Саяан уулаһаа үршөөлтэй

Морин хуурай аялга доро,

Моринойнгоо дэлhэ намилзуулан,

Мон хадын үршөөл абан,

Марагсаанай сууряа hэргээн,

Зуун-Мүрэнэй долгёор арюудхан,

Зулын гэрэл мэтэ бадаран,

Зоной хэшэг үргэн,

Зондоо хүндэтэй болоолта.

 

Эхэ эсэгын hургаал заабари

Эдир наһанһаа шэнгээн абажа,

Үргэн наһанайнгаа харгыда,

Эсэн сусангүй урагшаа дабшанат.

Ажалай жолоо гартаа барижа,

Олоной түлөө һанаа зобон,

Эршэтэй шударгы, зорилго ехэтэй,

Ерээдүйн үглөө угтаналта.

 

Элдин һайхан тоонтын амисхаал

Сэлмэг сээжэдээ хадуун,

Үүрэй толониие угтан абаалта,

Саяан хадын сэбэр хатан!

ЭЛШЭТЭМЭ Оюун

Үндэр хүбөөтэй Саяан уулын хормойдо 1968 оной янгинама хүйтэн үбэлэй январь һарада урагшаа һанаатай, һүбэлгэн, шударгы Александр Ширипович ба Мария Лопсоновна Шобоевтоной гэр бүлэдэ тээли үхибүүниинь боложо, Эржена дангина басаган түрөө бэлэй.

Тоо бодолгодо дуратай, эр­дэм номдоо бэрхээр һураһан Эржена 1984 ондо Зуун-Мүрэнэй дунда һургуулиие эрхи­мээр дүүргэжэ, Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай багшанарай дээдэ һургуулиин физикэ ба тоо бо­долгын таһагай оюутан болоо гээшэ. Оюутан наһандаа һуралсалайнгаа хажуугаар, элдэб янзын хэм­жээ ябуулгануудта хабаадалса­жа, түрүү һууринуудта хүртэлсэжэ байһаниинь һайшаалтай.

1989 ондо дээдэ һургуулияа дүүргэжэ, хубаарилгын гуримаар түрэл һургуулидаа ошожо, бурьял­ма ажалай намтар эхилээ. Удаань Хурамхаанай аймаг ошожо, удаан сагта амжалта түгэс ажаллаа. 2000 ондо гэр бүлынгөө шалтагаанаар нютагаа бусажа, һургуулиингаа захи­ралай хүмүүжүүлгын талаар орлог­шоор томилогдожо, һургуулиингаа дэргэдэ «РИФ»/«Республика имени Фролова» гэһэн залуушуулай эмхи байгуулжа, урагшаа һанаатай олон шабинарые далижуулаа.

Эржена Александровнагай ажал аймагай захиргаан үндэрөөр сэгнэ­жэ, 2003 онһоо хойшо аймагай залуу­шуулай хорооной түрүү мэргэжэлтэн болохыень уряа. Бэрхэ мэргэжэлтэн аймагайнгаа залуушуулай ажабай­далда ехэхэн нүлөө үзүүлжэ, аймагай һуралсалай таһагай дэргэдэхи залуу- шуулай хорооной даргаар томи­логдоо. Эгээл тэрэ үедэ «Түнхэнэй залуушуул» гэһэн олониитын эмхи байгуулжа, олон хэмжээ ябуулга үнгэргөө. Тиигэжэ аймаг дотор залуу- шуулай бэеын энхэ элүүрэй болон наһанай харгы хазагайруулангүй ябаха талаар һэргылэмжын ажал һайнаар, үргэн дэлисэтэйгээр ябуу­лагдажа эхилээ.

Ажалгүй залуушуулые ажалаар хангаха гэһэн асуудал шиидхэ­хэ талаар залуушуулай ажалай бүлгэмүүд (молодёжно-трудовые отряды) байгуулагдажа, улас дото­роо, тиин Камчатка, Сахалин гэхэ мэтэ газарнуудаар ажал хэдэг болоо. Залуушуулай хорооной таһагай даагшаар ябаха сагтаа Эржена Алек­сандровна таби гаран ниигэмэй түсэлнүүдые зохёожо, болон 5 сая шахуу түхэригэй тэдхэмжэтэй грант­нуудые бэелүүлһэн гээшэ.

2007 ондо Эржена Александров­на Оросой Холбоото Уласай Залуу- шуулай хорооной мэргэжэлтэдэй дунда гурбадахи мүрысөөндэ илажа гараа. 2009 ондо Оросой Холбоото Уласай залуушуулай болон гүрэн түрын бодолго хүгжөөдэг мэргэжэл­тэдэй табадахи мүрысөөнэй «Генера­тор идей» гэһэн номинацида түрүү һуури эзэлжэ шадаа. Бэрхэ мэргэ­жэлтэн аймагай, уласай, гүрэнэй залуушуулай хүдэлөөнэй хүгжэлтэдэ ехэхэн хубитаяа оруулһанайнгаа түлөө Буряад Уласай Засагай газа­рай, Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай олон Хүндэлэлэй тэмдэгүүдээр, баярай бэшэгүүдээр шагнагдажа, «Оросой Холбоото Уласай юрэнхы болбо­соролой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртэһэн юм.

2020 ондо хүршэ Эрхүү можын Ордын-Адаг тосхондо шэнэ гим­нази-интернат нээгдэжэ, шадамар, хурса ухаатай, дүй дүршэлтэй Эржена Александровнае захиралай хүмүүжүүлгын талаар орлогшоор Усть-Ордын Буряадай тойрогой захиргаан уряа һэн. Энэ һургуулида ажаллаха сагтаа «Угсаата соёлой шэглэлтэй компонент» гэһэн хүмүү- жүүлгын программын автораар томилогдожо, «Лучший авторский модуль-2022» гэһэн регион хоорон­дын урилдаанай илагша болоо. 2021 оной Москва хотын уласхоорондын һуралсалай салондо хабаадажа, «Байкальские ростки» гэһэн түсэл олоной һонорто дурадхажа, үндэр сэгнэлтэ абаһан. Буряад һэеы гэрэй удха, ёһо заншалай, хүмүүжүүлгын толи тухай 2022 ондо Серпухов хото­до болоһон бүхэроссиин «Сквозные образовательные траектории - 2022» гэһэн һуралсалай салондо «Буряад һэеы гэр – ёһо заншалай гуламта» гэһэн түсэл бэлдэжэ харуулаа. Эрхүү можын һуралсалай һалбарида гори­той хубитаяа оруулһанайнгаа түлөө 2022 ондо Эрхүү можын Һуралсалай яаманай Хүндэлэлэй грамотаар шаг­нагдаа. Мүн тиихэдэ Усть-Ордагай Буряадай тойрогой захиргаанай бая­рай бэшэгээр урмашуулагдаһанаа Эржена Александровна баясадаг.

Дүрбэн тэгшээр хүмүүжүүлэгдэһэн, аба эжынгээ һургаал заабариие бата бэхеэр сахижа ябаһан Эржена Алексан­дровна багшын ажалда үнэн сэхэ хандасатай, залуушуулые дахуулха хабатай байхаһаа гадна шүлэг зохёохо, хүгжэм зэдэлүүлхэ талаантай. 2023 ондо түрүүшын шүлэгүүдэйнгээ «На берегу Зун- Мурино реки» гэһэн согсолбори хэблүүлжэ, Мүнхэ Һарьдагай нэрэм­жэтэ Түнхэнэй аймагай Уран зохёол­шодой холбооной гэшүүн болоо.

Мүнөө сагта Эржена Алексан­дровнагай хүсэ шадал нэгэшье бага болоногүй. Түрэл тоонтодоо бусажа, Зуун-Мүрэнэй юрэнхы һургуулиин захиралай хүмүүжүүлгын болон хүүгэдэй олониитын эмхи зурга­ануудай нэгэдэлэй харилсаанай залан хүтэлбэрилэгшөөр ажаллажа, «Движение Первых», «Орлята Рос­сии» гэһэн гүрэн түрын программа­нуудые бэелүүлнэ. Тиихэдэ «Гурбан мүрэн» гэһэн хүүгэдэй болон томо­шуулай хүгжэлтын түб байгуулжа, «Тахиланта Бурхан Баабай болон тэрэнэй үхибүүдые, залуушуулые хүмүүжүүлгын удха» гэһэн түхэреэн шэрээ үнгэргэхэ гэжэ ехэхэн яжал ябуулба. Түнхэнэйнгөө зониие болон сомоной дарганарые, аман зохёолой бүлгэмүүдые, багшанарые, Буряад Уласай олониитын эмхи зургаануу­дые суглуужа үнгэргөө. Гэхэтэй хамта «Бурхан Баабайн үршөөлөөр» гэһэн можонууд хоорондын фестиваль Буряад Уласай Засагай газарай дэм­жэлгэтэй бэелүүлбэ. Оросой Холбо­ото Уласай Юрэнхылэгшын жасаһаа нэгэ сая мүнгэндэ хүртэжэ, «Хангай Саяанай хормойдо» гэһэн Саяан хадын хормойдо ажамидарһан зоной ёһо гуримууд тухай виде­офильм, фото-зурагуудай альбом бүтээжэ, Буряад Уласай номой санда үнгэрһэн номой үзэсхэлэндэ хоёрдохи шатада гараа. Нютагайнгаа мэдээжэ баатар хүбүүдэй нэрэ солы­ень үргэһэн «Дамнин Шагдурович Фроловой нэрэмжэтэ һургуулиин музей – интерактивна хүмүүжүүлгын байдал» гэһэн түсэл Эржена Алек­сандровнагай аша туһаар Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай тэдхэмжэтэй болоо. Байгша оной зунай эхиндэ Түнхэн ба Аха нютагуудта «Оросой нангин шүтөөнэй бүһэлүүр: Гэсэрэй дайда» гэһэн можонууд хоорондын дүхэриг шэрээ, эрдэм шэнжэлгын хуралдаа, фестиваль үргэн дэлисэтэйгээр үнгэрһэн хэмжээ ябуулгануудай үүсхэгшэ мүн.

Эржена Александровна шэлэһэн мэргэжэлдээ, хэжэ ябаһан ажалдаа үнэн сэхэ, гэр бүлын гуламта бадара­ахаяа мартаагүй, хоёр үхибүүдэйнгээ гарыень ганзагада, хүлыень дүрөөдэ хүргөө. Баяр хүбүүниинь баһал эхэ­дээ адли шуран байжа, мүнөө сагта Буряад Уласай «Движение Первых» гэһэн үхибүүдэй хүдэлөөнэй нэгэдэ­лэй түрүүлэгшэ, Лариса басаганиинь - Саха (Яхад) Уласай Чернышевск хотын кадетскэ һургуулиин захира­лай хүмүүжүүлгын талаар орлогшо. Тиихэдэ Эржена Александровнагай сүлөө сагыень гэрэлтүүлхэ табан аша, зээнэр бии юм.

Иимэ ехэ абьяастай, нютагайнгаа хии мориие дээшэнь үргэжэ ябаһан хатан эхэнэрнүүдэй байха сагта буряад арадаймнай һүр һүлдэ, ёһо заншалаймнай гал гуламта хэтэ мүнхэ байха гэжэ заатагүй найдагда­на.

Зоригто ШАГЛАНОВ