Морин хуурайнь зэдэлээн замхаагүй...

Бурханhаа үгтэhэн бэлиг талаантай хүгжэмшэн, дээдэ шатын морин хууршан, Буряад Уласта морин хуурай һургуулиин эхи табигша, Монгол оронhоо гарбалтай Баасанхүүгэй шаби, Монголой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Галсан Иннокентьевич Ошоров абгаймнай сагһаа урид алтан дэлхэйһээ хахасаа.

Аглаг үндэр Аха hайхан нютагаймнай түрүү хүнүүдэй нэгэн Галсан Иннокентьевич 1977 оной мартын 30-да Сорог тосхондо Иннокентий Михайлович ба Зинаида Намсараевна хоёрой үнэр баян бүлэдэ зургаан үхибүүдэй табадахи үринь боложо түрэhэн.

«Бага наhанhаа хойшо аялга дуунда дуратай байhан. Бэлиг талаангынь эли тодоор харагдадаг hэн. Эхин класста hуража байхадаа, зунайнгаа амаралтада зуhаландаа hарлагуудаа суглуулаад, боориин дорохоно түгсүүл дээрэ гараад, Айнагаар дүүрэн элдэб янзын аялга дуу, хүгжэм гарган дууладаг байгаа. «Би ехэ болоод, артист болохоб, намайе телевизорээр харахат», - гэжэ эжыдээ ходо хэлэдэг байгаа», - гэжэ манай аба Иннокентий Михайлович хөөрэнэ.

Үнэхөөрөөшье, Галсан абгаймнай Буряад Уласай соёл, түүхые хүгжөөжэ, бэлиг шадабарияа хамтын хэрэгтэ шэглүүлжэ, олониитын ажал хэрэгтэ эдэбхитэйгээр хабаадаhан, орон нютагайнгаа hайн hайханай түлөө хубитаяа оруулаал даа. Энээнииень гэршэлһэн дамжуулгануудые, концерт-тоглолтонуудые сэнхир экранаар оло дахин хараабди.

1994 ондо Сорогой hоёдой дунда һургуули дүүргээд, Улаан-Үдэ хотын культпросветучилищида һурахаяа ороо. 1996 онhоо 1999 он болотор Улаан-Баатарай соёлой колледждо Буряад Уласай Соёлой яаманай тусхай программаар һураhан. Монгол Уласай соёлой колледж дүүргээд, Галсан Иннокентьевич нютагаа бусажа, Буряад Уласай соёл урлалай һургуулида багшалжа эхилхэдээ, морин хуур дээрэ наадаха үндэhэн дүримүүдтэ нюдэндөө галтайхан ургажа ябаhан улаан бургааhадые hургадаг hэн. Галсан абгаймнай ажалдаа үнэн зүрхэнһөө дуратай хүн байгаа. П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ урлалай колледждо 20 гаран жэлэй туршада амжалтатайгаар, үрэ дүнтэйгөөр ажаллаа. Л.Л. Линховоиной нэрэмжэтэ хүүгэдэй урлалай 1-дэхи һургуулида, С.С. Манжигеевэй нэрэмжэтэ хүүгэдэй урлалай 13-дахи һургуулида хүдэлөө. Тэрэнэй хажуугаар ажал хэхэдээ, эсэхые мэдэхэгүй Галсан Иннокентьевич Улаан-Үдэ хотын Советскэ хороогой Соёл урлалай байшанда (Дом творчества) үхибүүдые морин хуур дээрэ наадажа һургажа, бишыхан хүүгэдэй талаан бэлигыень таатай зохидоор хүгжөөн баярлуулдаг hэн. Багшынгаа зааhан hайхан хэрэг хэтын хэтэдэ hанажа, дурсажа ябаха хөөрхэн заахан шабинарынь үлөө.

Буряад Уласай ёhотой hүлдэ тэмдэг болохо Буряадай гүрэнэй үндэһэтэнэй дуу, хатарай «Байгал» театрта 2017 онhоо арбаад жэлэй туршада солистаар ажаллаhан. Буряадайнгаа тайзангууд дээгүүр, олон фестиваль наадануудташье, хари гүрэнүүдээршье морин хуурайнгаа аялга дуу зэдэлүүлжэ, харагшадайнгаа зүрхэ сэдьхэлыень доhолгон баярлуулдаг байhан.

Морин хуурай абяан хадаа ганса хүгжэм бэшэ, харин нангин удха шанартай юм. Аялгаараа арад зоноо муу элшэ хүсэнhөө арюудхадаг, амгалан байдал асардаг, ёhо заншалаа хүндэлжэ, элинсэг хулинсагуудтайгаа нягта холбоотой байhые гэршэлнэ, иимэ ехэ hүр hүлдэтэй, хүсэ ехэтэй буряад үндэhэтэнэй зэмсэг гээшэ.

Теэд алтан дэлхэйн жама ёhо юм гү, али хүн түрэлтэнэй табисуур юм гү? Иимэ талаан бэлигтэй, тоонто нютагаа суурхуулжа ябаhан, арад зондоо хэрэгтэй, зориг ехэтэйгээр урагшаа алхалжа ябаhан хайрата абгайемнай дээдэ замби руу юундэ татаба гээшэб, али диваажанай орондо морин хуураар наадаха хүниие хэрэглэбэ гээшэ гү? Юундэ, юундэ... Гансал асуудал.

Бурханай үгэhэн иимэ богонихон наhан соо Галсан Иннокентьевич Буряад ба Монгол Уласуудай соёлой хүгжэлтэдэ ехэхэн хубитаяа оруулаа. Энээхэн хугасаа соо хэhэн ажалайнь дүнгүүд hургаhан шабинарынь болоно. Тэдэнэр мүнөө хүндэтэ багшынгаа нэрые үндэр дээгүүр үргэн ябанад.

Галсан Иннокентьевич хүнтэй харилсахадаа, зөөлэн, түбшэн даруу зантай, сагаан сэдьхэлтэй, хурса ухаатай, холын бодолтой, хүн бүхэндэ hайн хандасатай байhан. Буряадай гүрэнэй үндэһэтэнэй дуу, хатарай «Байгал» театрта ажаллажа байхадаа, волонтёр боложо, Донбасс хотодо дуу, хатарай тоглолто болон элдэб хэмжээ ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаадаhан. Хубиингаа эрэлхэг баатаршалгын түлөө, албанай болон эрхэтэнэй уялга дүүргэхэдээ, зоригтой, шиидхэбэритэй үйлэ хэрэгүүдэй түлөө 2022 ондо Алдар Цыденжаповай медаляар шагнагдаа hэн.

2018 ондо Сорогойнгоо түрэл hургуулиин 90 жэлэй ойн баяр тэмдэглэхэдэнь, Галсан Иннокентьевич hургуулиингаа магтаал дуунай хүгжэм зохёожо: «Түрэл hургуулиимни, Сорог тосхоноймни хии морин ходо дээгүүр хиидэжэ байг», - гэжэ үреэгээ hэн.

Манай Галсан абгай гэр бүлэдөө, бүхы аха дүүнэртээ, суг hураhан нүхэдтөө, танилнуудтаа айхабтар мээхэй, хатуу үгэ хэлэдэггүй, сэдьхэлээрээ ехэ баян хүн байhан. Абадаа, аха дүүнэртээ ерэхэдээ, ходол морин хуураа үргэлэнхэй, хүхюутэй дорюухан зандаа орожо ерэдэг hэн. Нажарай сагта ерэхэдээ, түрэhэн тоонто нютагайнгаа зүлгэ ногоон дээрэ өөдөө хаража хэбтээд, хүхэ сэнхир огторгойе шэртэн: «Юунтэйшье жэшэмээр бэшэ, ямаршье гоё тоонто нютагтай гээшэбиб, сэбэр hайхан агаарhаань хүсэ шадал абанаб», - гэжэ ходо хэлэдэг hэн. Багша хүндэ зунай сагhаа ондоо хэзээ сүлөө болохоб даа? Нэн түрүүн hургуулидаа суг hураhан нүхэдөөрөө уулзаха, зуhаландаа Айнагтаа ошохо, уhанай эрьеэр загаhашалха ехэ дуратай байгаа. Түрэлхидтөө айлшалхадаа, морин хуурай абяан гээшэ гэр байрыетнай арюудхаха, элүүр энхые татаха, аза жаргал асарха гээд, гэрээрнай дүүрэн аялга дуугаа хангюурдан наададаг hэн.

Улаан-Үдэ хото ошоходоо, Галсан абгайндаал орохош, наhанайнь нүхэр Отхон бэрьемнай дуран соомнай хэлэhыемнай шанаад, баян тарган столоо бэлдээд, инаг hайхан нүхэртэеэ сэсэн мэргэн үгөөрөө, дулаан хандасаараа маниигаа угтажал байха. Угаа дамжуулха Эрдэни хүбүүниинь, эрдэм номтой, эрхимэй эрхим хүбүүн болоорой, абынгаа түлиhэн галыень түмэн жэлдэ бадараажа, нэрэ омогыень нэрлүүлжэ ябаарай. Мүшэтэ энэ юртэмсэдэ хайрата ганса абамни нэрэеэ мүнхэлөө гэжэ омогорхон ябаарай.

Галсан Иннокентьевич тухай нангин дурасхаал аха дүүнэрэй, нютагаархидай зүрхэ сэдьхэлдэ хэтын хэтэдэ мүнхэ үлэхэ!

Октябрина ОШОРОВА

Ахын аймаг