Шарайгаараа ородшье һаа, сэдьхэлээрээ - буряадби

Тэрэ Улаан-Үдэ хотодо үнгэргэгдэдэг «Эдир Будамшуу» гэһэн конкурсдо хабаадахаяа Агын Буряадай тойрогой Үзөөн нютагһаа ерээ һэн. Мэдээжэ уран зохёолшо Шираб Нимбуевай бэшэһэн “Тархайн хүбүүн Зархай” гэжэ үльгэрһөө хэһэг уншажа, шангай һуури эзэлээшьегүй һаа, Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн Михаил Елбоновой тусхай шанда хүртэһэн байна. Тэрэ гэһэн сагһаа хойшо Цырен театрта улам ехээр дурлажа, зүжэгшэнэй харгы заабол шэлэжэ абаха зорилго урдаа табяа һэн.

- Цырен, бага наһанайнгаа хүсэл бэелүүлжэ, мүнөө Буряад драмын театрай зүжэгшэн болоод ябанат. Буряад хэлэеэ һайнаар мэдэхэ гүт, али үшөөл үзэхэ хэрэгтэй гү?

- Омскын театральна училищи дүүргэһэнэй удаа Бестужевай нэрэмжэтэ Ород драмын театр руу ажалда орохо һанаатай ошоо һэм. Театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэтэй уулзаад, нэгэ хэды хоногой удаа дахин уулзаха тухай хөөрэлдөө һэмди. Тэндэһээ бусажа ябаад, Буряад театр харажархёоб. Энэ минии түрүүшын тайзан ха юм гэжэ гэнтэ һанаандам ороо бэлэй. Тиигэжэ Буряад театрта 2024 ондо ажалда ороо һэм. Буряад хэлэмни муушаг гэжэ һанадагби, мэдэхэгүй үгэнүүд олон юм ааб даа, илангаяа урданай, мүнөө үсөөнөөр хэрэглэгдэдэг үгэнүүдые ойлгодоггүйб. Буряадаар бэшэдэгби, теэд алдуу баһал гарадаг. Һ, ү, у үзэгүүд соо “төөрихэеэ” һанадагби. Театрай дэргэдэ үнгэргэгдэдэг факультативай хэшээлнүүдтэ ябанаб. Буряад хэлэеэ заатагүй һайнаар мэдэдэг болохо эрмэлзэлтэйб.

- Түрүүшын рольнууд? Хоёр жэлэй туршада дүн хамта хэды роль наадаабта?

- Түрүүшынгээ рольнуудые Омск хотодо наадаһан байнаб. Буряад театр тухай хэлэхэ болоо һаа, «Алдар. 9 секунд» зүжэгтэ - матросой, Островскиин «Лес» пьесээр табигдаһан зүжэгтэ Счастливцевай роль наадаа һэм. «Бременские музыканты» зүжэгтэ мүн хабаадааб. Бүхы наадаһан рольнуудни 20 шахуу болоо ёһотой гэжэ һананаб, тоолоогүйб.

- Грантда хүртэжэ, Фонвизинай «Недоросль» найруулан табиһан байнат. Энэмнай классика, соёлой уг залгамжын баялиг ха юм даа.

- Тиимэ. Буряад театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Олег Лубсанжапович Юмовэй үүсхэлээр конкурсдо хабаадаад, грант шүүгээбди. «Недоросль» зүжэг дэмы шэлэгдээгүй. Ушар юуб гэхэдэ, манай театрта классика үнинэйшье табигдаагүй байгаа. Тиимэһээл энэ пьесэ шэлэн абаабди. Тэрэ үеын хубсаһа, декораци, реквизидүүдые ёһо соонь хэрэглээбди, мүнөө сагай юуншье энэ зүжэгтэ байхагүй. Гансал Митрофанай үгэнүүдтэ 2-3 шэнэ үгэ (сленг) нэмээ һэм. 2025 ондо зүжэг олон хүн хараа. Минии баярлан тэмдэглэхэ юумэн гэхэдэ, һурагшад ба оюутад зүжэг ерэжэ хараа. Үсөөхэн үдэрэй туршада биледүүд дууһашадаг байгаа. Январь һарын зүжэгтэ биледүүд мүн лэ һайнаар худалдагдажа байна.

- Уран найруулагша мэргэжэлтэй һэн тула Буряад театрай тайзан дээрэ ямар зүжэг анха түрүүн найруулан табиһан байнабта?

- Монгол гүрэнэй уран зохёолшо, найруулагша Ганхуягай пьесээр «Үүлэн тээшэ харгы» гэжэ ганса хүнэй наададаг зүжэг найруулан табяа һэм. Монголой залуушуулай театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Ганхуяг энэ пьесэ үни сагта Буряад театрта бэлэглэһэн байна. Театрта хүдэлхэеэ ерэхэдэм, Олег Лубсанжапович пьесэ найруулан табихыемни дурадхаа һэн. Зүжэгтэ Буряад Уласай габьяата артист Ада Ошорова наадаа. Премьерэдэ пьесын автор Ганхуяг айлшаар ерэһэн байна. Харагшад энэ зүжэг дулаанаар угтан абаа һэн.

- «Росси. Баатарнуудай саг. XX зуун жэлһээ XI зуун жэл руу» гэһэн Оросой Бага театрай 3-дахи лабораторидо хабаадажа, илагшадай тоодо ороһыетнай мэдэнэбди. Энэ хадаа танай талаан бэлиг гэршэлнэ. Ехэ амжалтаартнай халуунаар амаршалнаб.

- Һайн даа. Гол ажал үшөө урдамни. Энэ конкурс 2022 онһоо үнгэргэгдэнэ. 2025 оной сентябриин 1-һээ октябриин 31 болотор 45 хүрэтэр наһатай уран найруулагшадай лабораторидо 100 гаран хүдэлмэринүүд ороо. Түгэсхэлэй шатада гараһан уран найруулагшад Оросой Бага театрай тайзан дээрэ шэнэ зүжэгэй эскиз табиха ёһотой. Конкурсын дүнгөөр 3 илагша элирүүлэгдээ, тэдэнэй тоодо оролсоһондоо би урматайб. Илагшадые нэрлэбэл, Санкт-Петербургын театральна урлалай академи 2007 ондо дүүргэһэн Андрей Корионов (Краснодар хото), Борис Щукинай нэрэмжэтэ Театральна институт 2024 ондо дүүргэһэн Елизавета Фоменко (Москва) гэгшэд. Январь һарада Москва ошожо, 3 һарын туршада «Сэрэгшын һамган» (“Жена солдата”) гэһэн шэнэ зүжэгэй эскиз дээрэ хүдэлхэб.

- Эжытэеэ буулгаһан богонихон видео-буулгабаринуудтнай заатагүй олоной һонирхол татадаг.

- Эжымни Үзөөн һууринай соёлой байшанда уран һайханай хүтэлбэрилэгшөөр удаахан хүдэлһэн юм. Бага байгаад, эжытэеэ ажалдань ошодог һэм. Заримдаа һайндэрнүүдэй хэмжээ ябуулгануудташье хабаадалсадаг байгааб. Жэшээнь, Шэнэ жэлэй сценкэнүүдтэ хүүгэдэй роль наадахыемни заримдаа даалгадаг һэн. Мүнөө богонихон видео буулгажа, ниигэмэй сүлжээндэ табинабди. Эжымни дуратайгаар роль наададаг болонхой. Теэд ехэнхидээ мэдээгүй байхадань, видео буулгажархидагби. Зүрхэ сэдьхэлэйнь бодотоор доһолхые буулгажа абаха гээшэ хэды сэнтэйб даа!

- Гэр бүлэ, түрэһэн нютаг, сүлөө саг тухай хөөрэжэ үгыт.

- Намайе үндылгэһэн абамни Бабу Дашинимаев Үзөөнэй, Батоцыренова Лариса Лучингараевна эжымни Алхана нютагһаа уг гарбалтай, тэндэ би түрөөб. Үзөөнэй дунда һургуули дүүргэһэмби. Аба эжымни, эгэшэмни, дүү хүбүүмни Улаан-Үдэдэ мүнөө ажаһууна. Ага нютагаараа ехэнхидээ хэрэгээр ябаашье һаа, түрэһэн ба үндыһэн нютагуудтаа хүрэхэ гэжэ оролдодогби. Үзөөндэ байхадаа, зун бүри Алханада байдаг нагаса эжыдээ ошодог һэм. Мүнөө сүлөө сагай багашье һаа, тоонтодоо хүрэжэ, амтатайхан агаараарнь амилжа, сагаан эдеэн табагаа, һү сэржэмээ орон дэлхэйдээ, сахюусадтаа үргөөд, һанаагаа тэгшэлээд бусадагби. Зунай сагта амардаггүйб, жэл бүри үхибүүдэй лагерьта хүдэлхэеэ ошодогби. Оюутан хаһадаа өөрыгөө хангаха зорилготой элдэб ажал хэдэг байһан һаа, мүнөө үхибүүдые өөрын жэшээ дээрэ буряад хэлэндээ, театрта дуратай болгохо гэжэ оролдоноб. Хүн бүхэн түрэл хэлэеэ мэдэхэ ёһотой. Тик-ток соо буряад хэлэн дээрэ табиһан мэдээсэлнүүдыемни ганса Буряад ороной бэшэ, хүршэ тойрогуудай, Монголой залуушуул, эдиршүүл харадаг. Иигэжэ багаханшье һаа хубитаяа буряад хэлэнэй хүгжэлтэдэ оруулха гэжэ эрмэлзэнэб. Саашадаа хэхэ ажални ехэ, олон түсэбүүдтэйб. Дуратай хэрэгээ эрхилжэ ябаһандаа урматайб. Шарайгаараа ородшье һаа, сэдьхэлээрээ - буряадби.

- Һайн даа! Ажалдатнай амжалта хүсэе.