1385
Оросой Холбоото Уласай гүрэнэй албата мэргэжэлтэн, Гадаадын эдэй засагай харилсаанай яаманай албатан, гүрэнэй албанай 3-дахи шатын советник Роза Тумэнбаировна Намдакова Москва хотодо ажаһуудаг. Тэрэ албанай хэрэгүүдээр үргэлжэ хари гүрэнүүдтэ байрлан ажаллахаһаа гадна аяншалха дуратай. Ёһото лингвист – ород, буряад хэлэнүүдһээ гадна англи ба монгол хэлэнүүд дээрэ эрхимээр дуугардаг.
Түрэл Ага тоонто нютагтаа
Роза Тумэнбаировна Намдакова 1985 ондо Агын Буряадай тойрогой Могойто һууринда түрэһэн намтартай. Басаганай найма һаратай байхадань, гэр бүлэнь Москва хото руу зөөжэ ошоһон байгаа. Роза басаган ниислэл хотодо үхибүүдэй сэсэрлигтэ ябаад, удаань дунда ба дээдэ һургуулинуудые дүүргэһэн юм.
- Минии золтой жаргалтай балшар бага наһанай эгээл һайхан дурсалганууд түрэһэн тоонто Ага нютагтаяа холбоотой, - гэжэ Роза Тумэнбаировна хөөрэнэ. - Зун бүхэндэ гэртэхимнай ахай бидэ хоёрые хүгшэн ба нагаса аба эжынэрээ, түрэлхидөө эрьен айлшалхыемнай эльгээдэг һэн. Аргагүй сэнгэлиг гоёор амаран зуһадаг һэмди даа! Тэндэ болоһон элдэб янзын уршагта энеэдэтэй ушарнуудшье мартагдадаггүй. Жэшээнь, би тугалнуудаа бэдэржэ гараад, огто ондоо айлай тугалнуудые туужа асардаг байгааб. Үшөө нэгэ дахин үндэгэнүүдээ даража һууһан тахяануудые бултыень һууриһаань үлдэжэ гаргаад, тахяануудыешье, түрэлхидөөшье хүлгөөжэ мэгдэхээгээ һэм. Газаахи туаледэй нүхэ руу нэгэ хүлөөрөө унаһанаа мартадаггүйб. Тиигээд ямаршье сагта һайхан сэдьхэлтэй түрэлэйнгөө зоной анхарал ба энхэрэл доро ургаһан золтой заяатайб.
Монголдо, Азиин ба Африкын гүрэнүүдтэ ажаһууһан
1991-1993 ба 2001-2005 онуудта Роза Намдакова гэртэхинтэеэ хамта Монголдо ажаһууһан. Эсэгэнь тэрэ гүрэндэ Оросой элшэн сайдай албанда хүдэлһэн юм. Саашадаа олон жэлнүүдэй туршада Азиин ба Африкын элдэб янзын гүрэнүүдэй элшэн сайдай албануудта ажаллаһан намтартай.
Роза гэртэхинтэеэ хамта элдэб ондоо гүрэнүүдтэ байрлажа ба айлшалжа ошоод, дэлхэйн олон үндэһэ яһатанай байра байдалтай, соёл түүхэтэй ба ёһо заншалнуудтай танилсаһан юм. Эдир залуу басаганай урда аргагүй һонирхолтой ба гайхамшагта үзэгдэлнүүдтэй танигдаагүй орон түбинүүдэй үүдэнүүд сэлигдэн нээгдэжэ, хуби заяанайнь харгы замые тодорхойлһон.
- Би балшар бага наһанһаа абадаа адли хари гүрэнүүдээр ажаллаха хүсэлтэй болоо һэм. Үшөө эжыдээ ба хүгшэн эжынэртээ адли энэрхы һайн сэдьхэлтэй, хүнүүдтэ ходо туһалхые оролдодогби. Тиимэ абари зантай хүнүүд ямаршье гүрэнэй ажаһуугшадтай, үндэһэ яһатантай бэлээр үгэеэ ойлголсоод, хани барисаатайгаар хүдэлхэ аргатай, - гэжэ Роза Тумэнбаировна хөөрэнэ.
Худалдаа наймаанай яаманай албатан
2006 ондо Роза Намдакова Москва хотын Г.В. Плехановай нэрэмжэтэ Оросой экономическа академи “Финансы ба кредит” гэһэн мэргэжэлээр һуража түгэсхэһэн. Саашадаа тэрэ 2006-2016 онуудта Оросой Холбоото Уласай Экономикын хүгжэлтын ба худалдаа наймаанай яаманай гадаадын экономикын харилсаанай департаментда хүдэлжэ эхилһэн байна. Тэндэ мэргэжэлтэ экспертын ба консультантын тушаалнуудта арбан жэлэй туршада амжалтатайгаар хүдэлһэн намтартай.
Түрүүшээр Монгол гүрэнтэй хүдэлжэ эхилээд, саашадаа Зүүн Азиин, Зүүн-Урдахи ба Урда Азиин, Наадахи Зүүн зүгэй (Ближний Восток), Африкын ба Латиин Америкын гүрэнүүдтэй худалдаа наймаанай хэмжээ, дүнгүүдые шэнжэлдэг, гүрэнэй Засагай газарта тэрэ талаар элидхэлнүүдые ба тоосоото баримтануудые бэлэдхэн эльгээдэг орёо харюусалгата үүргэтэй байһан.
Малайзи гүрэндэ
2016-2020 онуудта Роза Намдакова Малайзи гүрэндэ Оросой Холбоото Уласай худалдаа наймаанай түлөөлгэтэ албанда консультантын тушаалда амжалтатайгаар хүдэлһэн байна. Орос гүрэнэй Гадаадын талаар экономическа хүгжэлтын яаманай түлөөлэгшэ болодог байгаа.
Буряад басаганай үүргэтэ албанайнь түрүүшын хари гүрэн ёһото “түрүүшын дураниинь” болоһон ушартай.
- Би Малайзи гүрэндэ бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ эльгэлэн дурлааб. Энэ ушар гэртэхинэймни наһанай жэшээһээ нүлөөтэй гэжэ тоосоогүй. Минии аба эжы хоёр байрлажа ажаллаһан гүрэн бүхэндөө урин дулаанаар хандажа, “мууень дараад, һайнииень үргөөд” ябадаг заншалтай байһан. Заяа табилангай үршөөлтэй түбхинэжэ һууһан нютаг газарайнгаа байгаалиин, улад зоной байдалай арюун һайханиие нюдөөрөө харан сэгнэжэ, зүрхөөрөө мэдэрэн баярлахань шухала.
Малайзи – гайхамшагта олон нюур дүрсэтэй – мусульман, хитад, энэдхэг г.м. - орон юм. Тэндэ мусульмануудай ёһо заншалнууд ба соёл түүхэ Азиин арадуудай үндэһэн гарбалта түхэл шэнжэтэй болон үндэр хүгжэлтын цивилизациин туйлалтануудтай зохилдон тааража нэгэдэһэн. Малайзида элдэб олон үндэһэ яһатан ба шажан мүргэлэй һүзэгшэд хоорондоо эбтэй эетэй ажаһуудаг, бэе бэеэ хүндэлдэг. Тэрэ талаар манай уласай гүрэн түрын арадуудта һайн жэшээ боломоор гэжэ тоосоогүй.
Элдэб угсаатанай ёһо заншалнуудай ба соёлой холисолдоон тэрэ арадай олон янзын эдеэ хоол дээрэ эли тодоор харагдадаг. Малазийцанууд амтатай хоол бариха ехэ дуратай. Танил талануудтаяа юрын мэндэшэлээн, юрэнхыдөө, заабол эдеэн тухай хөөрэлдөөн болошодог юм, - гэжэ Роза Тумэнбаировна хубаалдана.
Малайзида ажаһууха үедөө Роза Тумэнбаировна Намдакова Зүүн-Урдахи Азиин оронуудаар аяншалжа, дэлхэйн гайхамшагта булангуудтай танилсаһандаа зол хубидаа баяртай.
- Тэдэнэр булта минии һанаа сэдьхэлдэ мартагдашагүй дурсалгануудаар үлэһэн, - гэжэ тэрэ хөөрэнэ. - Аяншалганууд хүнэй дотор сэдьхэлые баяжуулан хубилгадаг, урма зориг бадараадаг, орон тойронхи байдал тухай хараа бодосые ондоо болгодог.
Зүүн-Урдахи Азиин улад зон аргагүй хүндэмүүшэ, урин зохид, заримандаа гэнэн хонгор зангаараа илгардаг. Тэдэнэй хододоо туһаламжа үзүүлхэеэ бэлэн байдаг тухай бүхы аяншалагшад онсо тэмдэглэдэг.
“Лаос – нэгэ томо тосхон”
2022-2024 онуудта Роза Намдакова Лаос гүрэндэ Оросой түлөөлгэтэ газарай зүбшэлэгшэ гэһэн тушаалда хүдэлһэн.
Малайзиин һүүлээр Лаос Улас басаганда түрүүшээр хүгжэлтын талаар ядаруу, үгытэй гүрэн гэжэ һанагдаһан ушартай. Теэд хоёр хахад жэлэй туршада байрлан хүдэлхэдөө, Роза Тумэнбаировна Лаос гүрэндэ зүрхэ сэдьхэлээрээ дурлажа, үндэрөөр сэгнэдэг болоһон юм.
Малайзи ба Лаос хоёр тад ондоо орон гүрэнүүд. Малайзи далай руу гарадаг һэн тула аргагүй гоё һайхан байгаалиин үзэгдэлнүүдээрээ һаргаадаг. Үүр сайжа, улаан наранай мандаха ба үдэшэлэн хорон унтарха үедэнь ёһото эди шэдитэ оршон тойронхи байгаалиин зурагламал үзэгдэл тогтодог.
Харин Лаос гүрэн далай руу гарасагүй. Тиигэбэшье, Роза Тумэнбаировнагай хэлэһээр, өөрын онсо һайхан байгаалиин үзэсхэлэнгүүдээрээ хүнэй дура сэдьхэл татадаг. Лаос гүрэниие “нэгэ томо тосхон” гээд нэрлэмээр. Тэрэнь онсо ондоо гайхамшагта түхэл янзынь шэнжэ ха юм даа. Тус орондо аргагүй урин зохид, арюун һайхан абари зантай улад зон ажаһуудаг. Үшөө тэндэхи байдал үзэсхэлэнтэ амтатай эдеэ хоолоороо илгардаг.
Урдань Лаос орон Франциин колони байһан түүхэтэй һэн тула французуудай нүлөө хаа хаанагүй үзэгдэдэг. Илангаяа эдеэ хоолдонь тус нүлөө эли тодоор дамжуулагдаһан ушартай. Мүнөөшье Лаосой кафенүүд соо Парижда болгогдоһонһоо илгаруулхаар бэшэ багет ба круассананууд дурадхагдадаг.
Африкааар, Энэдхэгээр аяншалганууд
Роза Намдакова дэлхэйн олон гүрэнүүдээр аяншалһан золтой заяатай. Африкын Зимбабве гэһэн гүрэндэ байрлаһан гэртэхиндээ айлшаар ошоходоо, тэндэхи зоной байдалтай гүнзэгыгөөр танилсаһан юм. Африкын бүхы дэлхэйгээр суурхадаг “Виктория” гэжэ асари томо уһанай хүүюурэй уһанда ороһон байна. Үшөө тэрэ илангаяа оло дахин Энэдхэг гүрэнөөр аяншалжа, нангин газарнуудыень гороолон мүргэһэн.
- Сэхыень хэлэбэл, Энэдхэгтэй танилсалга түрүүшээр намда ехэ орёо мэдэрэл бодолнуудые түрүүлээ һэн, - гэжэ Роза Намдакова хөөрэнэ. – Би эгээл түрүүшынхиеэ тус орондо 2013 ондо хүрэжэ ерэхэдээ, тэндэхи зоной үгытэй муу байдал, хаа-хаанагүй дайралдаһан бог шорой, муухай үйлсэ, гэрнүүдые хараад сошоо һэм. Тиигэбэшье
гадаадахи тооһо шоройн саана гайхамшагта үзэсхэлэнгүүдынь уряалан татадаг. Би ковидой пандемиин үе болотор жэл бүхэндэ Энэдхэгээр аяншалдаг заншалтай байгааб. Түрүүшээр гэртэхинээ эрьежэ ошодог аад, саашадаа минии ябадалнууд гүнзэгы удха шанартай болоһон юм. Би буддын шажанай һүзэгшэдэй нангин шүтөөнэй замуудаар Бодхгай, Варанаси гэһэн хотонуудые, Ревалсар, Сарнах, Раджгир г.м. бусад нангин газарнуудые бараалхажа мүргэһэндөө баяртайб.
Роза Намдаковагай саашань үргэлжэлүүлһээр, Азиин гүрэнүүд тэрэнэй һанал бодолдо буддын шажантай таһаршагүй холбоотой. Тиигээд тэндэхи шажантанай байдал ба заншалнуудынь манай Орос гүрэндэ тогтоһон гуримуудһаа илгардаг.
Зүүн-Урдахи Азиин оронуудаар Тхеравада, али гэбэл, Хинаянын һалбари хүгжэн шүтэгдэдэг. Тэндэхи арад зоной бүхы байра байдалынь буддын шажанай һургаалнуудаар гүнзэгыгөөр нэбтэрүүлэгдэн, хаа-хаанагүй сахигдадаг.
Нүхэдэй дулаахан дурсалганууд
Роза Тумэнбаировна Энэдхэг, Лаос, Малайзи гэһэн гүрэнүүдээр олон нүхэдтэй болоһон. Тэдэнь басаганай зүрхэ сэдьхэлдэ эгээл дулаахан дурсалгануудые үлөөһэн юм. Илангаяа һайханаар Лаос гүрэндэ ажаһуудаг Кхонтонг нэрэтэй олзын хэрэг эрхилэгшэ эхэнэр һанагдадаг. Тэрэ “госпожа Кхонтонг” гээд нютагтаа алдаршаһан эхэнэр ёһото торгон бүдүүдые үйлэдбэрилдэг өөрын багашаг фабрикатай. Мүн лэ тэндэнь торгоор элдэб янзын хубсаһа оёдог һалбари бии.
Үшөө Роза Тумэнбаировна нэгэ хэды зохёохы ажалтай нүхэд басагад эхэнэрнүүдээрээ хани барисаагаа таһалдуулдаггүй. Тэдэнэртэй хамта һара бүхэндэ буддын шажанай хиид дасангууд руу ошожо мүргэдэг заншалтай байһан. Сүлөөгүй харюусалгатай ажалһаа амаржа, өөрынгөө дотор сэдьхэлэй “Би” гээшэтэеэ ниилэн холбогдожо, амарлингы тэнюунээр сэнгэдэг бэлэй.
Роза Намдакова тэрэниие ажалай дүй дүршэлөөр баяжуулһан, олон һайхан анда нүхэдые бэлэглэһэн Малайзи ба Лаос оронуудта зүрхэ сэдьхэлдээ баярые хүргэжэ, дурсан хододоо һанадаг.
Эдэ орон нютагууд басаганай хуби заяанай таһаршагүй хубяар наһанайнь замые гэрэлтүүлээ. Шэнэ эрдэм мэдэсэ, арга шадабари, дүй дүршэл нэмээжэ, үндэр тушаалта мэргэжэлэйнь абдарые баяжуулһан солотой. Роза Тумэнбаировнагай хэлэһээр, мүнөө урдань үшөө ондоо гүрэн руу ошожо ажаллаха боломжо гараад байна. Тиигэбэл бидэ тэрээн тухай бэшэжэ, уншагшадые танилсуулжа байхабди.
Роза Намдаковагай дурадхаһан гэрэл зурагууд.
