Эхэ хэлэмнай эльгэ зүр хыемнай дулаасуулна

Уран бэлигэй оршомдо

Эдиршүүлэй уран бэлигэй ор­доной хоёрдохи дабхарта «Взгляд» гэһэн уран зурагай жэшээтэ студиин гэшүүд, уран биирээр бэшээшэд өөһэдынгөө бүтээлнүүдые олоной һонорто дурадхаа. Улаан-Үдэ хотын Захиргаанай болбосоролой, соёлой, эдэй засагай ба аяншалгын хороо- нуудай, мүн мэдээсэлэй хүтэлбэриин эмхидхэһэн талмайнууд дээрэ хотын һургуулинуудай һурагшад, хүүгэдэй сэсэрлигэй хүмүүжэмэлнүүд түрэл арадайнгаа заншалнуудые, ёһо гури­муудые мэдэхэ боложо байнабди гэжэ харуулаа. Гадна тэдэнэр өөһэдынгөө уран бүтээлнүүдые дэлгэжэ, олоной һонорто дурадхаа. Эдэ урлалнуудаа яажа бүтээдэгээ харуулжа, мастер- хэшээлнүүдые үнгэргэжэ, уран гартай байһанаа бодото дээрэнь гэршэлээ.

64-дэхи «Колокольчик» сэсэрли­гэй хүүгэд элдэһэн талхаар һонин зүйлнүүдые, нимгэн һэеыгээр буряад малгайнуудые, суранзантай зурагуудые урланад. 104-дэхи «Зорька» сэсэрлигээрхин «кинусайга» гэһэн ар­гаар «Һэеы гэр ба хаб загаһан» болон элдэгдэһэн арһаар «Буряад гэр» гэһэн һахюуһануудые бүтээхэ мастер-хэ­шээл харуулна. Буряад угалзануудаар шэмэглэн, «Шэдитэ ханзануудые» 57-дохи сэсэрлигэй хүүгэд саарһаар бүтээнэ. «Роднигай» Ц.Б Иринчино­ва, А.Н. Абидуева багшанар «Буряа­даар хөөрэлдэе» гэжэ буряад, англи хэлэнүүдээр зохёогдоһон, уран гоёор шэмэглэгдэһэн номтоёо танилсуулжа, энэ номоор багашуулые буряад бо­лон англи хэлэнүүдтэ тэгшэ һургахада, ямар аша туһатай байһанииень тодор­хойлон хөөрөө. 52-дохи сэсэрлигэй С.С. Черных, Н.Б. Болотова, «Созвез­дие» түбэй нэмэлтэ һуралсалай багша Ц-Д.Д. Цыренова хүмүүжэмэлнүүдээ «Энгэрһээн эхилэе» гэһэн түсэлөөрөө буряад энгэр зүбөөр оёхо аргануудта һургадагаа харуулаа.

- Манай энгэр ехэ удхатай юм. До­рохи улааниинь галай, бэеын элшэ хүсэнэй һүлдэ гээшэ, дундахи харань үрэжэлтэй хүрьһэтэ газар, үлгэн дэл­хэймнай болоно. Эгээ дээрэхинь хүхэ, ногоон, сагаан гү, али алтан шара бай­даг. Тэрэнь сэлмэг тэнгэри, шажан мүргэл, буян хэшэг, сэбэр сэдьхэл, баян ургаса тэмдэглэдэг. Тиигээд ба­руун һуга доогуур хойшоо гарахадаа, муу һанаа, мухар бодол, нүгэл шэбэ­лые хойшоо хаяһан удхатай. Иимэ эн­гэр ондоо ямаршье арадта үгы. Иимэ энгэртэй дэгэл үмдөөд, хаанашье яба­бал, буряад гээшэб гэжэ мэдээтэй бай­хат гэжэ һургахадаа, энгэрээ хүндэлжэ ябахыень заажа хүмүүжүүлнэбди, - гэжэ Цырен-Дулма Долсоновна Цыре­нова хөөрэнэ.

29-дэхи буряад гимнази буряад шатар, хөөрхэн хүүхэлдэйнүүдые, уран зурагуудые дэлгэжэ, буряад оршом харуулһан һэеы гэрэй туургануудтай, тоонотой «Оюун бэлиг» гэжэ үргэн ехэ талмайдаа үнжэгэтэй сайгаар, амтан бообоор айлшадаа угтана. Ехэ-багагүй заншалта хубсаһатай һурагшадшье, багшанаршье дуу, хатараа айлшадтаа зорюулжа, «Хүгжэм таагты» гэһэн наа­да хүхюун дорюунаар наадажа байгаа. Тэнгэриин бэшэг гэгдэдэг хуушан мон­гол бэшэгээр 54-дэхи һургууляархин мастер-хэшээл үнгэргэнэ. 33-дахи гимнази «Буряад ороноор аянша­лая» гэһэн наада наадуулна. 63-дахи дунда һургуулиин шабинар олон ондоо аргануудаар элдэб янзын га­рай бэлэгүүдые, амһартануудые, һахюуһануудые бүтээнэ. Түргэн солбон хүбүүдэйнь тэбэг сохижо наадахада, «Бэлиг» түбэй захирал Баяр Балданов бэеэ барингүй, эдиршүүлтэй адли со­хилсоо.

Нэмэлтэ һуралсалай «Малая акаде­мия наук» эмхи хэдэн түсэл бэелүүлжэ, буряад хэлэеэ сахиха хэрэгтэ хам оролсожо байһанаа харуулаа. Бу­ряад оронойнгоо 93 бэлигтэй бэрхэ һурагшадые-эдир шэнжэлэгшэдые 29-дэхи гимназида суглуулжа, «Ми­нии буряад» гэһэн эрдэмэй-практиче­ска хуралдаа үнгэргөө. «Гэр бүлынгөө заншалнуудаар» гэһэн наадан-хуралдаанда 20 команда наадан тэмсэнгээ, ехэ юумэ ойлгожо, түрэл арадайнгаа олон заншалнуудтай танилсаа һэн. «Эрдэмэй туяа» нааданда 14 командын эдиршүүл эрдэм мэдэсээрээ тэмсээ. Буряад Уласай Болбосоролой яама­най грантаар «Код народа» гэжэ түсэл бэелүүлнэ. Сүлөө микрофоноор хүн бүхэн буряад хэлэеэ сахихын тулада юу хээбиб гэжэ хөөрэхэ аргатай бай­гаа.

54-дэхи һургууляархин “Тэнгэриин бэшэг” шудална

Улас түрын «Бэлиг» түбэй ябуулжа байһан оршуулгын ажал тухай, Улаан- Үдэдэ олоной газарнуудта буряад оршом байгуулгын ажалай ябуулаг­дажа байһан тухай хэлэгдээ. Исай Ка­лашниковай нэрэмжэтэ хотын түбэй номой санда «Сэсэн наадан» гэһэн квиз буряад хэлээр һонирхолтойгоор үнгэргэгдэдэг юм байна. Буряадай уран зураашад Евгения Неволинагай «Дайнай ветеранууд», Георгий Пав­ловай «Шэнэ дугаар» (ашатаяа үбгэн абын «Буряад үнэн» уншажа байһан), Зоригто Доржиевай «Мүнөөдэрэй баатарнууд» гэһэн зурагуудые «Уран зурагай юртэмсэ» гэһэн түсэлэй уд- хаар 86-дахи «Оюна» сэсэрлигэй бо­лон 32-дохи һургуулиин үхибүүд ами­дыруулжа наадаа.

Исай Калашниковай нэрэмжэтэ номой сан “Сэсэн наадан” тухайгаа

Буряад хэлэнэйнгээ найрта ерэг­шэдые дуу хатарай «Тоонто» бүлгэм арадайнгаа дуугаар угтажа байгаа, ятагашад буряад аялгануудаашье зэдэлүүлээ.

Эрхимүүдые шагналга

Хүшэгын нээгдэхэдэ, тайзанаар дүүрэн ехэ-бага үхибүүд Оросой Хол­боото Уласай, Буряад Уласай түрын дуулалнуудые һүр жабхалантайгаар хангюурдаа.

Удаань Андрей Имедеев Людмила Намжилон хоёр тайзан дээрэ гаража, эрхимүүдэй эрхимүүдые шагнаха, энэ шухала хэрэгтэ хубитаяа оруулһан хүн бүхэндэ баярые хүргэхэ баяр ёһололоо эхилхэмнай гээд, Улаан-Үдэ хотын Һунгамалнуудай Зүблэлэй түрүүлэгшэ, «Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл» гэһэн нютаг можонууд хоорондын ниитын хүдэлөөнэй юрэн­хылэгшэ Чимит Бальжинимаевые тай­зан дээрэ уриба.

29-дэхи гимназиинхид айлшадаа угтана

Чимит Валерьевич амаршалгын ха­луун үгэнүүдые хэлээд, «Уран шүлэгэй аялгада нэгэдэе!» гэhэн уран уншаг­шадай мүрысөөнэй эрхимүүдые шаг­наа. Илагшадай нэгэн, 59-дэхи гимна­зиин 6-дахи ангиин һурагша Мария Болсохоева, Роберт Рождественскиин «Реквием» шүлэг уранаар уянгатуулаа.

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда туйлагдаһан хамтын Илалтада буряад арадай оруулһан горитой ху­бита тухай «Энхэ тайбан» гэһэн түүхэтэ дуунда видеоклип Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэл буулгаһан бай­на. «Илалтын дуун» гэһэн түсэлөөрөө ниигэмэй шэглэлтэй аралжаанай бэшэ эмхинүүдтэ мүнгэн дэмжэлтэ үзүүлхэ талаар хотын мүрысөөнэй илагшадай нэгэн болоһон байна. Энэ видеоклип үргэн экранда харуулагда­жа, тайзан дээрэ эдиршүүлэй ордоной «Саран туяа» гэһэн жэшээтэ хамтали­гай бага болон эдир хатаршад «Нюта­гай бүжэг» хатар согтой хүхюутэйгээр хатараа.

«Түрэл хэлэнэй түшэг» гэһэн мүрысөөндэ илагшадые ниислэл хотын засаг даргын орлогшо - Захиргаанай албанай газарай хүтэлбэрилэгшэ Ни­колай Намсараев хүндэтэйгөөр шаг­наа. Шагнагшадай дунда дайшалхы үйлэнүүдэй ветеран, сэрэгэй тусхай ябуулгада хабаадагша, Улаан-Үдэ хо­тын олимпиин халаанай 11-дэхи та­мирай һургуулиин һоригшо Мүнхэ Геннадьевич Дахаевта «Һорилгын үедэ буряад хэлэ сахин хүгжөөһэнэй болон залуушуулые эхэ ороншоор хүмүүжүүлһэнэй түлөө» гэһэн тусхай шан барюулагдаа. Илагшадта «Хүхюу тэмээн» гэһэн хатараа «Булжамуур» гэһэн жэшээтэ хамталиг болон «Ню­тагнай» гэһэн буряад арадайнгаа дуу арадай аман зохёолой «Тоонто» бүлгэм зорюулаа.

Улас түрын «Бэлиг» түбэй захирал, Улаан-Үдэ хотын Захиргаанай дэргэдэ­хи буряад хэлэнэй комиссиин гэшүүн Баяр Балданов тайзан дээрэ уригда­жа, энэ ехэ найрта хабаадажа байһан бултаниие халуунаар амаршалжа, ниислэл хотомнай одоол үндэһэн бу­ряад маягтай боложо байна гэжэ ур­матайгаар тэмдэглээд, «Буряад хэлэ­нэй эрхим танхим» гэһэн мүрысөөндэ илагшадые шагнаа. Мүн лэ Баяр Даше­евич Буряад Уласай уран шүлэгшэдэй зохёолнуудые буряад хэлэн дээрэ уранаар уншагшадай «Буряад орон - үлзы hайхан тоонтомни!» гэhэн хотын мүрысөөнэй илагшадые амаршалжа, шангуудые барюулаа.

Улаан-Үдэ хотын Хүүгэдэй урлалай 3-дахи hургуулиин ятагашадай хам­талиг (хүтэлбэрилэгшэнь - Мэдэгма Урабханова) буряад арадайнгаа аял­га зэдэлүүлжэ, арадай аман зохёолой «Улаалзай» хамталиг, дуунай «Экс­промт» гэһэн жэшээтэ хамталиг, дуу болон хатарай «Саран туяа» хамталиг, арадай дуунай «Потешки» гэһэн жэшээтэ хамталиг «Тоонто нютаг» гэһэн дуу һүр жабхалантайгаар эб хамта дуулаа.

Улаан-Үдэ хотын засаг даргын ор­логшо - Улаан-Үдэ хотын Захиргаанай Ниигэмэй ба залуушуулай бодолгын хорооной түрүүлэгшэ Ирина Ковалё­ва «Амар мэндэ» гэһэн тайзанай урла­лай олон жанртай 6-дахи фестиваль- мүрысөөнэй дүнгүүдээр шагналга үнгэргөө. Илагшадта Татьяна Валие­вагай «Байкал Идель» гэһэн хатарай һургуулиин хатаршад «Талын амис­хал» гэһэн хатараа бэлэглээ.

Улаан-Үдэ хотын Захиргаанай Болбосоролой талаар хорооной түрүүлэгшэ Анна Батурина «Гэртээ буряад хэлэеэ үзэнэбди» гэһэн видеоролигуудай мүрысөөндэ илагшадые шаг­наа. Улаан-Үдэ хотын Соёлой болон сүлөө сагай түбэй мэдээжэ дуушад: Валико Гаспарян, Сергей Плотников, Ирина Шагдурова, Анна Комолова, «Лаккитон» бүлгэм хамтадаа «Амар сайн» гэһэн дуунай найруулга бэлэ­глээ. Мүн тоглолтодо хабаадагшад бултадаа хамтаржа, һүр жабхаланта магтаал дуугаар энэ найраа түгэсхөө.

Элинсэг хулинсагуудаймнай хэлэн мүнхэ гал гуламта мэтэ зүрхэ сэдь­хэлыемнай дулаасуулжа, бидэниие нэгэдүүлхэнь болтогой!