Солбоной зугаа

Хөөрхэдэ хүбүүдынь басагадһаа олоор түрэдэг. Хөөрхын шабарыньшье һаа, эмтэй домтой гэжэ ехэ, багашье хэжэнгээрхин бүгэдэ һайн мэдэнэ. Үе мүсынгөө шархирха, яншахада, Хөөрхэ руул, үбшэ бууруулха нууртань һуухаяа харгылха мүрөө бэдэрдэг гээшэбди. Дээдэ Хэжэнгэдэ ногоонииньшье һаа, ондоо. Үнгэнь хурса. Шэмэтэй, хоолтой. Харин зониинь тусгаар бэлиг талаантай байдаг.

Чойжонима Гениновэй, Сүндэб Рабсаловай замаар

Солбон Дашиевич Субботин 1979 оной зунай һайхан зулгы сагай зургаадахи һарын 8-да Хөөрхэ нютагта түрөө. Тэрэнэй хүлөө шоройдожо эхилхэдэнь, эрдэм олохоёо Хөөрхэһөө ябагаар гаража ябашаһан Социалис Ажалай Герой, габьяата багша, уран зохёолшон Цокто Номтоев, Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн, яруу найрагша Чингис Гуруев, Оросой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Гүнзэн-Норбо Гунзынов болон бусад Хөөрхэ нютагайнгаа солые холо ойгуур алдаршуулжа ябаа. Буряадай АССР-ай габьяата зүжэгшэн Чойжонима Генинов түрэлөө урилһан байбашье, гүйсэдхэһэн дуунуудынь бишыхан Солбоной сэдьхэлдэ Буряадай радиогой ашаар шэнгэжэ, хүршэнэрынь, танил талануудынь: «Энэ манай нютагай агуу дуушан гээшэ», - гэжэ дабтажал-дабтажал байдаг бэлэй. Тиимэл хадань Солбон хүбүүмнай Хөөрхэһөө гараһан Буряадай АССР-эй габьяата зүжэгшэд Чойжонима Гениновэй, Сүндэб Рабсаловай зохёохы замыень үргэлжэлүүлжэ, өөрынгөө нэрые Х.Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын театрта алтан үзэгүүдээр бэшүүлхэ заяатай байба ха юм.

Эдэ агуу ахатанай жэшээгээр Солбон балшар бага наһанһаа зугаа нааданда дуратайш гээшэнь хэлэшэгүй.

- Минии хайрата эжы Хөөрхэ нютагай клуб даагша һэн. Хатар дуунай үдэшэнүүдые, гастролёор ерэһэн театрнуудай зүжэгүүдые нэгыеньшье алдангүй харадаг һэнби, - гэжэ Солбон Дашиевич үни үнгэрһэн сагые ухаандаа тэхэрюулнэ. - Дунда һургуулияа дүүргэхэ тээшээ: «Байза, ямар мэргэжэл шэлэхэмни гээшэб?» - гэһэн асуудал хэнэйшье сэдьхэлдэ түрэдэг гүб даа. Бишье марган алдааб. Түрүүшээр ойн харуулшан болохомни гээшэ  гү гэжэ һанааб. Саарһа дансаяа тус мэргэжэлээр һургуулида тушаагаад байтараа, тэдэнээ абажа, Улаан-Үдын Зүүн Сибириин соёлой болон урлалай дээдэ һургуулида дамжуулһамни – мүнөө яаха аргагүй зүб шиидхэбэри болоо, - гэжэ Солбон Субботин зугаална. – Буряад арадай уран һайханай амиды түүхэ болоһон Аюша Аюшеев, Доржо Дондоков, Дондог Дашеев, Баир Бадмадоржиев, Очир Жигжитов, Валентина Митапова, Болот, Жажан Динганорбоевтон, Цынгэ Ломбоев, Виктор Жалсанов, Баярма Дашидоржиева, Надежда Мунконова, Дарима Лубсанова, Баярто Ендонов  болон бусад бэлиг талаан түгэс залуушуулаар сог залитайгаар һурахаһаа гадна, хожомынь сугтаа түрэл театртаа алба хааха һайхан заяатай байна ха юмбиб, - гэхэдээ, Солбон Субботиной нюурынь гэрэлтэнэ.

Туяа гэрэлтүүлэн наадаха

Даб дээрээ Солбон Дашиевич 70 гаран дүрэ тайзан дээрэ, кинодо бэелүүлжэ үрдеэд байна.

- Вильям Шекспирэй «Гамледта» Горацио боложо наадаад, дипломоо тушаагаа һэм. Эржэн, Саян Жамбаловтанай найруулһан «Үлеэн басагад» зүжэгтэ бэри басаганай эсэгые хорин таба гаран жэлэй туршада мүнөө болотороо наадажа ябаһамни – һонин байна. Оросой арадай зүжэгшэн, манай аха заха, габьяата багша Михаил Гомбоевич Ёлбоновой таби гарашоод, хори хүрөөгүй «Будамшууе» наадахадань, гайхалдажа, гэлылдэжэ ябагша бэлэйлди, – гэжэ 46 наһанайнгаа дабаае гаталаад ябаһан зүжэгшэн хэлэнэ.

«Будамшуу» зүжэгтэ Солбон Субботин өөрөөшье хабаадаха одо заяатай байшоо. Чойжонима Гениновэй дабтагдашагүй һайханаар гүйсэдхэһэн Һорнии баяниие тэрэ наадаа бэлэй.

- Мүнөө сагта Буряад театрай тайзан дээрэ табигдажа байһан зүжэгүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, Чингиз Айтматовай бэшэһэн «Далайн эрьеэр гүйжэ ябаа алаг нохой» гэһэн зүжэг хараха аргатайт. Тэндэ би загаһа агнадаг нивх арадай агууехэ ангуушан Мылгун болоод, дүүтэн онгосодоо мордоноб. Юугээр энэ түүхэмнай дүүрэнэб гэжэ хэлээд яахамнайб? Зүжэгыемнай хараагүй зоной урмыень таһалха аргам үгы. Буряад театрай соносхолнуудые анхарагты, зүжэгүүдыемнай харагты гэжэ таанадаа уриха байнаб, - гэжэ Солбон Дашиевич хэлэнэ.

Борис Васильевай «Үүрэй хираан эндэ аалин-аалин» гэһэн зүжэг юун тухайб гэжэ нюуса бэшэ. Номыньшье уншажа амжаагүй һаа, мүнөөнэй харагша хуушанай болон мүнөөнэй үнгэтэ фильмүүдые хараһан лэ байгаа ёһотой.

- Удхань бүгэдэндэ мэдээжэшье һаань, энэ зүжэг одоол мүнхэ. Юуб гэхэдэ, зүжэг дотор дуран гэжэ ойлгосые доройтуулангүй, арюун нангинаар, сэбэрээр тайлбарилан, үнэн түүхэ, буян, нүгэл, тэдэнэй илгаа, хүнүүдэй баатаршалга тухай, тиихэдэ Эхэ ороноо хүндэлжэ, тоонто нютагаа магтан тахижа ябаха тухай хэлэгдэнэ. Старшина Федот Васковой рольдо наадаха болоод байхадаа, үгүүлхэ үгэнүүдыень бэедээ шэнгээжэ ойлгохын тула хэдэн дахин дабтажа, анхаралтайгаар уншааб. Тайзан дээрэ намтай хөөрэлдэгшын хэлэһэн үгэнүүдтэйнь хамталжа, толгой соогоо нэгэдүүлээб. Бэшэһэн юумэ уншажа, толгойдоо шэнгээхэдэ, тайзан дээгүүр хүлөөрөө ябажа эхилдэг. Бөөнэрэй онгондо ороһон мэтэ! Толгой соогоо зохёоһон дүрэшни досоошни шэнгэнхэй, бэеыешни эрьюулжэ, наадуулжа байха. Гэхэтэй хамта харагшын сэдьхэлдэ нэбтэрэн орохын тула элшэ хүсэеэ һудалнуудаараа дамжуулан эльгээхэ хэрэгтэй. Сэдьхэлһээ туяа гэрэлтүүлхэ гэжэ байгаад, гоё-гоёор хөөрэжэрхиел даа, – Солбон Субботин сог залитайгаар энеэнэ. - Нээрээ, тиимэ байха! Бэлиг талаангаа һайнаар дүүрэн харуулхаяа һанаа һаа, тиигэхэл ёһотойш. Арад зоной мүнгэ түлэжэ ерэхэдэ, урмашуулангүй, сэдьхэлыень доһолгонгүй табихагүйн тула һайн бүтээл гээшые агаараар дамжуулжа хүргэхэ ёһотойбди, - гэжэ сэдьхэлээ доһолгон хөөрэхэдөө, зүжэгшэнэй шэг шарай хубилна.

Хүн болохо багаһаа, хүлэг болохо унаганһаа

гэһэн арадай сэсэн үгые Солбон Дашиевич ойндоо ото оруулжа ябадаг. Балшар багаһаа бүхы һайн һайхан юумые хүнүүдтэ дамжуулжа ябаха хэрэгтэй гэжэ этигэдэг тула үхибүүдтэ зорюулагдаһан ямаршье хэмжээ ябуулгануудта тэрэ улаагаараа ородог.

- Али-Баба, Вторник гэжэ нэрэтэй үльгэрэй тарбаган хүн, шанаһан жэмэсээр хооллон, гэрэй хушалта доро амидардаг эршэгэнүүр Карлсон, Винни-Пух тухай зүжэгтэ наадаһамни нэн түрүүн өөртэмни сэнтэй. Оролдожо гү, али юрэ буса наадаһаншни хүүгэдэй шарайда тэрэ дороо гараад орхидог. Үхибүүд ехэшүүл бэшэ ха юм. Үнэн мэдэрэлээ харуулха. Тэрэнээ хэзээшье нюухагүй. Буряад театрай уран зохёолой таһагые даагша, Буряадай элитэ уран зохёолшон Даши-Рабдан Батожабайн хэлээшээр, нохойн модон тэбшэеэ долёоһондол, зөөлэхэнөөр нял-нял гэжэ билдагуушалхагүй, - гэжэ зүжэгшэн онсолно.

Эхэнэрнүүдэй уласхоорондын һайндэрые утуулан...

- Мартын 6-ай үдэшэ «Солбоной зугаа» (6+) дэлгэхэмни. Гарагай зургаанда ажал хүдэлмэриин һүүлээр Буряад ороной эхэнэрнүүдые уулзалгадаа уринаб. Таанадаа эгшэтэртнай энеэлгэжэ, дали жэгүүр олгохо, сог залитай болгохо зорилго урдаа табинаб, - гэжэ Солбон Субботин хэлэхэ зуураа: - Найруулагшамнай Буряад Уласай арадай зүжэгшэн Надежда Мунконова, - гэжэ ама алдаба.

- Хамагаа хөөрэжэрхихэ гэжэ яахабибди, - гээд, Надежда Михайловна үгыень тодон абана.

– «Солбоной зугаа» Александр Лыгденовэй, Чингис Гуруевай, Даша-Даба Мункуевай зохёолнууд дээрэ үндэһэлэнхэй. Хэбэд номхон хэжэнгээрхидэй дууша һэн тула попурри дуунууд олоор ородшье, буряадшье хэлэнүүд дээрэ зэдэлхэ. Анхан Солбомнай «Бүргэд» хамталигай гол дуушаниинь ябаһан ха юм. Буряад театрай хүгжэмэй таһагые даагша Анастасия Дружинина түгэлдэр хуур (пианино) дээрэ ерэһэн зоной хараһаар байтар наадаха.

Хори гаран жэлдэ түрэл театртаа үнэн сэхээр алба хэжэ ябаа Солбон Субботин хуушаниие һэргээхэ, мартагдаһаниие һануулха дүүрэн хүсэлтэй.