​Бэлигэйнь булаг бурьялһаар...

Буряад Уласай арадай артист, Оросой Холбоото Уласай габьяата артист, СССР-эй арадай артист Г.Ц. Цыдынжаповай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй академическэ Оперо болон баледэй театрай гол дуушан Билигма Жамбаловна Ринчиновагай театрта хүдэлжэ эхилһээр удахагүй 30 жэл болохо. Энэ сагай хугасаа соо талаан бэлигтэй зүжэгшэн 50 гаран роль гүйсэдхөө.

Буряад арадай омогорхол Билигма Ринчинова Моцартын «Свадьба Фигаро» оперодо Сюзаннын, Джузеппе Вердиин «Травиатада» Виолеттын, «Риголеттэдэ» Джильдын, «Бал-маскарадта» Оскарай, Иоганн Штраусай «Летучая мышь» опереттэдэ Аделиин, бусад мэдээжэ бүтээлнүүдтэ гол партинуудые гүйсэдхэжэ, харагшадай нэрьемэ альга ташалганда хүртэжэ байдагынь эли. Бултыень тоолохо болоо һаа, тэрэнэй гүйсэдхэһэн рольнууд угаа олон юм ааб даа. Билигма Ринчинова М.И. Глинкын «Руслан и Людмила» оперодо Людмилын, Маркиан Фроловой «Энхэ-Булат баатарта» Арюун Гоохоной, Жорж Бизегэй «Кармен» оперодо Микаэлын гэхэ мэтэ янза бүриин партинуудые ялас гэмээр гүйсэдхэдэг. Сарантуя Жалцанова-Дмитриевагай «Бальжан хатан» гэһэн буряад рок-мюзиклдэ дэлгэр сагаан сэдьхэлтэй Булжамуурай, хара мэхэтэй Зэлмын рольнуудые шадамар бэрхээр гүйсэдхэһыень мартаха аалши?

Дууша хүнэй сэдьхэл арюун гэжэ дэмы хэлсэдэггүй. Үнэхөөрөөшье, суута дуушан бурханай үршөөһэн талаан бэлигээ улам мүлижэ, арад зоноо баярлуулһаар зандаа.

«Видеть музыку» фестивалиин гала-концерт. Москва хото

Билигма Ринчиноватай 2025 оной эсэстэ уулзабабди. Агын Буряадай тойрогой Зүдхэли һайхан нютагһаа урган гараһан дуушантай ажал, сүлөө саг, шэнэ жэл, үнгэрһэн сагай, мүнөөдэрэйшье үйлэ хэрэгүүд тухай хөөрэлдэбэбди.

- Билигма Жамбаловна, 2025 он танда ямар үйлэ хэрэгүүдээр хадуугдааб?

- 2025 он ехэ үрэжэлтэй жэл болоо гэжэ һананаб. Ажал ехэ байгаа. Гол хүдэлмэриин хажуугаар Буряадай гүрэнэй соёлой академидэ “Вокальный ансамбль” гэһэн хэшээл заадагби. Манай ороной түб хото Москвада үнгэргэгдэһэн “Видеть музыку” гэһэн хүгжэмэй 10-дахи фестивальда хабаадаабди. Тус фестивальда анха түрүүшынхиеэ 2018 ондо ошоо һэмди. 2025 оной октябрь һарада Москвагай К.С. Станиславскиин ба В.И. Немирович-Данченкын нэрэмжэтэ академическэ хүгжэмэй суута театрай тайзан дээрэ мэдээжэ хүгжэмшэн Баир Дондоковой “Эреэхэн” гэһэн зүжэг харуулха золтой байгаабди. Би залуухан удаган Эреэхэнэй гол дүрэ гүйсэдхөөб. Энэ роль минии уран һайханай ажаябуулгада онсо һуури эзэлдэг, эгээ сэнтэй дүрэнүүдэймни нэгэн болодог. 2023 ондо үндэһэтэнэй «Музыкальное обозрение» сониной редакциин гаргаһан дүнгүүдээр “Эреэхэн” оперо “Жэлэй зүжэг - Оперо” («Спектакль года - Опера») номинацида илажа гараа һэн. Дэлхэйн хэмжээнэй оперын гуламта болохо Ехэ театр, Станиславскиин ба Немирович-Данченкын нэрэмжэтэ академическэ хүгжэмэй суута театр минии дура буляаһан, зүрхэ сэдьхэлдэм онсо һуури эзэлжэ, һанаа бодолыемни хүлгөөдэг. 2008 ондо СССР-эй артист Галина Вишневскаягай хүтэлбэрилдэг Оперно дуунай түбтэ һуража байхадаа, Ехэ театрай, Станиславскиин ба Немирович Данченкын нэрэмжэтэ театрай бүхы премьерэнүүдые, зүжэгүүдые ошожо харадаг һэм. Зарим зүжэгүүдые 3-4 дахин хараһан байнаб. 2025 ондо манай театр Москвада “Талисман” гэһэн балет мүн лэ харуулаа. Онсо тэмдэглэхэ зүйл гэхэдэ, Орос гүрэн дотор энэ зүжэг ямаршье театрта табигдадаггүй. Декабриин 1-дэ “Видеть музыку” гэһэн хүгжэмэй 10-дахи фестивалиин түгэсхэлэй ехэ тоглолтодо оролсоһондоо баяртайб. 2025 оной ноябрь һарада манай театрта Джакомо Пуччиниин «Богема» оперо табигдажа, Буряад Уласай соёлой ажабайдалда обёормо, хадуугдама хэмжээ ябуулгануудай нэгэн болоо. Эндэ Мимиин роль гүйсэдхөөб. Энэ дүрэ орёошье һаа, намда ехэ һайшаагдаа. Тиихэдэ ноябрь соо залуу дуушадай нютаг можо хоорондын 2-дохи конкурс үнгэргэгдэһэн байна. Соёлой ехэ, дунда һургуулинуудай оюутад, театрнуудай залуу дуушад энэ конкурсдо хабаададаг. Жюриин бүридэлдэ намайе уриһан байна, үнгэрэгшэ жэл мүн лэ жюриин бүридэлдэ хүдэлөө һэм. Залуу дуушадые шагнажа байхада, ехэ һонин байдаг, минии сэдьхэл баясадаг. Юундэб гэхэдэ, театрай эхи табиһан Бадма Балдаковой, Надежда Петровагай, Лхасаран Линховоиной, Абида Арсалановай, бусад элитэ зоной эхилһэн хэрэг үргэлжэлүүлхэ залуушуул ургажа байна гэжэ мэдэрдэгби.

«Богема» оперын Мимиин рольдо. Режиссёр Аркадий Гевондовтой

- Санкт-Петербургын дасанай 110 жэлэй ойдо, “Ая ганга” жасын 26 жэлэй ойн баярта зорюулагдаһан “Байгалһаа Нева хүрэтэр” гэһэн тоглолто тухай хөөрэжэ үгыт.

- Октябрь һарада тус хэмжээ ябуулга эмхидхэгдээ. “Колизей” гэһэн танхим соо Буряадай оперын одод Михаил Пирогов, Александр Хандажапов, Жамсо Бамбагаев Мариинскэ театрай дуушад Аюна Базаргуруева, Савва Хастаев гэгшэдтэй хамта Орос ба гадаада гүрэнүүдэй хүгжэмшэдэй бүтээлнүүдые, опероһоо аринуудые харагшадта бэлэглээбди. Хотын ажаһуугшад бидэниие ехэ дулааханаар угтан абаа.

Эреэхэн

- Тайзан дээрэ дуушадые хаража хужарладаг гээшэбди. Теэд оперын дуушанай ажал тиимэшье бэлэн бэшэ, хари хэлэн дээрэ партинуудые гүйсэдхэхын урда тээ бэлдэлгын аргагүй ехэ ажал хэгдэдэг ха юм.

- Үнэхөөрөөшье, дуушанай ажал тиимэшье бэлэн бэшэ. Тайзан дээрэ дуулаха гээшэ хүнэй ажалһаа, тэрэнэй эрмэлзэлһээ дулдыдадаг ха юм. Залхуурангүй ажалаа хээд ябаал һаа, бүхы юумэн бүтэдэг гээшэ ааб даа. Залуу байхадаа, оперын дуушан байха гээшэ хүндэхэн гэжэ ойлгодоггүй һэм. Мүнөө оперын партинуудые эхэ хэлэн дээрэнь (оригинал гэнэбди) дуулаха эрилтэ табигдадаг. Тиимэһээ ехэнхи партинуудые итальян хэлэн дээрэ дууланабди. Энэ хэлэн юундэб даа минии сэдьхэлдэ дүтэ байдаг. Галина Вишневскаягай хүтэлбэрилдэг Оперно дуунай түбтэ һуража байхадаа, итальян хэлэ үзөө һэм. Харин немец, француз хэлэнүүд дээрэ ари, партинуудые сээжэлдэхэ, үгэнүүдые зүбөөр хэлэхэ талаар багшанар хэшээлнүүдые үнгэргэдэг. Би үдэшэ орой партинуудаа сээжэлдэхэ дуратайб, һайнаар хадуугдадаг гэжэ һанадагби. Үглөөгүүр эртэшье сээжэлдэдэг дуушад байхал даа.

- Удахагүй 2026 он морилхонь. Шэнэ жэлэй һайндэр - гэр бүлын һайндэр, тэрэниие гэртээ угтаха һайхан заншал тогтонижоһон ха юм. Теэд мүнөө олон зон хари гүрэндэ, ондоо хотонуудта, амаралгын газарнуудта шэнэ жэлые угтадаг болонхой.

- Бидэ Шэнэ жэлэй һайндэр гол түлэб гэртээ угтадагбди. Мүнөө жэлдэ Ага нютагаа ошожо, түрэһэн аха дүүнэртэеэ угтаха һанаатайбди. Жэлһээ жэлдэ һайндэрэй шэрээ бэлдэжэ, заабол буузаяа шанахаш, оливье салат худхахаш. Олон ондоо һонирхолтой эдеэ хоолой юрэ бусын тобшо заабаринуудые, рецептнүүдые бэдэржэ бэлдэхэш. Теэд заримдаа һайндэрэй шэрээдэ эдеэ бэлдэхэ сагай хомор һаа, Сарюна басагамни бэлдэжэрхидэг юм ааб даа.

"Эреэхэн". Нагал - Жамсо Бамбагаев

- Сарюна басагантнай мүн лэ дуушанай харгы шэлээд, амжалтатай ябана гэжэ харахаар...

- Басаганайнгаа дуушан болохом гэхэдэнь, тиимэшье дуратай байгаагүй һэм. Теэд яахаб, театр соо үндыһэн хүн ха юм даа. 5-тай байгаад, минии дуулаһан Виолеттын ари гү, али хоорой дуулаһан партинуудые сээжэлдэжэрхёод,  дуулажа ябагша һэн. Хүгжэмэй колледж дүүргэһэн юм. Багшань Оросой Холбоото Уласай габьяата артист Виктория Жамьяндоржиевна Базарова. Удаань Монголдо Мэргэжэлэй ехэ һургуулиин эстрадын дуушанай таһаг дүүргэһэн. Мүнөө Вагжановай нэрэмжэтэ соёлой байшанда хүдэлдэг. Һаяхана “Хатарая” гэжэ дуу бэшээд, “Ольхон” бүлгэмтэй хамта #UULZAR командын хүтэлбэри доро клип буулгаа. Энэ ехэ захата бүтэбэ гээшэ ааб даа.

Санкт-Петербургын дасанай ойн баярай тоглолто

- Билигма Жамбаловна, сүлөө сагаа яажа үнгэргэхэ дуратайбта? Зүб хоол олоной һонирхол татадаг болонхой, энээндэ танай хандаса? Тамираар бэеэ һоридог гүт?

- Шууяагүй, аалин намдуу газарта, байгаалиин энгэртэ амарха дуратайб. Зунай сагта Байгал далайнгаа эрье  руу шамдадагби, мүн хүдөөдэ амарха тон дуратайб. Ой модон соогуур сэбэр агаараар амилан сэнгэжэ ябахада, хэды гоёб даа! Жэмэс, һархяагшье түүхэдэ гоё. Оёхо дуратайб. Һургуулиин байхадаа, үмдэ самсаһаа эхилээд, хүнгэн гадар хубсаһашье оёдог һэм. Мүнөө оёдол хэхэ саг олохонь хэсүүшэг юм ааб даа. Буряад арадайнгаа эдеэндэ эльгэлдэгби, тарагаа бүрижэ, аарсаяа халааха, элдэб янзын хоол бэлдэхэ дуратайб. Тамирай зал руу ябадаггүйб. Гоёын түлөө бэшэ, энхэ элүүрэй түлөө гэртээ бэеэ һоридогби. Муухай юумэ эдингүй, бэедээ анхаралтай байха шухала. Хото хоолойдо хоротой кока-кола, чипсэ гэһэн эдеэгээр хүүгэд, залуушуул хооллодог, энэ ехэ буруу гэжэ тоолоноб.

Этигэлэй Хамбын haйндэртэ

- 2026 ондо бүтээхэ хэрэгүүд олон гү?

- Ажалаа үргэлжэлүүлхэб. Манай театрта Моцартын “Свадьба Фигаро» хэдэн жэлэй удаа дахин табигдажа, үргэн олондо харуулагдаха. Моцартын зүжэг табиха гээшэ ямаршье талаһаа ехэ хатуу, орёо, хабаадаха нюурнуудынь олон. Энэ зүжэг 2019 ондо режиссёр, Оросой арадай артист Юрий Константинович Лаптев найруулан табиһан байна.

Дууша нүхэдтэеэ Эрхүүгэй аймагта

- Манай асуудалнуудта харюу үгэһэндэтнай баяр хүргэнэб. Саашанхи ажалдатнай амжалта хүсэе!

- Һайн даа! «Буряад үнэн» сониной уншагшадта, театрайнгаа суг ажалтанда, харагшадта, бултанда амгалан байдал, бэеын энхэ элүүрые, зол жаргал хүсэнэб!