Шоргоолзонуудай таабарита орондо

Өөрын хуулитай гүрэн

Шоргоолзоной бута - өөрын шанга хуулитай, гуримтай байдалтай амяараа ехэ гүрэн, гүнзэгы таабаритай гайхамшагта орон. Ажаябуулгануу­дынь зоной байдал һануулдаг, аяг аашань хүнэй абари маяг hажааһан. Аргагүй ажалша бүхэриг, ута наһатай шумуул жэншэдгүй эрхим хүнэй ша­нар шэнжэтэй.

Шоргоолзон бүхэн заабол өөр өөрын уялга­нуудтай байдаг - ангуушан, ажалшан, һаалишан, харуулшан, сэрэгшэн, полицейскэ, үхибүүдэй хүмүүжүүлэгшэ г.м. Тэрээнһээ гадуур энэ орондо «сагаан яһатан» түшэмэлнүүдээр тойрогдоhон ха­тан абгай зонхилдог, түшэмэлнүүд богоолнуудаа шэрүүнээр хэһээхэ эрхэтэй.

Иимэ баримтануудые финскэ эрдэмтэдэй ябуулһан шэнжэлэлгэнүүд гэршэлнэ. Ехэ гай­халтай нээлтэнүүдые хэһэн тухайгаа эрдэмтэд онсо тэмдэглэнэ. Шоргоолзонууд түрэһэн уг гар­балаараа «үндэр түрэлтэн» ба «юрын гарбал­тан» гээд хубаардаг. Тиигээд уг залгалаагаараа «хатанда» дүтын шоргоолзонууд тайжанар ба түшэмэлнүүдэй зэргэдэ хүндэлэгдэнэ. «Сагаан яһатан» юрын ажалша шоргоолзонуудһаа тусхай үнэрөөрөө илгардаг гэжэ элирүүлэгдэһэн байна.

Шоргоолзонууд пингвинүүдһээ ухаатай

Номгон далайн Бруни гэһэн олтирог дээрэ хар­гы замуудые барилгын үедэ пингвинүүдэй хэдэн зуугаад жэлэй туршада гэшхэһэн зүргэнүүдынь һандаргагдажа, ехэ гасаланта байдал тогтоһон юм. Ябадаг зүргэнүүдыень хүндэлэн хааһан ма- гистралиин шугамуудые гаталха үедөө пингвинүүд олоороо авто-унаагай сахариг доогуур хосордог болоһон. Тиихэдэнь хүнүүд харгынууд доогуур пингвинүүдэй багтахаар хүндынүүдые малтажа, аюулгүй зүргэнүүдые зохёоһон байгаа. Теэд дэл­хэйн яһала томо уураг тархитай, һонор ба һүбэлгэн амитадай тоодо ородог пингвинүүд газар доогуур ябажа һураха огто аргагүй байшоо юм. Хүнүүд шу­буудые хүсөөрөө түлхижэ оруулхаһаа гадна, он­доо элдэб аргануудые туршаадшье үзөө, шортоо, дэмы оролдолгонуудые гаргаһан байшоо.

Харин тэдэнтэй хамта адли хүшэр байдалда ороһон хүршэ шоргоолзонуудынь тад ондоо абари харуулаа гэжэ ажаглагдаа. Түрүүшээр шоргоолзо­нууд мүн лэ олоороо авто-унаануудта даруулан хо­сордог байгаа. Теэд уданшьегүй аргагүй ехэ ажал хүдэлмэринүүдые эмхидхэн ябуулжа, өөһэдөө ав­томагистральнууд доогуур туннельнүүдые малта­ад, аюулгүйгөөр харгынуудые гаталдаг болоо һэн гэжэ хэлэгдэнэ.

Эрдэмтэдэй тэмдэглэһээр, хэдэн сая жэлэй тур­шада түрүүшынхиеэ тиимэ ушартай дайралдаһан шоргоолзонууд гайхалтай түргэн ба бэлээр орёо асуудалые шиидхэжэ, пингвинүүдһээ һураггүй дээрэ хүгжэнги ухаатай байһанаа гэршэлээ.

Шоргоолзонууд – “һаалишад” ба “адуушад”

Америкын «атта» гэһэн шоргоолзонууд ёһото «хүдөө ажахын үйлэдбэреэр» амидардаг. Тэдэнэр жэжэхэн һархяагуудай рассадануудые таряад, удаань тусхай плантацинууд дээрээ һуулгажа ур­гуулдаг. Үшөө тэдэнэр ургамалай шүүһээр ами­дардаг жэжэхэн шумуулнуудые һүрэг мал мэтээр барижа, үнеэдтэл һаадаг. Тусхай үүргэтэй шор- гоолзонууд һүрэгүүдээ бэлшээридэ адуулаад, ам­татай шүүһыень һаажа абаһанай удаа набшаhаар зохёоһон «амһартанууд» соо юулэжэ хадагалдаг заншалтай. Шоргоолзонууд жэншэдгүй һайнаар «һүрэг малаа» ажаллажа, һааһан шүүһэеэ - гол хоолоо - ехэ болгохые оролдодог гэжэ хэлэгдэнэ. Тиихэдээ ондоо хорото шумуулнуудһаа аршалжа, нэгэ газарһаа нүгөө тээшэнь шэрэхэһээ гадна ша­бараар гү, али нэгэн ондоо зүйлөөр хашаа хорёо­нуудые барижа, байрыень түхеэрдэг.

Харин Австралида «огневка» гэһэн эрбээхэйн төөлүүрнүүдые тэжээжэ һаадаг шоргоолзонууд бии. Тэдэнэр «үнеэдтээ» элһээр «дал» баряад, шэ­мэтэй ногоон ургамалнуудаар хооллуулдаг.

Зарим шоргоолзонууд бутанууд соогоо «мя­хан» хоол бэлдэдэг: батаганаанай, абаахайн, элдэб янзын сохонуудай үтэнүүдые тэжээн үдхэдэг. Үшөө агнуурида гараад, шумуулнуудые дайлан барижа асардаг.

Халуун ороной тропигуудта өөрын «биофаб- рикануудые» эмхидхэхэ аргатай шоргоолзонууд зониие гайхуулдаг. Тэдэнэр хэрэггүй целлюлозын үлэгдэлнүүдые тусхай аргаар буйлуулжа, эдеэ хоо- лой зүйл болгодог. Тиихын тулада ганса тэдээндэ мэдээжэ аргаар буйлуулагдаһан набша намаа соо тусхай һархяагуудые таряад, целлюлозо дээгүүр табидаг. Нэгэ хэды сагай үнгэрһэн хойно хэрэггүй целлюлозын үртэһэн амтатай саахар боло- шоод байдаг гэжэ хэлэгдэнэ. Тиимэ «биофабри­кые» хүнүүдшье үшөө байгуулаагүй ха юм!

Шоргоолзонуудай дайн

«Амазонконууд» гэһэн шоргоолзонууд булта сэрэгшэд болодог һэн тула бүхы ажамидаралынь дайн байлдаанай тэмсэлдэ үнгэрдэг. Нэн түрүүн тэдэнэй тагнуулшад дүтүүр байрлаһан юрын шор­гоолзонуудай бутануудые элирүүлээд, бүгэдэндэ соносходог. Удаань амазонконууд сэрэгэй тэбхэр жагсаалаар һубарин, дайнда мордодог.

Дайн байлдаануудта һурамхи шоргоолзонууд ехэ бэлээр дайсадаа дарадаг гэжэ хэлэгдэнэ. Хэды эрэлхэгээр тэмсэбэшье, юрын ажалша шор­гоолзонууд хэрзэгы амазонконуудта диилдэжэ, хүүхэлдэйнүүдынь дайсадай мэдэлдэ абтадаг. Саашадаа тэдэнэр амазонконуудай богоолнуудынь болодог хубитай.

Амазонконуудай хажуугаар мүн лэ нэгэ га­зарта удаан байрладаггүй «зайгуул» гү, али «нүүдэлшэ» гээд нэрлэгдэдэг шоргоолзонууд бай­даг. Тэдэнэр ажал хүдэлмэри ябуулжа, эдеэ хоолоо нөөсэлдэггүй һэн тула тэжээлэй хоморжоходо, ню­тагаа һэлгэн зөөдэг гуримтай. Тиигээд харгыдань дайралдаһан шоргоолзоной бутануудта добтол­жо тонодог, хүүхэлдэйнүүдыень буляажа, мүн лэ богоолнууд болгодог. Зарим түрэлэй шоргоолзонууд дайсадай урдаһаа ехэ эрэлхэгээр эсэргүүсэн тэмсэжэ, үлдэн намнадагшье ушарнууд болодог ха. Жэшээнь, «таряа хадагша» гээд нэрлэгдэдэг шоргоолзонууд дайсадые бутануудтаа бэлээр дүтэлүүлдэггүй, ехэнхидээ бута сохин сухарюул­даг гэжэ хэлэгдэнэ. Харин «зүгын бал суглуулдаг» шоргоолзонууд эзэмдэгшэдэй урдаһаа химическэ зэмсэг хэрэглэдэг: дайсаниие хазаад, шарха руунь хоротой кислота сасажа оруулдаг.

Шоргоолзонууд - телепадууд

Шоргоолзонуудай уураг тархинь бусад шу­муулнуудтай сасуулбал, һураггүй томо гэжэ элирүүлэгдэһэн. Тэрэнэй хажуугаар эрдэмтэдэй шэнжэлэлгэнүүдээр, амяараа ганса нэгэн шор­гоолзон ухаагаараа илгардаггүй, харин бута соохи бүхы шоргоолзонууд суг хамта нэгэдэхэдээ, үлэмжэ һайн ухаан (супермозг) мэтээр хүдэлдэг гэжэ тэмдэглэгдэнэ. Үшөө шоргоолзонууд нарин мэдэрэлэй талаар ехэ хүгжэнги байһанаа гэр­шэлдэг. Үшөө телепати, телепортаци гэһэн ойл­гомжонуудтай холбоотой ехэ таабарита ушарнууд шоргоолзонуудай талаһаа үзүүлэгдэдэг. Жэшээнь, гол мүрэнүүдэй үерлэжэ, эрьеһээ халихын хэдэн һара урда тээ шоргоолзонууд бутаяа холодуулжа, үндэр газар руу зөөдэг гэжэ эли. Африкын джунг­ли соо шэнэ замуудые барилгын урда тээ тэндэ байрлаһан шоргоолзонууд болон термидүүд хо­лодон зөөһэн юм. Барилгын хүдэлмэринүүдэй эхилхэ тухай шумуулнуудай ямар аргаар мэдээд зөөһэн тухай эрдэмтэд тайлбарилжа шадаагүй.

Шоргоолзонууд хоорондоо телепатическа харилсаатай, тиимэһээ холын зайда бэе бэедээ мэдээнүүдые дуулгаха аргатай гэжэ шэнжэлэгшэд элирүүлһэн байна. Үшөө гайхамшагта шумуул- нууд ёһото йогинууд гү, али хии бэетэ түрэлтэн мэтэ бута соохи хаалтануудаа һандарган сүмэлэнгүй, нэгэ таһaгhaа нүгөөдэ руунь орохо аргатай гэжэ эрдэмтэдэй баримтанууд гэршэлнэ.

Урдын сaгhaa дэлхэйн арадууд шоргоолзонуу­дые нангин шумуулнуудай тоодо оруулһан. Энэд­хэгтэ энэ шумуулай бутые һандаргаһан, дээрэнь суухаа хүнгэлһэн зон хүндөөр үбшэлхэ гэжэ этигэ­дэг. Тиимэ үбшэнтэниие ямаршье эмшэд аргалха шадалгүй байжа, гансал шоргоолзон - аргашан гү, али шоргоолзонуудай бүлэг эдэгээхэ аргатай гэжэ хэлэгдэнэ.

Үшөө шоргоолзонууд хүрьһэтэ дэлхэйн ба га­зар дорохи түбиин эзэдтэй бүхэ холбоотой байжа, зол жаргал үршөөжэ, мүнгэ алтаар баяжуулха ар­гатай гээд шүтэгдэдэг.