураха үеhөө эхилжэ, Оросой элдэб олон хотонуудай театрнуудай тайзанууд дээрэ зүжэгүүдые табиhан, «Алтан баг» гэhэн бүхэроссиин театрнуудай урилдаанда хабаадаhан.

Олег Лубсанжапович дэлхэйн уран зохёолой агууехэ найруулгануудаар зүжэгүүдые табидаг заншалтай.

- Шекспир ба Мольерые табяагүй театр – театр бэшэ. Би тэдэнэй зохёолнууд сооhоо зүрхэ сэдьхэлдэмни эгээл дүтэ, ойлгосотой зохёолнуудые шэлэдэгби. Театрhаа театрта нүүжэ хүдэлдэг байһан шалтагаамни хадаа дотор сэдьхэлээрээ ургажа, эрдэм мэдэсэеэ дээшэлүүлжэ, hайн тээшээ хубилха гэһэн оролдолгонуудни юм. Нүүдэлшэд гээшэ хододоо шэнэ юумэ бэдэржэ, туршажа ябдаг ха юм. Танигдаагүй газарта ошожо, хуби заяагаа hэлгэхэеэ айдаггүй. Хүнүүд бусад амитадhаа юугээрээ илгардаг бэ? Ухаан сэдьхэлээрээ хүгжэн ургажа, хубилха аргатай байһаараа. Москва ба Санкт-Петербург хотонуудта намтай хамта hураhан нүхэдни мүнөө булта «нүүдэлшэд» болонхойнууд. Ямар нэгэн театрта тогтожо, бэеэ зорюулан хүдэлбэшье, зүрхэ сэдьхэлээрээ мэдэгдээгүй шэнэ орьёлнууд руу тэгүүлhэн «нүүдэлшэд» зандаа үлэдэг юм, - гэжэ Олег Юмов хөөрэнэ.

ГИТИС-эй оюутан

Олег Юмов 1982 ондо Буряадай Сэлэнгын аймагай Ноёхон нютагта түрэhэн. 8-дахи ангиин удаа гэр бүлэтэеэ Новоселенгинск hуурин нүүжэ, тэндэ дунда hургуули дүүргэhэн намтартай. Саашадаа Зүүн Сибириин соёлой ба урлалай академиин оюутан болоhон байна.

Yнэн дээрээ, Олег «телевидениин найруулагша» гэhэн таһагта орохо хүсэлтэй hэн ха. Теэд тэрэнь түлбэритэй байхаһаа гадна, өөрын видеокамератай байха гэhэн эрилтэтэй байгаа. Видеокамерагүй шалтагаанаар Олег Юмов ондоо таhагтань орожо, хоёр жэлэй туршада hураад, 2001 ондо Москва хотын РАТИ – ГИТИС-эй найруулгын факультедтэ ороhон намтартай.

Зүүн Сибириин соёлой академиин 3-дахи курсhаа ГИТИС-эй 1-дэхи курсда шалгалтагүйгөөр орохоб гэжэ хүбүүн шортоо дэмы найдаhан байгаа. Шэнээр орогшодтой адли орёо шалгалтануудые барижа, Россиин театрай гол институдай оюутан болоhон золтой.

Холын ниислэл хотодо байра байдалай талаар ехэ бэрхэшээлнүүд ушаралдаhан. Эндэ-тэндэ холын танилнуудаараа байрлажа ябатараа, нэгэтэ огто орохо байрагүй, үйлсэдэ үлэшэhэн юм. Вокзал дээрэ хоноод, үглөөгүүрнь институдтаа шалгалта тушаахаяа ошохо сагуудшье болоо.

- ГИТИС-тэ hураhан жэлнүүдни намда үльгэр түүхэдэл hанагдадаг. Сергей Васильевич Женовач гэжэ багшын хүтэлбэри доро ерээдүйн 8 режиссёрнууд, 16 актёрнууд hураа hэмди. Yглөөнэй 9.30 сагта хэшээлнүүд, репетицинүүд эхилээд, һүниин 23.00 саг хүрэтэр үргэлжэлдэг байгаа. Заримдаа тэндээ үлөөд, бүхэли hүниндөө репетици хэжэ хонодог hэмди. Би тэндэл режиссёр мэргэжэлэй оньhые зүрхэ сэдьхэлээрээ, нарин мэдэрэлээрээ ойлгоhон байнаб, - гэжэ Олег Юмов оюутан ябаһан үе сагаа дурсана.

Олег Юмов ГИТИС-эй 4-дэхи курсда hураха үедөө Екатеринбург хотодо залуу найруулагшадай семинарта хабаадаhан. Харин 5-дахи курсда ябахадаа, хоёр зүжэг табиhан байна: Красноярск хотын А.С. Пушкинай нэрэмжэтэ театрта «Дом Бернарды Альбы» ба Москвагай драмын түбтэ «Героические деяния и речения доблестных Пантагрюэля и Панурга».

Тэрэ сагhаа залуу буряад мэргэжэлтэндэ Оросой элдэб театрнуудhаа урилганууд орожо эхилhэн юм. Гэбэшье найруулагшын ажал тогтууригүй гэжэ эли: мүнөөдэр ажал байха, үглөөдэрынь - үгы.

«Буряадта үндэhэн театр хэрэгтэй!»

- Буряад Уласта өөрын онсо шэнжэтэй, үндэhэн театр үгы. Эндэ ехэнхидээ ород зүжэгүүд табигдажа, тэндэнь буряад зүжэгшэд наададаг байһан гэжэ эли. Yе-үе болоод, зарим режиссёрнууд буряад арадай үльгэр домогуудаар зүжэгүүдые табидаг. Теэд тэдэнь яашье заншалта болоногүй. Энэ ехэ муу байдал. Жэшээнь, Япон гүрэндэ «кабуки» гэhэн өөрын үндэhэн театр хүгжөөгдэдэг. Буряад-монголой аман зохёолой гурба, табан мүрнүүдтэй шүлэглэмэл найруулгануудынь япон «хокку» гэжэ уран зохёолтой адли юм. Театр бүхэн һүр жабхаланта зүйлһөө эхитэй. Бидэ, буряад-монголшууд, hүр жабхаланта түүхэтэй, соёлтой – аргагүй баян арадбди! Арадай аман үгын домогуудые, сэсэн hургаалнуудые, буддын шажанай ба бөө мүргэлэй бүтээлнүүдые, хөөмэй дуунай ба морин хуурай уянгата аялгануудые г. м. онсолон хамтаруулжа, нүүдэлшэ арадай hүр жабхаланта hайхан, Япониhоо дорогүй театр байгуулха аргатайбди! Энэ талаар далай мэтэ үргэн ехэ арга боломжонууд бии. Тиимэhээ эдэ бүгэдые бэелүүлхэ аргатай шэнэ ондоо hанаа бодолтой, шэнэ үеын найруулагшад Буряад орондо мүнөө аргагүй хэрэгтэй. «Буряадай Станиславский» мүндэлхэ болтогой! – гэжэ Олег Юмов онсо тэмдэглэнэ.

2007 ондо Олег Юмов Вильям Шекспирэй «Макбет» гэжэ зүжэгөөр «Максар. Шуhата тала» гэhэн буряад зүжэг табиhан. Тэрэ хүдэлмэринь, мэргэжэлтэдэй тэмдэглэhээр, Европын сюжедые Буряадай хүрьhэндэ урагшатайгаар hуулгаhан жэшээ болоно.

- Эндэ би Шекспирэй зүжэгые дундахи зуунуудай Япониин байдалда тааруулжа табиhан Акира Куросава гэжэ режиссёрой туршалгые дабтааб. Урагшатайгаар бэелүүлэгдээ гү, али үгы гү гэжэ харагшад сэгнэлтэ табина бэзэ. Харин би Шекспирэй найруулгануудта үндэһэлэн, өөрын онсо маяг олохые hэдэhэн байнаб.

«Клип гээшэ зүжэг»

Олег Юмов ганса театрай бэшэ, харин бүхы зохёохы хүдэлмэринүүдэй «хүдэлөөнүүд» соо ябадаг: уран зураг, анимаци, фильм, клип. Найруулагшын майн 9-дэ зорюулжа табиhан зураглалда карантинай үедэ хооhорhон талмайн дунда Лудуб Очиров морин хуур дээрэ наадана. Бороо ороно…Гунигтай мэдэрэлнүүд түрэнэ… Yшөө хабарай байгаалиин энгэртэ Шиндлерэй хүгжэм доро баледэй артистнар хатарна…

Илангаяа Олег Юмов Александр Архинчеевэй «Шоно» гэһэн рок-бүлгэмтэй хамта аша үрэтэйгөөр хүдэлдэг. Мүн лэ Лаурита гэжэ Литва гүрэнэй хүгжэмшэнтэй хамта буряад ба литва арадай дуунуудые холбожо ниилүүлhэн ехэ hонирхолтой коллабораци табижа, клип буулгаhан байна: Байгалай мүльhэн дээрэхи саhан дүрсэнүүдэй дунда буряад, литва дуун зэдэлнэ.

Мүн лэ А. Архинчеевэй түрэhэн нютагта хамтын ажахын трактор тушаа буулгаhан клип олоной һонирхол татаhан юм. Гэсэр тушаа баримтата фильм буулгахын хэмжээндэ Пёохон Петров, Маншуд Эмегенов ба Папа Тушемилов гэhэн гурбан үльгэршэдэй нютагуудаар ябажа ерээ.

- Театрай найруулагша аад, юундэ видеоклипүүдые буулганаб гэhэн асуудал гаража болохо, - гэжэ Олег Юмов тэмдэглэнэ. - Минии hанаhаар, клип гээшэ монтаж хэхэ, видео буулгаха урлалай аргануудаар харуулагдаhан зүжэг лэ даа.

Баярма БАТОРОВА

burdram.ru