Хүн зондоо хүндэтэй

Вера Борисовна Батуева 1946 оной янва­риин янгинама хүйтэн үдэр Хэжэнгэ ню­тагта түрэhэн юм. Эсэгэнь - Борис Васи­льевич Одоев, эжынь - Валентина Ман­гаскиновна Мазаева.

Уг гарбал

Булагад угай Одоевтон Байгал далайн эрдэни зэндэмэни болохо Ойхон арал тоонтотой юм. Б.В. Одоевой эхэ, эсэгэ бараг шадалтай айл байhан. Баян хулааг гүүлэхэhээ айжа, нютаг нугаяа орхи­хо баатай болоо бэлэй. Түрүүшээр Yбэр Байгалай хизаарай Улаан Сүхын аймагта нүүжэ ерэhэн юм. Тиихэдэ Вера Борисовнагай баабай найматай­хан байгаа. 1920-30-аад онуудай гайтайхан хатуу жэлнүүд түүхын хёмороон болоод үнгэрөө.

Удаань Одоевтон Хэжэнгэ зөөжэ ерэhэн бай­на. Мелиоратор мэргэжэлдэ hураhан Борис Ва­лентина басагантай айл бүлэ түхеэрээ. Одоевтон зургаан үхибүүдтэй үнэр баян бүлэ болоо. Ууган хүбүүниинь - Валерий табан дүүнэрые дахуулаа: Вера, Варвара, Виктор, Веда, Венера. Дайнай hүүлээрхи жэлнүүд хүндэхэн байгаа ха юм даа. Борис Васильевич загаhаша, ангууша хүн хадаа үхибүүдэйнгээ гэдэhэ үлдэхөөгөөгүй юм.

Залуу наhан

Вера басаган хара багаhаа ажалша бэрхээр hураhан: дүүнэрээ абалсаха, эжыдээ эдеэ ша- нахадань туhалха. «Баабайнгаа асарhан нугаhанай үдэ нооhо яhалашье зулгааhaн байхаб», - гэжэ хөөрэдэг юм. Вера Одоева дунда hургуулияа эрхим hайнаар дүүргэжэ, Эрхүүгэй гүрэнэй дээдэ hургуулиин оюутан болоо. Дээдэ hургуулида hуража байхадаа, ходо хүдэлдэг байгаа. Зунайнгаа амаралтада ерэхэдэнь, баабайнь ажал олоод байдаг hэн. Оюутан байхадаа, зундаа Венгри ошожо хүдэлөө юм. Вера басаган эрхим hайнаар hурахаhаа гадна, университедэйнгээ ниитын ажалда хам оролсодог байгаа. Иимэ эдэбхитэй басагые коммунис партиин гэшүүн болгоhон юм. Ород хэлэнэй ба уран зохёолой багшаар Эхирэд- Булагадай аймагай Олойн дунда hургуулида ажалайнгаа намтар эхилhэн юм. Эдэбхитэй бэрхэ залуу багшые Усть-Ордын комсомолой окружкомой секретаряар дэбжүүлhэн байна.

Эрхүү хотодо нютагайнгаа хүбүүн Цырендор­жо Хэшэгтуевич Батуевтай айл бүлэ болоhон юм. Нүхэрэйнгөө институдаа дүүргэхэдэнь, нютагаа бусаhан. Хоёр үхибүүдтэй болоо: Жаргал, Баир. Харамтайнь гэхэдэ, нүхэрынь залуугаар наhа бараhан.

Хэбэд номхон Хэжэнгэдээ

1972 онhоо түрэл hургуулидаа ажалда ороо. Эндэл талаан бэлигынь хүгжэжэ эхилhэн: «ахамад багша», «онол арга зааха багша» гэhэн нэрэ зэргэтэй болоhон юм. 1970-80-яад онуудта урагша­тай hайнаар хүдэлжэ, гүрэн түрын шагнал хайра­да хүртэhэн. Н.К. Крупскаягай нэрэмжэтэ шангай лауреат мүн. Һаял гуша хүрэжэ ябаад, 1978 оной июниин 27-до СССР-эй Верховно Соведэй Пре­зидиумэй зарлигаар, ургажа ябаhан залуу үетэниие hурган хүмүүжүүлхэ талаар аша үрэ гаргаhанайнгаа түлөө «Ажалай габьяагай» меда­ляар шагнагдаhан байна. В.Б. Батуева «Буряад Уласай габьяата багша», «Орос Уласай габьяа­та багша» гэжэ үндэр нэрэ зэргэдэ хүртэhэн юм. Түрэл hургуулидаа багшаар, директорэй орлог­шоор ажаллаа юм.

Лицей-hургуулиин түрүүшын директор

Москвагай академик П.Р. Атутов залуудаа Хэжэнгэдэ хүдэлhэн юм. Хүдөөгэй бэрхэ үхибүүдые суглуулжа, лицей-һургуули байгуулха хүсэлыень хэжэнгээрхин бэелүүлжэ шадаа. Эрдэм hуралсалай таhагые даагша В.Ц. Дашинимаев В.Б. Батуевае директор болохыень дурадхаhан бай­на. Тиихэдэ Вера Борисовна 2-дохи hургуулиин директорээр хүдэлжэ байгаа. Аргагүй ехэ эмхид­хэлэй ажал бусалhан байна. 1-дэхи hургуулиин интернат соо үхибүүд hуража эхилээ бэлэй. Эндэ дүй дүршэл ехэтэй, бэрхэ багшанар уригдаhан юм. Һурагшад баhа шалгалта барижа ородог бай­гаа. Түрүүшын дүнгүүд гаража ерээ. Yхибүүд олим­пиадануудта шангай hуури абажа эхилээ. Эндэл Вера Борисовна үдэр hүнигүй хүдэлжэ, өөрынгөө эмхидхэлэй абьяас бэлиг харуулаа гэхэдэ, ал­дуу болохогүй. Элитэ багша Шалва Амонашвили иигэжэ хэлэhэн байдаг:

Багша, дулаагаа үгэдэг наран болыш,

Багша, сэдьхэл хайраараа хубаалдажа,

Эhээмэл газар дэлхэйн хүрьhэн болыш,

Багша, эрдэм мэдэсэеэ hурагшадайнгаа

Гансал hанаа сээжэдэнь ба ухаандань бэшэ,

Сэдьхэл зүрхэндэнь үлөөгыш.

Нээрээшье, эдэ үгэнүүд Вера Борисовнада ехэ таарана гэжэ hанагдана. Шабинарынь ходо багша­даа ерэжэ, уулзажа байдаг юм.

Минии герой шэнэ hургуулитай болодог hаа, гэжэ ходо hанадаг hэн. Гушан жэл боложо, Хэ­жэнгэмнай гоё hайхан гурбан дабхар лицей- hургуулитай боложо, ехэ баяр болоо юм.

Шэнэ ажал

1996 ондо түрүүшынхиеэ аймагайнгаа гул­ваае hунгаа бэлэйбди. Эндэ С.Ц. Цыреторов илажа гараhан байна. В.Б. Батуевае орлогшоор уриhан юм. 1990-ээд онууд хүндэ жэлнүүд байгаа гэжэ мэдээжэ. Эндэшье Вера Борисовна амжалтатай hайн ажаллаа юм. Гурба дахин райсоведэй депутадаар hунгагдаhан. Нэгэ жэл тухай аймагайнгаа гулваагааршье хүдэлhэн. 2016 ондо «Буряад Уласай үмэнэ габьяатай байhанай түлөө» медаляар шагнагдаа. 1999-2014 онуудта hуралсалай ажалшадай профсоюзуудай хорооной түрүүлэгшээр 15 жэл хүдэлжэ гараhан юм. Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманhаа ба профсоюзуудай зүгhөө бая­рай бэшэгүүд ба грамотанууд баригдаhан юм.

Наhанай амаралта

Вера Борисовна мүнөө 80 наhанайнгаа үндэр дабаан дээрэ ерээшье hаа, гэртээ миин hуужа шададаггүй. Ургуулhан баян ургасаараа хотодо байдаг түрэлхидөөрөө хубаалсадаг. Жаргал Цы­рендоржиевна басаганайнгаа гэр бүлын дулаа­хан дүхэриг соо ажаhуудаг. Дүрбэн аша зээнэрэй энэрхы төөдэй юм. Эдэндээ туhатай байха гэжэ оролдодог. Амтатайгаар эдеэ хэдэг. Бага зээ Ве­рочкынгээ ОГЭ тушаахадань бэлдэлсээ юм.

Вера Борисовна наhатайшуулда hонирхо- тойгoор уласхоорондын байдал тухай хөөрэдэг юм. Һара бүри сэрэгэй тусхай ябуулгада мүнгэ оруулжа байдаг. Танк, зэр зэмсэг нюуха-далдалха губшуур (маскировочные сети) гүрэлсэдэг. Вера Борисовна ямаршье хүндэ тэгшэ hайнаар хан­дадаг. Нютагайнгаа арад зондо ехэ хүндэтэй хүн. Хэhэн ажалынь гүрэн түрэhөө сэгнэгдэhэн гээшэ.

Вера АЮШЕЕВА, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ