«ТЭФИ шанда эрмэлзэхэбди»

Түхэреэн сүүдхын туршада ажалаа тогтоодоггүй «Буряад ТВ» гэһэн үндэһэтэнэй түрүүшын теле-субагай дамжуулгануудые мүнөө хүгшэн залуу илгаагүй, һонирхон харадаг болонхой. Оройдоо 5 жэлэй туршада 5000 гаран түсэл бэелүүлэгдээ. «Буряад ТВ» субагай захирал Виталий Раднаевтай уулзажа, ажал хэрэгүүдээрнь һонирхобобди.

- Виталий Григорьевич! Теле-субагай ажалшадай бэлдэһэн дамжуулганууд харагшадай анхарал заатагүй татадаг болонхой.

- Буряад хэлэнэй оршон байгуулагдажа, түрэл хэлэеэ, арадайнгаа үеһөө үедэ дамжуулагдажа байһан сэгнэшэгүй баялигуудые сахин хадагалха зорилгомнай бэелүүлэгдээ. Үнэхөөрөө 24 сагай туршада харуулагдаха үдэрэй һонинууд, баримтата фильмүүд, зугаасуулгын программанууд, уран зохёолдо, үхибүүдтэ, тамиршадта, ёһо заншалда, уг залгамжын баялигта зорюулагдаһан дамжуулгануудһаа гадна буряад арадаймнай хүгжэм дуун зэдэлжэ, тоглолтонууд, оршуулагдаһан ба буряад хэлэн дээрэ буулгагдаһан фильмүүдэй гаража байхада, ямар гоёб даа. Энэ хүндэтэйшье, харюусалгатайшье хэрэг. Үдэрһөө үдэртэ харагшадаймнай тоо дээшэлжэ байхадань урматайбди. Долоон хоногой туршада 20 гаран программа бэлдэжэ, харагшадтаа дурадханабди, тэрэ тоодо «Үдэрэй һонинууд», «Хөөрэлдэе», «Түүхын баримтанууд» гэхэ мэтэ.

- Түхэреэн сүүдхын телевизионно эфир хаахын тула туйлай ехэ ажал хэгдэнэ. Гоё һайхан зурагуудай саана сурбалжалагшын, операторай, режиссёрой, бусад мэргэжэлтэнэй хабаадалгатай жэлэй 4 сагта командировконууд, уулзалганууд, дамжуулгын сценари, текст, абяа бэшэлгэ, видео-буулгабаринууд, суглуулһан материалаа найруулга гэхэ мэтэ «шашаг» ажал.

- Теле-субагта хүдэлхэ гээшэ тон һонирхолтой гэжэ тоолоноб. Эхэ хэлэндээ элгэлһэн, нютаг нугадаа айхабтар дуратай зон манда хүдэлдэг. Арбаад лэ хүн түрүүн ажаллажа эхилһэн һаа, мүнөө манай коллективтэ 40 гаран хүн хүдэлнэ. Үнэхөөрөө, сүүдхын 24 саг хааха дамжуулгануудые бүтээхэ гээшэ тиимэшье бэлэн бэшэ. Дамжуулгануудай хажуугаар телесериалнуудые буулгажа харуулнабди, тиигэбэшье эндэ ехэ мүнгэн зөөри хэрэгтэй. Эбээн тэдхэгшэдэй туһаар зарим юумэеэ бүтээнэбди, ехэнхидээ өөһэдын мүнгэ шэглүүлнэбди. Мүнөө бидэ эфирэй 60 хубииень өөһэдөө хаанабди, үлэһэн 40 хубинь - худалдажа абаһан контент болоно.

- Ондоо теле-субагуудтай хамтын ажал эршэтэйгээр ябуулжа, эндэ һая Монголой Юрэнхылэгшын зарлигаар «Найрамдал» медальда хүртэбэт. Ямар компанинуудтай суг хамта хүдэлнэбта?

- Монгол гүрэнэй гурбан телекомпанитай хэлсээнүүд баталагданхай. Мүнөө сагта Хальмагай, Яхадай, Тыва Уласай теле-субагуудтай суг хамта ажаллаха хэлсээнүүдые баталха тухай хөөрэлдөө хэнэбди. 2027-2028 онуудта шэнэ холбоо нхэдтэй болохобди гэжэ найданабди. Тиихэдэ «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшанай захирал Даши-Доржо Найманович Болотов дамжуулгануудаараа андалдаха хүсэлтэй манай улас руу ерэһэн Хитад гүрэнэй делегацитай танилсуулаа. Август һарада хүршэ гүрэнөөр пресс-тур эмхидхэхэбди. Тэндэ хэлсээ баталха талаар тодорхой хөөрэлдөөн болохо.

- Ургажа ябаа үетэнэй ехэнхинь түрэл хэлэеэ мэдэхэеэ болиһон, энэ нюуса бэшэ. Залуушуулай буряад хэлэеэ мэдэдэг болохын, тэдэнэй анхарал татахын тула ямар түсэлнүүдые бэелүүлжэ байнабта?

- Нэн түрүүн телесериалнуудые буулгажа эхилээбди. Үнгэрэгшэ жэл «Харанхы» гэһэн фильмын түрүүшын хэһэгүүдые буулгаа һэмди. Мүнөө сериалай 2-дохи хаһа эхилээд байна. Залуушуулай энэ хэрэгтэ ехэ эдэбхитэйгээр оролсоһоной ашаар түсэлөө үргэлжэлүүлнэбди. Сериалай герой буряад хэлэеэ үзэжэ эхилээд, тэрэнээ һайнаар мэдэдэг болоно. Залуушуулаа хабаадуулжа, буряад хэлэеэ дэлгэрүүлхэ зорилго урдамнай табигданхай. 2-дохи шухала түсэлнай тамирта зорюулагдана. «Тэбэг» гэжэ өөрын гуримуудтай федераци байгуулаабди. Үндэһэтэнэй нааданда залуушуул ехэ эдэбхитэйгээр оролсоно, наадан тэдэниие нэгэдүүлнэ. Энэ наада нэбтэрүүлжэ, тэмсээнүүдһээ сэхэ дамжуулгануудые эмхидхэнэбди. Хүүгэд нааданда дуратайгаар хабаададаг, өөһэдыгөө хаража, ехэ баярладаг. Мүнөө оюутадые хабаадуулха талаар хэмжээнүүд абтана. Харин Үбэр Байгалай хизаарай Агын тойрогто хүүгэдһээ, залуушуулһаа гадна бүдүүн зоной хабаадалгатай мүрысөө үнгэргөөбди. Тиихэдэ ниигэмэй сүлжээндэ онсо анхаралаа хандуулдагбди. Бидэ буряад хэлэ дэлгэрүүлхэ талаар хэдэн сайт байгууланхайбди, тамирай бүлгэмүүд бии. Ниигэмэй талмайнуудай аудитори баһал ургажа байна.

- Та өөрөө буряад хэлэеэ хэр һайнаар мэдэхэбтэ?

- Би өөрөө Хурамхаан нютагһаа уг гарбалтайб, хэлэеэ мэдэхэб, нютагайнгаа аялгаар хөөрэлдэдэгби. Теле-субагта хүдэлжэ эхилхэдээ, нэн түрүүн буряад хэлэнэй бүхы диалектнүүдые шудалжа эхилээ һэм. Түрэл хэлэнэйнгээ аялгануудые мэдэхэ гээшэ намда тон шухала байгаа, юундэб гэхэдэ, арадайнгаа ёһо заншалнуудые, түүхэ, соёл бүри һайнаар бэедээ шэнгээжэ абаха, ойлгохо талаар хэлэнэй аялгануудые заабол мэдэхэ хэрэгтэй бшуу. Хонгоодорнуудта зорюулагдаһан эрдэмэй фильмүүдые, Баргажанай буряадуудай ажаһуудаг дэбисхэр дээрэ дамжуулгануудые бүтээнэбди, түсэлнүүдые бэелүүлнэбди. Саашадаа буряадуудай ажаһуужа байһан бүхы газарнуудаар буулгабаринуудые хэхэ, контент бэлдэхэ түсэб бии. Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Самбуевич Цыденовэй дэмжэлгэгүйгөөр эдэ бүгэдые бүтээхэнь орёо байха һэн.

- «Буряад ТВ» байгуулагдаһаар 5 жэл болоо. Энэ сагай хугасаада туйлаһан амжалтануудаа тэмдэглыт.

- Хүдэлжэ эхилһэн сагһаа хойшо манай мэргэжэлтэд жэл бүри «Вся Бурятия» гэжэ конкурсдо амжалтатай хабаададаг, шангай һууринуудые эзэлдэг. Тиихэдэ уласхоорондын конкурснуудта амжалта туйлаабди. «Дэлхэйе хубилгаһан дайн байлдаан» гэһэн фильм Нижний Новгород хотодо үнгэргэгдэһэн «Новая реальность» - «Шэнэ бодото байдал - 2025» гэжэ уласхоорондын теле-киногой хуралдаанда «Танин мэдэлгын эрхим программанууд» янзада илажа гараа. Энэ жэлдэ «Амиды тайга» («Живая тайга») конкурсын «Бог шорой үйлэдбэрилгэ» («Переработка мусора») янзада илалта туйлаабди, байгша оной июль һарада шагнал барюулалгын ёһололдо хабаадахаяа ошохобди. Тэрээнһээ гадуур 2025 ондо Үндэһэтэнэй «Страна» шангай 10-дахи конкурсдо «Нүүдэлшэн» («Кочевник») гэһэн манай баримтата фильм түгэсхэлэй шатада гаража, дипломдо хүртэһэн байна. Нэгэ үгөөр хэлэбэл, эдэ жэлнүүдтэ олон шагналнуудта хүртөөбди. Мүнөө ТЭФИ шүүхэеэ эрмэлзэхэбди.

- Теле-субагай саашанхи түсэбүүд?

- Ерэхэ жэлдэ харагшадаа гайхуулха, һонирхуулха шэнэ юумэ дурадхаха хүсэлтэйбди. Манай теле-субаг ехэ-ехэ түсэлнүүдые бэелүүлхээр бэлэн, буряад хэлэн дээрэ уран һайханай фильмүүдые буулгаха арга боломжотойбди. Энэ талаар ажал эхилээ, би өөрөө сценари бэшэжэ байнаб. Харин мүнөө бидэ нэн түрүүн богонихон кино буулганабди, хүсэ шадалаа шалганабди, дүршэлөө мүлинэбди. Саашадаа аудиторимнай улам ехэ болохо, кинодо дуратай, буряад хэлэеэ мэдэхэ, үзэхэ зоной тоо дээшэлхэ гэжэ найданабди. Мүн үшөө нэгэ шэнэ шэглэл гэхэдэ, буряад дуунуудай клипүүдые буулгажа эхилээбди. Мүнөө дээрээ Николай Шабаевай үгэнүүд дээрэ бэшэгдэһэн дуунай клипһээ гадна П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ Соёл уралигай колледжын эрхүү буряадуудай ёохорой попурри, Саян Цымпиловэй гүйсэдхэһэн «Нангин холбоо», «Зэндэмни» бүлгэмэй «Багшанартаа» дуунуудай клипүүдые бүтээгээбди, энэ ажал үргэлжэлхэ. Өөрын түсэбүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, «Алтан гуурһан» гэһэн шан түрэл һургуулидаа байгуулаа һэм, хүүгэдэй «Найдал» конкурс эмхидхэнэб, саашань энэ ажалаа заатагүй үргэлжэлүүлхэб.

- Һайн даа. Ажалдатнай үшөө ехэ амжалта хүсэе.

- Баярлаа!