Ээлжээтэ тоглолтыень эльгэлэн угтая!

Тэрэниие буряад эстрадын түүхэ домог гэжэ дэмы хэлсэдэггүй. Гэр бүлын һайндэрнүүдтэ, тоглолтонуудта Батсүхын Эрдэниин онсо һайхан хоолой 30 гаран жэлэй туршада зэдэлжэ, арад зондо заатагүй баяр асардаг. Эрдэниин гүйсэдхэһэн уянгата дуунууд хүн бүхэнэй сэдьхэлэй хүбшэргэй дайража, ямар бэ даа онсо мэдэрэл түрүүлдэг. Оросой Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн, мэдээжэ шүлэгшэн Дугарма Батоболотова уянгата һайхан мүрнүүдээ Эрдэни Батсүхтэ зорюулһаниинь гайхалгүй.

Жэгүүртэ дуун хүгжэм,

Жэнгирээ гүн аянга -

Монгол - Буряад арадай

Молор сэнтэй баялиг юм.

Сэдьхэлдэ уян зөөлэхэн,

Сээжэдэ урин дулаахан

Мэдэрэл түрөөд бадардаг,

Энхэрэл болоод тунадаг.

Эрдэни нэрэеэ баталhан,

Эрмэлзэл арадтаа түхөөhэн,

Эрдэни Батсүх хүбүүмнай -

Эрхим буряад дуушамнай!

Арадай дунда алдартай,

Арадтаа хүндын хэшэгтэй!

Арадаа, нютагаа суурхуулыш даа,

Аялга дуугаа зэдэлгыш даа!

Олдохоһоо хомор баялигые эр­дэни гэжэ араднай нэрлэдэг. Алтан дэлхэй дээрэ мүндэлһэн хөөрхэн хүбүүндээ аба эжынь Эрдэни гэжэ нэрэ үгэһэн юм. Алтан шаргал нара­най туяа доро үндыһэн, эхэ дэлхэйн, хүрьһэтэ баян газарай үргэмжөөр хүдэржэһэн хүбүүнэй нэрэ саашанхи хуби заяанайнь харгы гэрэлтүүлэн, хэмгүй ехэ баялиг - арад зоной дур­лал, хүндэ, алдар соло бэлэглээ. Эрдэниин гүйсэдхэһэн дуунуудай үгэнүүдые зохёохы ажаябуулгыень хүндэлэн сэгнэгшэд мэдэдэг, ямар­шье тоглолто болог, талаан бэлигтэй дуушантай хамта дуулалдан, тэдэ ху­жарладаг, нэрьемэ альга ташалгаар угтан абадаг.

Намсарайн Батсух абатаяа, Ганхуяг ахатаяа

Дуулаха табисууртай түрэһэн Батсүхын Эрдэни Буряад орон анха түрүүшынхиеэ ерэхэдээ, Зэдын ай­магай Петропавловка һууринда ятагын багшаар ажалайнгаа намтар эхилһэн, удаань Хэжэнгын «Үетэн» бүлгэмэй гол дуушан болоһон юм гээд мэдээжэ. Эрдэниин Сэбжэд эжынь Ага нютагай Алхана уулын хормойһоо уг гарбалтай. Уг уда­майнь нютагай татаса ехэ байгаа юм гү, эжын тоонто урин дулаахан байгаа юм гү - тэрэ гэһэн сагһаа хойшо Эрдэ­ни Батсүх аглаг һайхан Буряад орон­до түбхинэжэ, ажабайдалаа түхеэрээ. Хэбэд номхон Хэжэнгын Загаһата нютагай урин зулгы Жаргалма баса­гантай хуби заяагаа ниилүүлжэ, бата бэхи гэр бүлэ байгуулаа, 3 хүүгэдые хүмүүжүүлжэ, ажабайдалай үргэн харгыда гаргаа, амтатайхан 6 аша зээнэрэй дулаахан дүхэриг соо сэдьхэл дүүрэн мүнөө ажаһууна.

Эжынь - Эрдэниин Сэбжэд

Байгша оной майн 10-да Улаан- Үдэ хотын ФСК-гай танхим соо мэдээжэ дуушан, буряад эстрадын эхи табигшадай нэгэн, хүгжэмшэн, Буряад Уласай габьяата артист Эр­дэни Батсүх үргэн дэлисэтэй, урид үзэгдөөгүй тоглолтодоо бэлдэжэ байна (6+). Арадай дуран соо «умба­жа» ябаһан дуушантай эндэ һая уул­забабди.

- Эрдэни, зохёохы ажалайн­гаа үедэ олон тоглолтонуудые эмхидхэһэн байнат. Теэд мүнөө үнгэргэгдэхэеэ байһан тоглолто бүришье үргэн дэлисэтэй.

- Нээрээшье, иимэ үргэн дэлисэ­тэй тоглолто анха түрүүшынхиеэ эм­хидхэхэ гэжэ шармайжа байнабди. Тоглолтонууд боложол байгаа юм аабза. Үнихэн болоо даа, Буряадай Оперо болон баледэй академиче­скэ театрай танхим соо ехэ тоглол­то үнгэргөө һэм. Харин мүнөө бүри олон зониие багтаадаг Улаан-Үдын ФСК руу дуунда дуратайшуулые уринабди. Мүнөө тоглолтодо бэл­дэлгын ажал түлэг дундаа. Мэдээжэ болоһон талаан бэлигтэй мэргэжэл­тэд - режиссёр Доржи Найданов, продюсер Ольга Гатапова гэгшэдэй хүтэлбэри доро тоглолто эмхидхэг­дэнэ. Иимэ бэрхэ зонтой хүдэлжэ байһандаа урматайб. 2025 оной ок­тябрь һарада тэдэ Буряад Уласай га­бьяата зүжэгшэн Сэсэг Аюшеевагай тоглолто ФСК соо үнгэргэжэ, 2500 харагшадай һайшаалда хүртөө һэн. Энэ удаа минии зохёохы ажаябуулга сэгнэгшэдые нэгэ газарта суглуулжа, дуратай дуунуудаа хамта дуулалда­жа, тогтоод байһан бэлэн бэшэ саг, үдэр бүриин һабандаан тухай ойр зуурашье һаа мартажа, сэдьхэлээ тэ­ниилгэжэ, бэе бэетэеэ уулзажа баяр­лахабди.

- Ямаршье хэмжээ ябуулгын урда тээ эмхидхэлэй аргагүй ехэ ажал хэгдэдэг гээшэ ааб даа.

- Тиимэ даа. Ехэ түсэл бэелүүлхэдэ, манай ушарта хубиин тоглолто эм­хидхэхэдэ, мэдээсэлэй талаар, эбээн тэдхэгшэдэй дэмжэлгэ шухала үүргэ дүүргэдэг. Буряад Уласай Засагай га­зар, уласай Толгойлогшын ба Засагай газарай Захиргаанай Түрүүлэгшын орлогшо Ирина Нимажаповна Доржиева, Буряадай гүрэнэй телера­диокомпани, «Буряад үнэн» Хэблэ­лэй байшан, АТВ болон «Домино», «Зебра», «Ред Бокс» гэһэн рекламна эмхинүүд бидэниие дэмжэнэ. Гэр бүлэ бүхэндэ тоглолто тухай мэдэхын тула ажал ябуулагдана. Дүн хамта 15 хүн бэлдэлгын үйлэ хэрэгтэ хабаадуулагдана - манай хотын эрхим стилистнүүд, визажистнууд, гэрэл зу­раг буулгагшад гэхэ мэтэ. Харин тех­ническэ талыень манай хотын эгээ ехэ, удха шанартай хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэлсэдэг «Baikail sound system», «Шоу-Техника» компанинууд хангаха. Хатарай бүлгэмүүд, ду­ушад уригдажа, тоглолто шэмэглэхэ.

Эрдэниин наһанай нүхэр Жар­галма Шираповна сүүдхын 24 сагай туршада эмхидхэгшэдтэй холбоо барижа туһална. Нэмэжэ хэлэхэдэ, харагшадай аюулгүйе сахиха талаар мүн ажал ябуулагдана.

- Тоглолтодо шэнэ дуунууд зэ­дэлхэ гү? Урданай буряад дуунууд танай репертуарта бии гү?

- Заатагүй хэдэн шэнэ дуунууд программада орохо. Мункожар­гал Батоевой үгэ дээрэ бэшэгдэһэн «Хүжэ ногоон Буряадни» гэһэн шэнэ дуун анха түрүүшынхиеэ зэдэлхэ гэжэ уридшалан хэлэе. Тиихэдэ Улаан-Баатар хотодо мүнөө ажаһуудаг Алагуй Егоров, манай уласай түрүү хүгжэмшэд тоглолтын бэлдэлгэдэ хамсыгаа шаман оролсоно. Хуушан, үнинэй дуунууд шэнээр зэдэлхэ, энэ талаар шэнэ аранжировконууд бүтээгдэжэ байна. «Сагаан дали», «Мүнхэ дуран», «Нүхэдни» гэхэ мэтэ дуунуудые арад зон мартаха аал? Цырен Шойжонимаевай һаяхан бэшэһэн «Эжын сай» гэһэн дуун мүн лэ шагнагшадай дура буляагаа. Тии­хэдэ урданай дуунуудта эльгэлдэгби. «Хадын оройгоор» гэһэн дуун минии зүрхэ сэдьхэл эзэлһэн, репертуартаа арадай дуунуудые заатагүй оруулха эрмэлзэлтэйб.

- «Үетэн» бүлгэмтэй зохёохы ажалтнай нягта холбоотой. Хараг­шад бүлгэмэй дуушадые ехээр лэ хүлеэхэ байха.

- Тиимэ ааб даа, «Үетэн» бүлгэмгүйгөөр тоглолто яагаад үнгэрхэ гээшэб? «Үетэн» арад зон­доо абьяас бэлигээ бэлэглэһээр, тэдэнэй дуунуудые хүлеэдэг, тэдэ­нэй дуунуудта бага ехэгүй дуратай. 2026 ондо түүхэ домогто бүлгэмэй байгуулагдаһаар 50 жэл гүйсэхэнь.

Харин удахагүй Улаан-Үдэ хотын ФСК-гай танхим соо болохо тоглол­тодоо бултыетнай уринабди, дура­тай дуунуудаа шагнажа, дали жэгүүр ургаял!

- Манай асуудалнууд­та харюусаһандатнай баяраа мэдүүлнэбди. Түсэблэһэн хэрэг­тнай урагшатайгаар бүтэг.

- Һайн даа!