Баатаршалга, шархаталга, нүхэдөө абаралга

Тимур 25 наһатай. Тэрэ залуугаар харагдана. Үйлсэдэ ябахы­ень хараа һаа, хоёр дайнда ябаһан, өөр дээрээ үзэһэн, хараһан юумэниинь барашагүй ехэ гэжэ ой ухаандаа оруулхагүйш. Захааминай аймагһаа гарбалтай сержант, взводой команди­рай орлогшо Тимур Соктоев сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгүүдэй эхилһэн сагһаа байлдаануудта хабаадана. Байлдаанай газар­та хоёр жэлэй туршада тэрэ дүрбэн баатаршалга харуулһан, хоёр дахин шархатаһан, тэмсээнэй газарһаа нүхэдөө шэрэжэ гаргаһан, өөрыеньшье нүхэдынь нэгэтэ бэшэ абарһан юм.

«Тим» гэһэн ара нэрэтэй, эрэлхэг зүрхэтэй десант­ник интервью үгэхэдөө, сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгүүдтэ яагаад ошоһоноо, түрүүшын байлдаанда аймшагтай байгаа гү, энэ хоёр жэлэй хугасаада тэрэ хубилаа гү гэжэ хөөрэбэ. Номгон даруугаар, үнэн сэхээр. Эгээлэй янзаар. Тиигэ­бэшье тэрэнэй юрын үгэнүүдэй саа­на өөртөө этигэлтэй, досоогоо бата бэхи голтой: иимэ хүбүүд заяандаашье тэрьедэхэгүй, ямаршье сагта тэ­дэндэ дүүрэн найдахаар гэжэ ойлго­хоор.

- Тимур, ВСГУТУ-да һуралсалаа эхилтэртнай, танай ажабайдал бусад хүнүүдһээ илгаагүй – дунда һургуули, удаань дээдэ һургуули – үнгэржэ байгаа. Хоёрдохи курсда һуража байхадаа, та сэрэгэй албан­да ошоот. Юундэ?

- Мэргэжэл намда гэртэхимни шэлэжэ үгөө. Би гүрэнэй ниитэ нэгэ шалгалта тон һайнаар тушаагааб. Дээдэ һургуулида орооб. Нэгэдэхи жэлээ һураад байтараа, минии бэшэ гэжэ ойлгооб. Сэрэгэй албан гээ­шэ ажабайдалай һургуули, заатагүй алба хааха, туршаха хэрэгтэй, жэл соо ябаад ерэхэдээ, ажабайдалда ханда­са, ойлгосо хубилдаг гэжэ хүбүүдшье хэлэдэг һэн. Сэрэгэй албанда ошоод, намда һайхашаагдаа.

- Хаана алба хаагаабта?

- Би 11-дэхи десантно-штурмовой бригадада алба хаагааб.

- Тиишээ орохонь хүндэ байгаа гү?

- Үгы. Элүүр энхэ бэетэй байжа, эмшэдтэ шалгуулхал хэрэгтэй.

- Һургуулида һурахадаа, бэеэ һоридог байгаат...

- Тиимэ. Һургуулида һураха үедөө хэдэн жэл волейбол наададаг байгааб. Эдиршүүлэй түрүүшын раз­рядтай болооб. Сэрэгэй алба хааха хүнүүдтэ тамирай талаар бэлэдхэл хэрэгтэй юм ааб даа. Һоригшо Да­нил Агванович Аюшиновта баяраа мэдүүлнэб.

- Хэзээ сэрэгэй хэлсээ баталаабта?

- 11-дэхи бригадада юһэн һарын туршада алба хаагаад байтараа, хэл­сээ баталһан байнаб.

- Юундэ?

- Жэлэй туршада алба хааха үедөө хэлсээ баталһан сэрэгшэдээр танилсааб. Тэдэнэр Сири, Крым ко­мандировкодо ошоһоноо хөөрэгшэ һэн. Жэлэй туршада алба хаагша­дые хаанашье эльгээдэггүй байгаа. Би командировкодо ошохо хүсэлтэй болооб. Сэрэгэй хэлсээ баталһанай удаа Сири ошоод, тэндэ найман һара соо байгааб. Тиихэдэ тэндэ шахардуу байдал тохёолдонхой һэн. Удаань «Сиридэ сэрэгэй тусхай операцида хабаадагшада» гэһэн медаляар шаг­нагдааб (Оросой Холбоото Уласай Баталан хамгаалгын яаманай шагнал - авт.).

- Сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгүүдэй эхилһэн сагһаа хойшо хабааданат. Түрүүшын байлдаанда аймшагтай байгаа гү?

- Аймшагтай. Түрүүшын байл­даанда эгээл аймшагтай байгаа, аюултай саг дабагдаа гэжэ һанадаг һэмби. Үнэн дээрээ, тиимэ бэшэ. Курска шэглэлдэ баһал хүндэ байгаа, эндэ хоёрдохиёо шархатааб. Байл­даанай үедэ зүрхэеэ даража, бэеэ шангаар бариха хэрэгтэй. Курскын хилэ шадар ехэнхидээ «шубууд». Үдэртөө дронуудһаа модон доогуур хоргодохоор. Һүниндөө тэдэнэр ду­лаа элирүүлдэг оньһотой ниидэнэ, тиимэһээ сэрэгшэн бүхэн термо- хүнжэлтэй ябадаг. Тэрэнээрээ хуша­хадаш, гэрэлшье гарадаггүй. Тиихэдэ дронуудые буудаха помпово буунуудтайбди. Тэдэнэрээрээ «шубуу­дые» буудажа унагаахаш.

- Мүнөө байлдаануудые ондоо­гоор мэдэрнэ гүт?

- Үгы. Байлдаан бүхэндэ аймшаг­тай. Һаядаа добтолго болохо гэжэ дуулгахадань, добтолго гээшэ миин ябаад, сэнгээд ерэхэ бэшэ гэжэ ойлгонош. Теэд байлдаанай эхилхэдэнь, адреналин ехэ болоод, айхаяа болинош гэжэ һанахаар. Тулалдажа бай­хадаа, нүхэд тухайгаа, өөр тухайгаа бодохо хэрэгтэй.

- Шагналнууд тухайгаа хөөрыт даа.

- Минии эгээл түрүүшын, эгээл удха шанартай Эрэлхэг зоригой ор­ден (орден Мужества) болоно. Тэрэ үедэ манай бригадын командир пол­ковник Денис Шишов һэн. Тэрэ нэгэ­дэхи батальонтой Антоновой хүүргэ дээрэ байгаа. Бидэ тиихэдэ, 2022 оной февралиин һүүл багта, верто­лёдоор Херсоной шэглэлээр буугаабди. Тэрэ байлдаанда Т-64 гэһэн хоёр танк, нэгэ БМП, олон радикал­нуудые хосороогообди. Хүүргэ эзэлээд, тэрэнээ алдаагүйбди. Минии хоёрдохи шагнал хадаа Гэгээн Геор­гиин орденой шалгарһанай тэмдэг – IV шатын Георгиин хэрээһэн. 2022 оной зун Херсоной шэглэлээр байл­даанай үе. Батальоноо хүреэлэлтэһээ гаргажа байгаабди. Тиихэдэ манай батальонһоо штурмовой подразде- лени суглуулаа һэн. Захиралтаар бэшэ, һайн дураар. Позицинууд­та һуухадамнай, бидэнһээ һураа: «Хэд хүбүүдтээ туһалхаб, тэдэ хүреэлэлтэдэ абтанхай». Гушаад хүн суглараад, нүхэдөө абархаа ошооб­ди.

- Абараагта?

- Бултыень абараабди. Дайлал­дажа ороод бусаабди – хүбүүдээ хү- реэлэлтэһээ гаргаабди.

Юрын юумэ хөөрэжэ байһан шэнгеэр Тимур хөөрэнэ. Иимэ хүбүүд Эхэ оронойнгоо түлөө, ама­галан байдалай түлөө тэмсэнэл даа. «Шагналнуудай хойноһоо ошоогүйб, теэд Эхэ ороншни, ноёд мартангүй, ажалыеш сэгнэхэдэнь, урматай, шагналнууд – дурасхаал ха юм, бүхы наһандаш үлэхэ», - гэжэ Тимур тэмдэглэнэ.

- Гурбадахи шагнал «Дайшалхы габьяагай түлөө» («За боевые отличия») медальтнай (Оросой Холбоото Уласай Баталан хамгаалгын яаманай шагнал – авт.) юунэй түлөөб?

- Сэхыень хэлээ һаа, өөрөөшье марганаб: хоёр дахин добтолон ороо һэмди. Эдэ байлдаанууд нёдондо болоо һэн, харин медаль һая барюулагдаа. Добтолгодо ошожо, нүхэдөө абараа һэмди. Табигдаһан зо­рилгоёо бэелүүлһэнэймнай түлөө медаль барюулагдаа. Үшөө нэгэ шаг­нал (дүрбэдэхи) «За спасение поги­бавших». Шархатаһан олон хүбүүдтэ туһа хүргөөб. Хүбүүд дээрэһээнь унаһан юумээр дарагдаад байгаа. Яма­рааршье шархатаад байхада, эм­нэлгын туһа хүргэхэ талаар (дүй дүршэлтэй инструкторнуудтай) ма­най подразделениин хүбүүд бэлэд­хэл гараа һэмди.

- Байлдаанай үедэ бэе бэедээ туһалха найдамтай нүхэр ямар уд­хатайб?

- Энэ хадаа сэгнэшэгүй. Гансаараа, нүхэдгүйгөөр, тэдэнэй туһагүйгөөр юушье хэжэ шадахагүйш. Взвод соогоо бэе бэеэ хахад үгөөр ойлгодог­бди.

- Тимур, байлдаанай үеын дай­шалхы нүхэд, юрын ажабайдалай нүхэд тад ондоо ойлгосо. Тиимэ гү?

- Тиимэ. Һургуулида, юрын ажабайдалдаа нүхэсэһэн дүтын хүнүүдтэйб. Теэд байлдаан соогуур гараһан нүхэдни, нэгэ халбагаар эдеэлһэн, нэгэ аягаһаа ууһан, минии унтажа байхада, харууһалжа байһан, тэдэ­нэйнгээ унтахада, би харууһалааб, хэн бэ даа намай абараа (шархатаад байхадам, хүбүүдни намай шэрэжэ гаргаһан) – эдэ бүгэдые ондоогоор мэдэрнэш. Байлдаанай эхилхэдэ, ямар хүнүүд байһаниинь эли хараг­дана. Би хэнииеб даа абарааб, на­майе абараа – эдэ бүгэдэ хүнүүдые дүтэ болгоно. Би тэндэ үнэн нүхэдтэй болооб, тэдэмни Буряадһаа гарбал­тай. Эдэ хүнүүдтэ өөрынгөө ами наһа даалгаха байнаб.

- Та сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгүүдэй эхилһэн сагһаа хойшо ху­билаа гүт?

- Олон юумэндэ бүри бодолтойгоор хандадаг болооб?

- Юун тухай үшөө һураагүйбиб?

- Би Буряад Уласай Арадай Хура­лай һунгамал Геннадий Доржиевтай уулзааб. Манай взводто һайн ша­нартай квадрокоптер абаха хэрэгтэ туһалһандань баяр хүргэнэб: манай «шубуун» үдэр, һүнигүй ниидэжэ туһална. Тиихэдэ Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи Буряадай бүрин эрхэтэ түлөөлэлгын газарай түрүүлэгшын нэгэдэхи ор­логшо Юлия Дагдановада баяраа мэдүүлнэб. Минии госпитальдо хэб­тэхэдэм, намайе эрьежэ ерээд, бууза асараа һэн.

- Манай уншагшадта юу хүсэхэ байнабта?

- Эгээл шухалань хадаа хүн ша­нараа алдангүй, хэзээдэшье урмаа хухарангүй ябаха!

P.S. 2025 оной апрелиин эхин багта нэгэ сайтда Оросой Холбоо­то Уласай болон агаарай-десантна сэрэгүүдэй тугуудые Суджиин дэргэ­дэ оршодог Мирный һууринай нэгэ байшан дээрэ зооһон сэрэгшые харахадаа, үгэнүүдээр дамжуул- хаар бэшэ мэдэрэлдэ абтаа бэлэйб. Минии очеркнуудай болон интер­вьюгэй герой Тимур байгаа ха юм! 2025 оной сентябрь һарада Оросой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшын тогтоолоор младша лейтенант Ти­мур Соктоевто Оросой Геройн нэрэ зэргэ олгогдоо.