Унтаршагүй гуламтын эзэд

Үбэлдөөш, зундааш илгаагүй

Үлтирэн борлоһон талын эзэн.

Үнгэтэ юртэмсые алгадгүй

Үргэлжэ бөөмэйлдэг буряад хүн.

Олоной дунда оройлоош һаа,

Омогоо харуулдаггүй заншал һайн.

Домогой хэмжээндэ хүрөөш һаа,

Дэбхэрээд гүйдэггүй буряад хүн.

Үглөөнэй нарые жэншэдгүй

Үргэжэл сайгаа угтадаг юм.

Мүргэжэл дэлхэйдээ дамжаггүй,

Мүнхэрхэл заяатай буряад хүн.

Бүхы наһаяа мал ажалда зорюулһан баатарнууд хаа-хаанагүй олон. Тэдэнэй нэ­гэн – Оросой Холбоото Ула­сай хүдөө ажахын габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Ажалай Алдар Солын 2-дохи, 3-дахи шатын орденой кавалер Раб­дан Цыбенов. Үбэр Байгалай хизаарай Агын тойрогой суу­та Хара-Шэбэр нютагай Зүүн Байса гэжэ газар хүрэжэ ерэ­хэдэмнай, гэрэй эзэн Рабдан аха наһанайнь нүхэр Надеж­да Болотовна хоёр маана­дые халуухан сайгаар угтан абаа һэн. Огородой эдеэ хоол буйлуулжа байһан сагтань хүрөөбди - Надежда эгэшэ морхооб, хапууста, үгэрсэ гэхэ мэтэ огородой эдеэ үбэлэй шэрүүн сагта гаргажа эдихэеэ, хүүгэдтээ тараахаяа ехэхэнээр лэ нөөсэлөө гэжэ харабаб.

- Мүнөө жэлэй ургаса баян, яһала ехэ хартаабха абаабди, тариһан юумэмнай хуу һайнаар ургаа, - гэжэ Надежда Болотовна сай аягалха зуураа хэлэбэ.

Рабдан аха мал адууһаяа харахаяа гараһанаа, удангүй гэртээ ороно. Хоюулайень адаглажа харахадам, хүл хүнгэн зандаа, гэртэхи, газаахи ажалаа хэһээр лэ байнад.

Рабдан ахатан хүндэтэ амаралтада гараһаар үнихэнэйшье болоо, теэд мал ажалаа орхёогүй. Хамтын ажахын мал һая болотор харадаг байһан һаа, хоёр жэлэй саана үмсынгөө мал үдхэжэ эхилээ. Буусадань хүрэжэ ерэхэдэ, сэбэр, хото хорёонь харахада урматай, малай тэжээл элбэгээр бэлдээтэй. Юрэдөө, бэрхэшээлнүүдһээ нэгэшье айдаггүй, миин һуужа сагаа үнгэргэдэггүй, аргагүй ажалша бэрхэ гэр бүлэ гэжэ сэгнэмээр.

Суута хонишон Рабдан Цыбенов 1951 ондо түрэһэн юм. Аба эжынгээ эрхилжэ ябаһан мал ажалда сэрэгэй албанай һүүлээр хам орожо, 40-өөд жэлэй туршада таһалгаряагүй хүдэлөө. Нарин нооһото Забайкалиин үүлтэрэй эхэ хонидые харууһалха үедөө Рабдан, Надежда Цыбеновтэн үндэр дүнгүүдые туйладаг байһан юм. 100 эхэ хонидһоо 100 гаран хурьга абажа тэнжээдэг һэн. 6-7 дахин 150 хурьгадые 100 эхэ хонинһоо абажа шадаһан байха юм. Харин эбтэй эетэй гэр бүлын тон ехэ амжалта - 100 эхэ хонидһоо 160-аад хурьган!

Хони харууһалха гээшэ бэлэн бэшэ. Мал ажалда эльгэтэй, хэжэ байһан хүдэлмэридөө аргагүй дуратай Рабдан аха 40 гаран жэлэй туршада тон ехэ оролдолго гаргажа хүдэлөө. Даашынгаа хонин һүрэг жэлэй дүрбэн сагта жэншэдгүй дахажа ябаха, саг соонь уһалха, эдеэлүүлхэ, тэрэнэй хажуугаар нооһыень хайшалха, тэжээл бэлдэхэ, түрэлгыень һайнаар үнгэргэхэ болоод, ажал барагдадаггүй ха юм даа. Эдэ бүгэдые бултыень дабажа гараһан Рабдан ахатан дүй дүршэлөөр айхабтар баян болоһон юм ааб даа.

«Мал хараха - ама тоһодохо» гэһэн буряад арадай сэсэн үгэнүүдые баримталан, Рабдан, Надежда Цыбеновтэн мүнөө үмсынгөө мал харууһалһаар.

- Урданай саг мүнөө бэшэ. Малшье үсөөн болоо, нооһо тушаахада, ехэ үнэ сэн татанагүй. Үмдэхэ хубсаһамнай хуу синтетикэ болонхой. Мүнөө сагай эрилтэдэ тааруулжа, хонин ажалаа эрхилжэ, арһа шүрбэһыень зүб мүрөөр хэрэглэбэл, ехэ һайн байгаа, - гээд, Рабдан аха хэлэнэ.

Үри хүүгэдтэеэ, аша гушанартаяа

Ажалай жолоо шангаар барин, аба эжынгээ эхилһэн хэрэг амжалтатай үргэлжэлүүлжэ ябаһан манай аха захатан болохо 75 наһатай Рабдан Цыбенов нютагтаа эгээл хүндэтэй зоной нэгэн. Тэрэ 25 жэлэй туршада Агын Буряадай тойрогой эрхим табан хонишодой тоодо заатагүй ородог байһан юм. Рабдан аха - найдамтай нүхэр, дүрбэн хүдэр хүбүүдэй аба. «Оросой Холбоото Уласай хүдөө ажахын габьяата хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн үндэр нэрэ зэргэ, Ажалай Алдар Солын II, III шатын орденууд, бэшэшье олон тоото шагналнууд Рабдан Цыбеновэй, тэрэнэй наһанай нүхэр Надежда Болотовнагай ажалай баатаршалга гэршэлнэ. Хүндэтэ аха захатамнай угаймнай баялиг болохо бүмбэр сагаан хонидые хизааргүй үргэн таладаа үшөө олон жэлнүүдтэ урагшатай үдхэжэ, амтатайхан ашанараа харалсажа, олондо жэшээ болон ябахань дамжаггүй.