Амжалтатай ажалай долгин дээрэ

Хонгор hайхан Хори нютагаймнай омогорхол болохо басагадай нэгэн Лидия Ендоновна Бадарханова болоно. Хориингоо аймаг соо мэдээ­жэ багша, бэрхэ хүтэлбэрилэгшэ, аймагай Соведэй депутат юм.

Этигэлээ олон зондо зорюулжа,

Эрмэлзэлээ арадтайгаа хамтаруулхаяа хүсэдэг.

Эмээл мориндо мордоошьегүй hаа,

Эмнигэй хурданиие хазаарлажа шададаг.

Бэлигтэй поэт Дулма Доржиевна­гай шүлэгэй мүрнүүд тон зүбөөр Лидия Ендоновнае гэршэлнэ. Тэрэ 1972 оной майн 23-да Ендон Бадарханович ба Елизавета Цыренжаповна хоё­рой ажалша бэрхэ, үнэр баян гэр бүлэдэ түрэжэ, дүрбэн үхибүүдэйнь хоёрдохи басаганиинь болоо һэн. Бага балшар наhанhаа эхэ эсэгэhээ дамжаhан гүнзэгы ухаан бодолтой, үргэн налгай сэдьхэлтэй, эльгэ нимгэн зантай, угайнгаа нэрэ нан­гинаар сахижа, үндэр дээгүүр хүндэлжэ ябадаг хүн юм.

Лидия Ендоновна Бадархановна Хо­риин 1-дэхи дунда hургуули дүүргэһэнэй удаа Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Бу- ряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ hургуулида ороо һэн. 1994 ондо тэрэнээ түгэсхэжэ, нютагаа бусаад, мүнөө боло­тороо Хориин 2-дохи дунда hургуулида хари хэлэнэй багшаар, ударидагшаар хүдэлнэ. Гуша гаран жэл багшалхаhаа гадна, арбан нэгэн жэлдэ hургуулиингаа хүтэлбэрилэгшын тушаалда амжалтатай­гаар ажаллана.

Хори нютагтаа айл бүлэ боло­жо, Тэмуджин хүбүүгээ хүмүүжүүлжэ, ажалай ута харгыда гарганхай. Бурханhаа үршөөгдэhэн наhаяа нэрэтэй түрэтэйгөөр, hайн hайханаар эдлэн ажаhууха аргаяа алдангүй ябана.

Шабинарынь багшаяа суурхуулна

Лидия Ендоновнагай hургаhан ша­бинар аймагай, республикын хэмжээнэй эрдэм шэнжэлэлгын хуралдаануудта үе-үе болоод лэ шалгаран гаража байдаг. Жэлhээ жэлдэ бэлигтэй үхибүүдые уда­ридажа, бүхэроссиин хэмжээ ябуулга­нуудта хабаадуулжа, түрүү hууринуудые эзэлүүлдэг юм. 2023 ондо Москва хотодо үнгэргэгдэhэн «В.И. Вернадскиин нээл­тын замаар» гэhэн бүхэроссиин хуралдаанда Д. Дондоков 1-дэхи hуури эзэлhэн байна, «Шэнжэлхэ ухаанай түрүүшын ал­хам» гэhэн бүхэроссиин хуралдаанда М. Дарижапов 1-дэхи hуури эзэлжэ, алтан тэмдэгээр шагнагдаhан байна. Д. Банае­ва, Д. Дондоков түрүүшын hууринуудта хүртэhэн. 2023-2024 онуудаар Сочи хото­до үнгэргэгдэhэн «Эрдэм ухаанhаа эхил­хэ» гэhэн уласхоорондын хуралдаанда М. Дарижапов Б. Цыремпилов хоёр түрүү hууринуудта хүртөө hэн. 2023 ондо «Эр­дэм ухаан руу алхам» гэhэн уласхоорон­дын хуралдаан Монгол гүрэнэй Улаан- Баатар хотодо үнгэргэгдэжэ, баhал шаби­нарынь булта түрүү hууринуудые эзэлhэн. 2025 ондо Москва хотодо үнгэргэгдэhэн «Олдоhон үе» гэhэн бүхэроссиин хурал­даанда Т. Цыбиков, Б. Цыремпилов 1-дэхи hууринуудта хүртөө. Тэрэл жэлдэ Москва хотодо үнгэргэгдэhэн «Yндэhэтэнэй ба­ялиг» гэhэн бүхэроссиин хуралдаанда А. Бадмажапов 1-дэхи hуурида гараа. Ли­дия Ендоновнагай шабинарынь иигэжэл багшаяа суурхуулжа ябана. Һургуулияа дүүргэжэ гараhан hурагшадынь багша­даа баяраа мэдүүлжэ, амжалтануудаарнь баясажа, уулзаха, хөөрэлдэхэ ехэ дура­тайнууд байдаг.

Эрхим хүтэлбэрилэгшэ

Лидия Ендоновна олон янзын нэрэ зэргэдэ хүртэнхэй: «Багша-2022», «Зүбшэлэгшэ хүтэлбэрилэгшэ – 2023». Түрэл hургуулидаа зорюулжа, олон номуу­дые хэблүүлжэ гарганхай: 2015 ондо - «Һургуулиимнай сонхонууд зөөлэнөөр гэрэлтэнэ», 2018 ондо - «Һургуулимнай ша­бинараараа омогорхоно», 2023 ондо - «Зохёохы эрмэлзэлэй үндэртэ», 2025 ондо - «Түрэл hургуулимнай, hалбаран байгыш даа!».

Арбан нэгэн жэлэй хугасаа соо Ли­дия Ендоновна Буряад оронойнгоо түрүү хүтэлбэрилэгшэдэй нэгэн болоо гээ hаа, алдуу болохогүй. Жэлhээ жэлдэ Хо­риин 2-дохи дунда hургуули уласайнгаа hургуулинуудай дунда түрүү hуурияа алдадаггүй. Лидия Ендоновна багша­нарайнгаа, ажалшадай коллективүүдые шадамараар ударидадаг. Жэл бүри нэрэ зэргэдэ хүртэhэн багшанар олошорно, үхибүүдэйнгээ багшанарта түрэлхидынь ехэ хүндэтэйгөөр хандадаг, шадаха зэр­гээрээ хамhалсадаг.

Лидия Ендоновнагай хүтэлбэри доро Хориин 2-дохи дунда hургуули 2022 ондо бүхэроссиин мүрысөөндэ «500 түрүү hургуулинуудай нэгэн» гэhэн нэрэ зэргэдэ хүртөө hэн. 2023 ондо Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Самбуевич Цыденовэй үүсхэлээр үнгэргэгдэhэн «Yндэhэн хэлэнэй үлзы хэшэг» гэhэн шагналда хүртэжэ, «Буряад хэлэ зааха талаар эрхим hургуули» гэhэн нэрэ зэргэтэй болоо. 2024 ондо баhал Буряад Уласай Толгойлогшын 100 мянган түхэригэй тусхай шанда хүртэhэн байна. Һүүлшын гурбан жэл­дэ үхибүүдээ Эхэ орондоо дуратайгаар хүмүүжүүлхын тула олон ян­зын түсэлнүүдые эрхимээр бэелүүлнэ: hургуулиингаа талмай дээрэ Герой-хотонуудай комплекс тайланхай, Алдар солын сэсэрлиг хэнхэй. Һургуулияа түрүүшын космонавт Юрий Га­гаринай нэрэмжэтэ болгожо, жэл бүри апрель hарада бүхы үхибүүдээрээ Га­гаринда зорюулагдаhан олон янзын хэмжээнүүдые үнгэргэдэг. Украинада СВО-до ами наhаяа алдаhан баатар­лиг hурагшадтаа «Баатарнуудай аллей» зорюуланхай, hургуулиингаа бай­шан соо тэдэнэйнгээ баатаршалганууд тухай композици-зурагуудые зуруулжа, hурагшадайнгаа анхарал татан­хай. Мүнөө жэлдэ hургуулиингаа га­заа хана дээрэ Орос гүрэнэй герб бүтээгээ, үхибүүдээрээ үшөө 25 жэлэй сагай капсула нюугаа hэн. Һурагшадаа hайнаар hургахынгаа хажуугаар, зүбөөр хүмүүжүүлхын тула ехэ оролдолго гарга­на гэжэ эдэ жэшээнүүд гэршэлнэ.

Олониитын ажалда

Хориин аймагай Зүблэлэй hунгамал хадаа баhал олон хэрэгүүдые эмхидхэнэ. Аймагайнгаа hурагшадаар Хо­риингоо, Буряад Уласай, Орос гүрэнэй гимн дуунуудые сээжэлдүүлжэ дуулуулха талаар үүсхэл гарганхай. Мүнөө үеын эрилтээр hургуулидаа 56 ниигэмэй түншэтэй хани харилсаа байгуулжа, эл­дэб янзын түсэлнүүдые бэелүүлнэ. Жэшээлхэдэ, Анаа дасантай (шэрээтэнь Лэг­цок лама), Буряадай Верховно Сүүдтэй, Ниигэмэй хамгаалгын таhагтай, Түймэр саралгын албантай... Багшанартаяа, hурагшадайнгаа түрэлхидтэй хамhажа, СВО-до алба хэжэ ябаhан сэрэгшэдтэ траншейн дэнгүүдые, камуфляжна тор­нуудые hара бүхэндэ эльгээдэг. Үшөө “УАЗ” түхэлэй автомобиль эльгээhэн бай­на.

Хэзээдэшье этигэл найдалаа алдангүй, ерээдүйгөө хаража, хүтэлжэ ябаhан hургуули тухайгаа үнэхөөр hанаата боложо, hайхан сэдьхэлээ сэдьхэн, ураг­шаа дабшана мэдээжэ ударидагша Ли­дия Ендоновна.

Ажалдаа амжалта туйлажа, Хориин­гоо аймагай hуралсалай, эрдэм ухаанай һалбарида, үхибүүдэй хүмүүжүүлгэдэ горитой хубитаяа оруулжа ябаhан Ли­дия Ендоновна «Юрэнхы болбосоро­лой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ», «Буряад Уласай габьяата багша» гэһэн нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэнхэй, Буряад Уласай Хүндэлэлэй грамотаар, «Буряад Ула­сай урда габьяагай түлөө» медаляар, Алас Дурнын федеральна тойрогой түлөөлэгшэ Г.В. Курановай баярай бэшэ­гээр, Юрэнхылэгшэ В. Путинай дэргэдэ­хи Зүблэлэй гэшүүн И.В. Гусевай баярай бэшэгээр шагнагданхай.

Хэжэ ябаhан ажалынь үшөө амжалта­тай, hанажа ябаhан хэрэгынь бүтэмжэтэй байг даа гэжэ үреэнэб нютагайнгаа омо­горхол болохо Лидия Ендоновнада.

Ц. БУДАЕВА