Ойн баярай зүжэгүүдэй марафон

Буряадай мэдээжэ режиссёр, Буряад Уласай арадай артист, Оросой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Саян Жамбалов 2026 оной июль һарада 60 наһа гүйсөө. Түрэл театрынь зунай амаралтын һүүлээр ажалай түрүүшын һарада репертуарайнгаа хубиие Саян Цыдыповичэй зүжэгүүдтэ зорюулаа – шэлэхээр ажалнуудшье олон.

Сентябриин 22-то Буряад драмын театр Вячеслав Дурненков ба Юрий Алесинэй «На деревню к бабушке» пьесээр «Хүгшэн эжыдээ» гэһэн лирическэ комедидэ харагшадаа урина. Гансаардалга, хэрэгтэйб гэһэн хүсэл, эдир үхибүүдэй һайн хэрэгүүдые үүсхэхэ хүсэл, дүтынгөө зон тухай һанаагаа зобохо болон бусадшье мэдэрэл тухай энэ зүжэгтэ уярмаар харуулагдана. Ажабайдалай хэдышье хатуу, шэрүүн байгаашье һаа, манай хүгшэн эжынэр хэдышье гасалан, шахардуу байдал үзөөшье һаа, зүрхэндөө дураяа, һайхан сэдьхэлээ алданагүй.

- Олон үеын хүнүүдтэ хүгшэн эжынэр гээшэ бидэниие хүмүүжүүлһэн, аша зээнэртээ мээхэй, энхэргэн хүнүүд. Хүгшэн эжынэрэй институт, тэрэниие иигэжэ нэрлэжэ болохо һаань, оросой олон бүлэнүүдтэ, имагтал буряад айлнуудта эшэ үндэһэниинь болодог. Эжы хайрлахашье, хараагаадшье абаха, амтатайгаар эдеэлүүлхэ, дулаасуулха. Тиимэһээ «хүгшэн эжынэр – аша зээнэр» гэһэн холбоон таһарангүй үргэлжэлһэй гэжэ һанагдана, - гэжэ энэ зүжэгтэй танилсуулхадаа режиссёр хэлэһэн байна.

Сентябриин 24-дэ Буряад театрай тайзан дээрэ түүхэтэ болоһон «Алдар. 9 секунд» гэһэн зүжэг олоной һонорто дурадхагдаха. Номгон далайн флодой матрос Алдар Цыденжаповай «Быстрый» эсминец дээрэ суг алба хааһан нүхэдэйнгөө ами наһа абарһан баатаршалгын һүүлээр долоон жэлэй үнгэрһэнэй удаа 2017 ондо энэ зүжэг Саян Жамбалов табиһан юм. Мүнөө Оросой Герой Алдар Цыденжаповай нэрэ бултанда мэдээжэ: тэрэнэй дурасхаалда хүшөөнүүд бодхоогдоо, нэрээрнь гудамжанууд нэрлэгдээ, тэрэнэй баатаршалга тухай фильм буулгагдаа. 2021 ондо тэрэ Номгон далайн флодой частиин бүридэлдэ тэрэнэй нэрэ мүнхэдөө оруулагдаһан юм. Тиихэдэ баатар хүбүүндэ зорюулагдаһан тон түрүүшын уран һайханай бүтээл хадаа хододоо залаар дүүрэн хүнүүдые суглуулдаг Буряад драмын театрай зүжэг болоно. Алдар Цыденжаповай дүрэ залуу, бэлигтэй зүжэгшэдэй нэгэн Бато Шойнжонов гүйсэдхөө.

Сентябриин 25-да Александр Вампиловай зүжэгөөр табигдаһан «Ууган хүбүүн» гэһэн зүжэгтэ харагшадаа урина. Ходо бэшэ болодоггүй иимэ ушар: бага тайзан дээрэ табигдаха гэһэн зүжэг, томо танхим руу «нүүдэг». Александр Вампиловай «Старший сын» гэһэн бүтээл Буряадай драматическа театрта одоошье нютагайнгаа хүндэ хүндэеэ мэдүүлһэн һуурияа олоо. Энэ зүжэгтэй театрай залуу зүжэгшэд наадана, тэдэнэй ялас гэмэ наадан харагшадай сэдьхэл шэмшэрүүлнэ. «Алдар. 9 секунд» гэһэн зүжэг гашуудалта омогорхолой нулимсануудые түрүүлдэг һаа, «Ууган хүбүүн» уран бэлигтэнэй гуурһан дороһоо мүндэлһэн ёһото комеди хадаа – тон ондоо мэдэрэлэй нулимсанууд нюдөөр дүүрэн сугларна: энэрхы сэдьхэлэй ба танил бодото оршон оруулагдана.

Гол тайзан дээрэ энэ зүжэгэй табигдахада, зарим рольнуудые гүйсэдхэһэн артистнууд һэлгэгдээ, тэрэнь амжалтатай байшоо! Васенькын дүрэ харуулһан Бато Шойнжонов Владимир Бусыгин болоо, анханшье иимэрхүү рольдо тэрэ бэеэ харуулагша һэн. Сильвын рольдо хүн-оркестр Дахалэ Жамбалов наадаа. Зүжэгһөө зүжэгтэ бэлиг талаангаа бүри үргэнөөр харуулдаг Номин Цыренжапова Макарскаягай, Булат Буралов Кудимовай рольдо, Нацагдорж Жамбалов Васенькын рольдо ялас гэмээр наадана. Түрүүн табигдаһан болон мүнөөшье зүжэгтэ наадаһан Буряад Уласай габьяата зүжэгшэн Ольга Ранжилова ба Буряадай арадай артист Биликто Дамбаев заатагүй нэрьемэ альга ташалгаар угтуулдаг.

Саян Цыдыпович Жамбаловые хүндэлэн ёһололго сентябриин 26-да үнгэргэгдэхэ «Звезда кочевника» гэһэн ойн баярай үдэшөөр түгэсэхэ юм.

Буряад театрта зорюулагдаһан тоглолтын нэгэдэхи отделенидэ Саян Жамбаловай табиһан эгээл дуратай зүжэгүүдһээ хэһэгүүд табигдаха. Саян ба Эржена Жамбаловтанай, Джемма Баторовагай, Игорь Григурко гэгшэдэй табиһан «Yлеэн басагад» гэһэн зүжэг Буряад драмын театрай танилсуулгын карточка болоһон. Анха түрүүшынхиеэ энэ зүжэг 26 жэлэй саана, 2000 оной октябриин 31-дэ тайзан дээрэ табигдаа һэн. Энэ хадаа драматическа театрай рекорд болоно. Зүгөөр энэ зүжэг үшөөшье урид табигдаһан: 1999 ондо Нью-Йоркын «Ла МаМа» театрта анха түрүүн харуулагдаа. Баршуутхай-дүүхэйн роль тэрэ үедэ залуу дуушан Бадма-Ханда Аюшеева гүйсэдхөө һэн.

Тиихэдэ харагшад Леонид ба Ирина Ворон хоёрой «Судьба в чемодане» гэһэн пьесээр табигдаһан «Хуби заяанай чемодан» гэһэн зүжэгһөө хэһэг хараха, «Алдар. 9 секунд», «Ууган хүбүүн» гэһэн зүжэгүүдэй геройнуудтай уулзаха юм. Оросой арадай артист Дамбадугар Бочиктоев «Сагаадай мэргэн Ногоодой сэсэн хоёр» гэһэн зүжэгһөө үльгэршэнэй роль гүйсэдхэжэ, театрта дуратайшуулда ёһотой бэлэг болохо. Буряад театрай мэтр харагшадые уян һайхан хоолойгоороо баясуулха.

Саян Жамбаловай ондо ондоо жэлнүүдтэ табиһан зүжэгүүдтэ театрай аха үеын зүжэгшэд хабаадалсаха: Оросой Холбоото Уласай габьяата артистнууд Дарима Сангажапова ба Чингис Гуруев.

Тоглолтын хоёрдохи отделенидэ режиссёрой һанаһаар, ойн баяраа угтаһан бэлиг талаантай зүжэгшэн зохёохы ажалайнь үшөө нэгэ шэглэлтэй – Саян ба Эржена Жамбаловтанай репертуарһаа дуунууд зэдэлхэ, нүхэдэйнь амаршалганууд дамжуулагдаха – Буряадай бусад театрнуудта хүдэлдэг зүжэгшэдһөө болон һурагшадһаань, тэрэ тоодо «Урагшаа» бүлгэмһөө.

Алла НАМСАРАЕВА