«Хоёр дүрөөгэй ханхинаан»

Ажалай Улаан Тугай орденто Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй драмын академическа театрай тайзан дээрэ “Хоёр дүрөөгэй ханхинаан” гэһэн шэнэ зүжэг табигдажа, түрүүшынхиеэ ноябриин 28, 29-дэ харагшадтаа дурадхагдаха.

Шэнэ зүжэг Буряад Уласаймнай түрын дуулал-магтаал дуу (хүгжэмынь Анатолий Андреевэй) болон олон тоото шүлэг поэмэнүүдые, пьесэнүүдые зохёоһон суута ирагуу найрагша, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай офицер-фронтовик, Буряад ороноймнай соёлой ехэ ажаябуулагша, ниитын эдэбхитэн Дамба Жалсараевай 100 жэлэй ойдо зорюулагдана.

Дамба Жалсараевай уран зохёолнуудта үндэһэлжэ, зүжэг найруулагдаа. Тиихэдээ буряад зоной ажабайдал, үльгэр домогууд, Эхэ ороноймнай түүхэтэ шатанууд: үнгэрһэн зуун жэлэй гушаад онуудай шэнэ байдал тогтоолгын олоной эдэбхи үүсхэлтэй үе, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайн ерээдүй ирагуу найрагшын хүн шанарые хүмүүжүүлжэ, уран зохёолнуудайнь үндэһэн болоо гэжэ уран найруулагша Саян Жамбалов мэдүүлнэ.

Зуун жэл түүхэдэ зурагас гээд үнгэрнэ гэхэдэ, дэлхэйе, илангаяа манай орониие үнгэрһэн энэ зуун жэл ямар ехэ үйлэ хэрэгүүдээр доһолгоо гээшэб?! Тэрэ үйлэнүүдэй уршагууд хүн бүхэнэй хуби заяанда яажа нүлөөлөөб гэжэ харагшадай гүнзэгыгөөр ойлгожо мэдэрхын тулада зүжэгтэ хабаадаһан зохёохы бүлэг ехэтэ оролдоо. Мүн лэ ирагуу найрагша тухай зүжэгтэ хүгжэмэй шухалань аргагүй. Тиимэһээ хүгжэмшэн Дахалэ Жамбалов тала дайдын, хада уулын, аршаан булагуудай, нуур далайнуудай ирагуу аялгаар хүгжэм зохёожо, Буряад ороной түүхын шатануудта тааруулжа, Дамба Зодбичой хуби заяантай нэгэдүүлжэ шадаа. Дамба Жалсараевай Үнэгэтэйн һургуулида һураһан хадань, шэмээшэгүүдэйшье дуунууд эндэ зэдэлнэ. Мүн лэ Дахалэ өөрөө уран зохёолшын эдир наһые үнэншэмэ зүбөөр наадана.

“Хоёр дүрөөгэй ханхинаан”  гэжэ юундэ нэрлээбиибди гэжэ Саян Жамбалов тайлбарилхадаа:

 - Дамба Жалсараев бүхы буряадуудтал хүлдэ орохоһоонь лэ моридтой ханилһан, өөрөөшье кавалерист ябаһан ха юм. Тиимэһээ зохёолнуудыньшье аргамаг хүлэгүүдтэ зорюулагдаһан гээшэ. Бидэшье баһал Дамба Жалсараевай ажабайдал түрэл арадтаяа, морин эрдэнитэеэ таһаршагүй нягта холбоотой  гэжэ үнэншэмөөр харуулхые оролдобобди. - Тиихэдэ  Дамба Зодбичой ролиие хэдэн артистнууд наадана. Энэ арга суута уран зохёолшын сагай эрхээр орёошье, өөрынь шадалаар, бэлигээр – ульгамшье, тон баян намтарые хүсэд дүүрэнээр харуулха һайн арга боломжо манда үгөө, - гэжэ хөөрөө.  

...Һая гараһан хурьга тэбэриһэн Дамба Зодбичой басаган эсэгэ тухайгаа дурсажа, абари зан, юундэ дуратай, ямар юумэндэ эльгэлдэг байһыень хөөрэнэ – иигэжэ зүжэг эхилнэ. Ирагуу найрагша бага наһаяа, эхэ эсэгэеэ гээд лэ, өөр тухайгаа дурсана.

Буряад театраймнай зүжэгшэд ямар бэрхээр наададаг юм, ямар ехэ үндэр бодолтойгоор түрэл арадайнгаа хуби заяае харуулжа шаданаб, тиихэдээ эхэ буряад хэлээрээ ямаршье һайнаар, хүн бүхэндэ ойлгосотойгоор манда хэлэжэ ойлгуулна гээшэб гэжэ хараял даа. Мүнөө үбэлэй богонихон үдэрнүүд эхилжэ, түрэл театрнай олон үнгэтэ галнуудаараа холоһоо даллан байнал. Богоһо алхан сасуу, буряад оршондоо шунгахабдил!