«Дари төөдэйн ханза»

Энэ хэрэгтэ Улаан-Үдэ хотымнай хүүгэдэй сэсэрлигүүдэй, һургуулинуудай багшанар, хүмүүжүүлэгшэд эршэтэйгээр хабаадана. Мүнөө үедэ хүүгэдэй һонирхол татаха нэгэ арга гэхэдэ, зурамал мультфильмүүдые зохёон бүтээлгэ болоно.

Үнгэрһэн хабар Улаан-Үдын V түхэлэй Тусгаар (заһаруулгын) юрэнхы болбосоролой һургуули-интернадай (С(К)ОШИ V вида) багшанар зурамал мультфильмүүдые зохёон бүтээхэ түсэлөөрөө грант шүүжэ, тэрэнээ урагшатай һайнаар бэелүүлнэ. Энэ һургуулимнай онсо үүргэтэй, өөрын шэглэлтэй юм. Хэлэндэ хүшэрөөр ородог, тулюурханаар дуугардаг хүүгэд энэ һургуулида (анхан 1979 ондо байгуулагдаһан) һурадаг юм. Тиимэһээ имагтал эндэл иимэ шухала ажалай хэгдэжэ байһаниинь ехэ удхатай.

Грантын мүнгөөр һургуулидаа зурамал мультфильмүүдые зохёон бүтээхэ мүнөө сагай хэрэгсэлнүүдые худалдажа абаа. Одоошье хүүгэдэй, мүн багшанарай зохёохо, урлаха, зураха бэлиг шадабарииень хүсэд дүүрэн хүгжөөхэ арга олгогдоо, оршон байгуулагдаа. Мүнөө үедэ хүүгэдтэ зорюулагдаһан арадай аман зохёолой удхаар бүтээгдэһэн, үндэһэн соёл, арадай гурим заншал харуулһан зурамалшье, хүүхэлдэйнүүдэйшье мультфильмүүдые зохёон бүтээлгэ дэлгэрэнхэй. Теэд энэ онсо шэглэлтэй һургуулиин шабинарай, багшанарай өөһэдөө һонирхол татама хэрэг эрхилһэниинь ехэл һайн гээшэ.

Муугаар дуугардаг үхибүүд энэ аргаар үндэһэн зохёолтоёо, соёлтоёо тон дүтөөр танилсана. Тэдэ уншаһан зохёолнуудай удхые гүнзэгыгөөр ойлгожо, өөһэдөө хайшан гэжэ ойлгоһоноо тобойлгон зурахадаа, тиигээд тэдэнээ үйлэ болгоходоо, тодоор дуугаруулхадаа, ямар ехэ оролдолго гарганаб даа. Мүн лэ гэрэл зурагуудые болон видео уранаар буулгаха, хабсаруулха талаар зохёохы ажал ябуулжа һурана. Иигэжэ уг дамжан ерэһэн арадайнгаа соёл шуһандаа шэнгээнэ гэхэдэ алдуугүй. Муугаар дуугардаг үхибүүдэй хэлэнэйнь хүгжэлтэдэ яашагүй ехээр нүлөөлһэниинь гол ехэ амжалта юм ааб даа.

– Шабинарайнгаа түргөөр хэлэндэ орохыень лэ һургана бэшэбди. Гол анхаралаа үшөө уран гоёор хэлэжэ һургалгада хандуулнабди. Энэл хэрэгтэмнай “Дари төөдэйн ханза” һайн нүлөө үзүүлхэ гэжэ зүб лэ найдаһан байнабди. Һурагшаднай энэ хэрэг бүтээлсэхэдээ, ганса арга шадабарияа хүгжөөнэ бэшэ. Арадайнгаа үндэһэн соёлтой гүнзэгыгөөр танилсана. Угайнгаа заншал, түүхэ мэдэжэ абана. Хизаар ороноо һайнаар мэдэхэ болоно. Мүн лэ зохёолнуудые хэрэглэхэдээ, имагтал Эхэ орондоо дурлал хүгжөөхэ зохёолнуудые шэлэдэгбди, - гэжэ һургуулиин захирал Бэлигто Тумэнович Будаев хөөрэнэ.

Үнгэрһэн жэлэй намар һургуулида “Арадайнгаа ёһо заншал залгамжалагшад” гэһэн уласай хуралдаа-мүрысөөн үнгэргэгдөө һэн. Тиихэдэ ехэ һонин мастер-хэшээлнүүдые арадай урашуул үнгэргөө. Үхибүүн бүхэн өөр өөрын онсо уран зүйл бүтээхэ аргатай байгаа. Эндэ тус һургуулиин шабинар дуугархадаа тулюурханшье һаа, уран гартай байһанаа бодотоор харуулаа. Ёохоршье ульгамаар хатараа. Хэлэндээ мохоо гү, али ээрүү үхибүүд дуулахадаа, ехэ бэрхэ байдаг. Багшанар баһал энээниие хэрэглэжэ, шабинараа хэлүүлжэ һургаха һайн арга гэжэ тоолоно. Тиимэһээ мультфильмүүдээ зохёоходоо, дуу хүгжэм ехэ һайнаар тааруулһан байна.

Энэл түсэлөөрөө һурагшад бодото Дари төөдэйдэ Асагад нютагта айлшалдаг һайхан заншалтай. Эндэл бүгэдэ Буряадтаа гэхэһээ, бүри саагуур мэдээжэ Эрдэни-Дари Бадмаевнатай уулзаһанай ашаар энэ түсэлэй эхин табигдажа, урагшатай урматайгаар бүтээ гэжэ хэлэлтэй.

- Асагадһаамнай угтай сэсэн бэрхэ хүбүүн Алдар Батоевич Намдыков тэрэ һургуулида захиралай орлогшо, тиимэһээ эдиршүүлэй уран бэлиг хүгжөөлгын түбтэй нягта харилсаатайгаар хүдэлдэг. Тэрэмнайл иимэ үүсхэл анхан гаргажа, тэрэ һургуулиин захирал Бэлигто Тумэновичтэй, маанадтаяа хөөрэлдэжэ, иимэ ажал бүтээел даа гэжэ дурадхаһан юм. Би өөрөө хуушан монголоор бэшэдэг, үхибүүдтэ иимэ бэшэгтэй байһан юумэбди гэжэ харуулдагби. Гарма-Ханда Мижитдоржиевна Бадмаева ханзаһаань заншалта хубсаһануудаа, зүүбшэ зүүдхэлнүүдээ гаргажа, удха ёһыень хөөрэжэ үгэдэг. Самбу Аюржанаевич Норбоевнай эрын гурба наадан тухай хөөрэдэг, харуулдаг. Эрдэни-Дари Бадмаевнамнай шагай наадаяа хүхюу согтойгоор үнгэргэдэг. Иигэжэл бидэшни эдир багашуулда мэдэхэ мэдэхэеэ хэлэжэ, харуулжа байдагбди даа. Өөһэдөөл “шалшажа” байдаггүйбди. Тэдэ үхибүүд гоё дуу хатараараа маанадаа баясуулдаг. Уулзаха бүхэндөө хоёр талаһаань иигэжэ баярлагшабди. Олон юумээр һонирходог үхибүүдээр уулзахадаа, угаа ехээр баярладагбди. Үхибүүдһээ ехэ жаргал байха бэшэ, - гэжэ Аюрма Чимитовна Бальжинимаева хөөрэнэ.

“Дари төөдэйн ханза” түсэлөөр зохёогдон бүтээгдэһэн мультфильмүүд залуу занданшье үеын зоной, эдиршүүлэй, багашуулай сэдьхэлдэ Эхэ орондоо, түрэл хэлэндээ, түрэһэн хизаар нютагтаа, үндэһэн соёлдоо, урлалдаа, уран зохёолдоо дурлал хүгжөөлгэдэ багшанарта, хүмүүжүүлэгшэдтэ тон һайн туһа болохонь дамжаггүй.

Аюрма Бальжинимаевагай дурадхаһан гэрэл зурагууд