Хүүхэлдэйнүүдэй юртэмсэ

Улаан-Үдэ хотодо Буряад Уласай хүүхэлдэйн театр 1936 ондо байгуулагдаһан түүхэтэй. Түрүүшээр үхибүүдэй нааданай талмайнуудаар, баяр ёһололто һайндэрнүүдэй үедэ тайзангууд дээгүүр зүжэгүүдые харуулжа эхилһэн театр мүнөө Оросой эгээл алдар суутай хүүхэлдэйн театрнуудай нэгэн болоһон. «Алтан баг» гэһэн үндэһэтэнэй театрай шангай дүрбэ дахин лауреат болоһон габьяатай. Тэрэнэй хажуугаар «Арлекин» гэһэн Оросой үндэһэтэнэй фестивалиин, «Театралай одон» шангай «Үндэһэтэнэй эрхим театр» гэһэн номинацида болон олон тоото уласхоорондын ба регион хоорондын фестивальнуудай, Буряад Уласай Засагай газарай үндэр шангуудаар шагнагдаһан.

- Эрдэни Батоочирович, та юундэ драмын театрай бэшэ, харин хүүхэлдэйн театрай артист болоһон байнабта?

- Би 1984-1988 онуудта Ленинградай гүрэнэй театрай, хүгжэмэй ба киногой дээдэ һургуулиин буряад студида һуража, «драмын театрай ба киногой актёр» гэһэн мэргэжэлтэй болоһон хүмби. Тэрэ студи суг хамта түгэсхэгшэ оюутан нүхэд бидэ булта нютагаа бусажа, Х. Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын театрта ажалда ороо һэмди. Харин би 2000 онһоо «Үльгэр» гэһэн хүүхэлдэйн театрта ахамад режиссёроор хүдэлжэ эхилһэн байнаб. Тэрэ сагһаа 26 жэлэй туршада ажаллахадаа, мүнөө хүрэтэр хүүхэлдэйн театрай тусхай жанрые ба артистын онсо мэргэжэлые шудалһаар зандааб.

- Хүүхэлдэйе хүтэлэн ябуулагша артист бусадһаа онсо ондоо, шухаг шэнжэтэй мэргэжэл гэжэ эли. Тэндэ хүдэлдэг актёр эрхим мэргэжэлтэн байхын хажуугаар үшөө ямар арга шадабаринуудтай байха ёһотойб?

- Хүүхэлдэйн театрай артист гээшэ тусгаар шухаг мэргэжэлтэн. Тэрэ хадаа нэгэ доро драмын театрай артистын ба хүүхэлдэйе хүтэлэгшын урлалнуудые нэгэдүүлэн гүйсэдхэнэ ха юм. Хэлээрээ, бэеэрээ адли зэргэ урлан харуулха ёһотой. Ородоор хэлэбэл, ёһото синтетическэ – хэдэн мэргэжэл холбожо ниилүүлһэн артист юм. Хүүхэлдэйн театр гээшэ олон жанртай урлал болоно. Тэрэнэй артистнуудынь бүхы жанр соонь наадажа шадаха зэргэтэй.

 - Хүүхэлдэй гээшэ артистын нааданай зэмсэгынь гү, али зүжэгэй амяараа бэеэ дааһан нюур гү?

- Хүүхэлдэй – артистын суг хамта ажалладаг холбоо нүхэрынь, дүтынь анда нүхэр, һурган хүмүүжүүлэгшэнь ба шабинь. Харин артист - хүүхэлдэйн һурагша ба һургагшань. Тэрэ холбоо нүхэрөө элдэб оршон байдалда ба сагай эрьеэн соо һуурижан байрлажа һургадаг.

- Та ямар аргаар артистнуудые хүүхэлдэйдэ «ами оруулжа», амиды мэтэ болгохо арга шадабарида һургадаг гээшэбта?

- Артист бүхэн энэ талаар өөрөө өөрыгөө хүмүүжүүлдэг, өөрын тусхай зам харгытай байдаг. Тэдэнэр байдалай долгинууд сооһоо өөрынгөө дотор сэдьхэлэй, һанаан бодолой ба хүсэл зоригой мэдэрэлнүүдые тайзанай холбоо нүхэр – хүүхэлдэйдэ уранаар дамжуулдаг дээдын оюун бэлигтэй. Режиссёр артистнуудай үйлэ хүдэлсэнүүдые заажа харуулха аргатай юм.

- Танай хүүхэлдэйн театрай репертуар ямар аргаар бүридхэгдэдэг бэ?

- Репертуар нэн түрүүн театрай зохёохы шэглэлһээ, сагай эрилтэһээ ба харагшадай һонирхолһоо дулдыдажа бүридхэгдэдэг. Үхибүүдые ба залуу үетэниие Эхэ орондоо дуратайгаар хүмүүжүүлгын, эрдэм мэдэсэ хүгжөөлгын асуудалнуудаар манай театрай ба гүрэнэй хамтын түсэлнүүд бэелүүлэгдэжэ, репертуарай гол хэһэгынь болодог.

- Зүжэгэй эскизһээ эхилээд, тайзан дээрэ гаратараа яагаад найруулагдан табигдадаг тухай хөөрэжэ үгыт.

- Шэнэ зүжэгэй байгуулалта эгээл һонирхолтой, нарин мэдэрэлнүүдэй, зохёохы урлалай бүтээл юм. Тэрээндэ театрай бүхы коллектив хабаададаг. Эгээл түрүүн режиссёрой һанаан бодолдо түрэһэн зохёохы түсэлые уран зурааша түхэл дүрсэтэй болгожо зурадаг. Саашадаа бутафорнууд дүрсэнүүдые урлан бүтээдэг, оёдолшод хубсаһануудыень оёдог. Удаань технологууд, актёрнууд, хүгжэм зохёогшо, хореограф, захирагшанууд г.м. мэргэжэлтэд зүжэг табилгын хэрэг ябуулдаг заншалтай.

- Танай эгээл дуратай зүжэг ямар бэ?

- Минии зохёохы замайнгаа эхиндэ «Үльгэр» театрай тайзан дээрэ табиһан эгээл түрүүшын «Байгалай басаган – Ангара» гэһэн зүжэг мүнөөшье хүрэтэр наадагдаһаар. 26 жэлэй туршада олоной һонирхол татажа, аша үрэтэй зохёохы хүдэлмэринүүдэй дунда ябажа омогорхуулдаг.

- Танай һанамжаар, хүүхэлдэйн театр ерээдүй сагта, 10-20 жэлэй үнгэрһэн хойно, ямар байдалтай байхаб?

- Ерээдүй сагта хүүхэлдэйн театр эгээл дэлгэрэнгы ба олондо абтасатай театрай урлал болохо. Үхибүүдэйшье, бүдүүн зонойшье адли зэргэ һонирхол татадаг уран һайханай шэглэл элдэб янзын шэнэ янза түхэлэй һалбаринуудаар баяжана. Тэрэнэй хажуугаар театр инновационно технологинуудые үргэнөөр хэрэглэжэ эхилһэн. Хүүхэлдэйн театр эршэмтэйгээр хүгжэжэ, харагшадай һонирхол ехээр татадаг болоһон. Үшөө элдэб үндэһэ яһатанай нэгэдэлэй, хани барисаанай, эб найрамдалай һүлдэтэ үүргэтэй.

Анна Огороднигой болон «Үльгэр» театрай гэрэл зурагууд.