«Эмээлдээ бүхөөр һуугаад, жолоогоо шангаар баряад...»

 Зүүн зүгэй зурхайгаар, «эмээлдээ бүхөөр һуугаад, жолоогоо шангаар залажа баряад, эршэмтэйгээр урагшаа дабшаха жэл гараба» гэһэн тайлбаритай.

Монгол зурхайгаар 2026 оной февралиин 18-да улаан морин жэл, харин Хитадай литээр февралиин 17-до гал морин жэл оршолонто юртэмсын саг жэлэй хаан шэрээдэ заларан морилхонь. Тиигэбэшье январиин 1-дэ, Европын литын заншалаар Шэнэ жэлые угтахадаа, мүнөө бүхы дэлхэйн арадууд мүндэлһэн жэлэй эзэниие хүндэлдэг болоһон түүхэтэй.

Зуун жэлэй түүхэдэ

Сахилзаһан галай ялагар ошонуудаар сасарһан гэрэлтэй, собхорон харайһан гүйдэлтэй гал улаан морин жэл һүүлшынхиеэ 60 жэлэй саада тээ – 1966 ондо энэ дэлхэйе эрьен заларһан байна.

Һүүлэй 100 жэлэй морин жэлнүүдые хаража үзэбэл, заабол түүхые эрьелдүүлһэн эршэмтэй хүлгөөтэ ушарнууд болодог гэжэ ажаглагдаһан.

1906 оной гал морин жэлдэ Россиин империин түүхэдэ эгсэ хубилалтанууд эхилһэн түүхэтэй. Пётр Столыпинай хүдөө ажахын реформын хэмжээндэ хуушанай байдал һандаржа, шэнэ хараа түсэлнүүд бэелүүлэгдэһэн.

1918 оной шорой морин жэлдэ урдын хуушанай оршон байдал хосоржо һалаад, тад ондоо шэнэ гүрэн байгуулагдажа эхилһэн. Росси гүрэндэ граждан дайн соробхилон һүжэржэ, хаанай бүлэ буудуулжа алуулһан, совет засагай түрүүшын Конституци байгуулагдаһан. Ехэ хатуу, шэрүүн тэмсэлэй гал дүлэндэ олон хүнүүд хосорһон, хуби заяанууд хухаржа һалаһан.

1942 оной уһан морин жэлдэ дэлхэйн дайнай эгээл һүрөөтэй шанга байлдаанууд тохёолдожо, Сталинград шадарай тулалдаанууд болоһон юм. Тэндэ совет сэрэгшэд илажа гараад, фашистнууд хосоролой замда гараһан гэжэ эли.

1954 оной модон морин жэлдэ СССР гүрэндэ шэнэ газарнуудые хахалан бодхоолгын (целина) хэрэгтэ бүхы арад зон хүлгэн хабаадаһан. Энэ жэлдэ Крым Украинада үгтэһэн байна.

1966 оной гал морин жэлдэ Хитадта Соёлой хубисхал болоһон. Асари ехэ галай хүсэнэй улад түмэниие тэмсэлдэ бодхоожо, олон зуунай туршада батажаһан заншалта гүрэнэй хуули гуримуудые, нэрэ хүндэнүүдые (авторитедүүдые) хюдан һалгаха аргатайе харуулһан байна.

СССР гүрэндэ энэ жэлдэ Брежневэй үе шата бүхэжэжэ, АвтоВАЗ хүдэлжэ эхилээд, авто-унаанууд олоной хэрэгсэлдэ үйлэдбэрилэгдэжэ эхилһэн байна.

1990 оной түмэр морин жэлдэ дэлхэйн гүрэнүүдэй байдал эгсэ ондоо хараа бараатай боложо, ехээр хубилһан ушартай. Михаил Горбачёв СССР гүрэнэй түрүүшын ба һүүлшын Юрэнхылэгшэ болоһон. Германи Берлинэй ханые унагаажа һалгаад, баяр ёһололой һайндэрэй оршондо нэгэдэлээ тэмдэглэһэн түүхэтэй.

2014 оной модон морин жэлдэ Орос гүрэн Сочидо ялас гэмэ амжалтатайгаар Олимпиада үнгэргэһэн. Тэрэнэй удаа Крым Орос гүрэндэ һөөргэнь бусаагдажа ниилүүлэгдэһэн байна.

Зүүн зүгэй һарын литын ээлжээтэ 60 жэлэй эрьесые түгэсхэһэн гал улаан морин эзэтэй 2026 он үнгэрһэн сагай хугасаа соо сугларһан зүрилдөөтэ арсалдаануудые шиидхэхэ үүргэтэй гэжэ хэлэгдэнэ.

Эндэ эгээл шухалань гэбэл, хүнүүд сагай эгсэ хубилалтануудта бэлэн байжа, шэнэ эрхэ байдалда түргэн дадаха, сүхэршэгүй эршэмтэйгээр бэрхэшээлнүүдые дабажа, урагшаа дабшаха ёһотой. Нюдэ сабшаха зуура түргэн шиидхэбэри абаад, айжа маргангүй, зүрхэтэйгөөр хүсэлөө бэелүүлдэг хүнүүдтэ амжалтатай жэл гарахань ха.

Морин жэлдэ түрэһэн дэлхэйн олон алдар суута хүнүүдэй дунда Александр Лукашенко, Джеки Чан, Леонид Брежнев, Никита Хрущёв, Нейл Армстронг, Пол Маккартни, Джон Траволта, Александр Солженицын, Муслим Магомаев болон бусадые нэрлэхээр.

“Морин залхуу хүнүүдтэ дурагүй”

Хурамхаанай дасанай шэрээтэ Олег Намжиловай айладхаһан зурхайгаар, 2026 ондо улаан эрэ морин жэл мүндэлэн залархань.

- Гараха жэлдэ урдань абтаһан олон хэлсээ баталалганууд ондоо болгон хубилгагдаха, заһагдаха, - гэжэ шэрээтэ тэмдэглэнэ. - Тиимэ байдалда эдэбхитэй, зүрхэтэй ба урагшаа һанаатай хүнүүд амжалтануудые туйлаха. Мүн лэ урдахи жэлнүүдтэ мартагдаад, орхигдоод байһан түсэл хэрэгүүд бэелүүлэгдэжэ эхилхэ юм.

Морин жэл залхуу һула, ажалдаа эдэбхигүй хүнүүдтэ дурагүй. Саашань шэрээтын үргэлжэлүүлһээр, улаан морин жэлдэ зүрхэнэй, шуһанай даралтын үбшэнгүүдһээ гадна бэртэлгэ гэмтэлгын ушарнууд олошоржо болохо. Үһэнэй, арһанай хатажа муудалга, хюмһанай гантаад хахаралга, һааритаһан гар хүлнүүд мүн лэ олон хүнүүдтэ гасалан үзүүлхэ ушартай. Үшөө шуһанай адхарха үбшэнгүүдһээ һэргылхэ шухала.

Морин жэлдэ эдэбхитэйгээр хэрэгүүдые бүтээжэ хүдэлхэ, ябаха хэрэгтэй. Ажалша бүхэриг, шуран солбон ба ябуулгатай хүнүүд олзотой ба амжалта туйлалтануудтай һалбарха заяатай. Харин залхуу, “хүндэ бүгсэтэй”, тиигэд гээд ябадаг хүнүүд олон тоото бэрхэшээлнүүдтэй ушаралдаха гэжэ тоосоогүй.

Байгаалиин сагай уларил тухай хэлэбэл, үбэлынь үзэгдөөгүй шанга хүйтэн байгаад, ааяма халуун зуниинь бороо хурагүй шахуу байжа, ган гасуурта ургаса ногоон шатаха. Олон ехэ газар дэбисхэрнүүд хооһоржо, элһэтэй дошхон һалхи шуурганууд сохижо, гасалан үзүүлэгдэхэ.

Тиигэбэшье, ажалша бүхэриг хүнүүдтэ ехэ аймшагтай бэшэ. Улаан морин жэлдэ ургаса таряан һайн үрэжэлтэй байхаар хараалагдана. Гансал хорхой шумуулнуудтай тэмсэхэ хэрэгтэй.

Аргатай зон дачануудтай боложо, өөрын хубиин ажахынуудтаа огородой ургаса, жэмэс гэхэ мэтые тарижа ургуулбал, ехэ һайн аша үрэтэй байха гэжэ зурхайша лама онсо тэмдэглэнэ.

Онсолбол, энэ жэлдэ холын зайһаа интернедээр хүдэлдэг, хэлхеэ холбооной, логистикын, түлөөһэтэ туһаламжын оршондо (сфера обслуживания), үйлэдбэриин ба барилгын газарнуудаар хүдэлдэг хүнүүдтэ урагшатай. Мүн лэ банкнуудта ба эд хэрэгсэлнүүдые хүлһөөр үгэлгын (прокат) газарнуудай ажалтад гарзатахагүй.

Хаа-хаанагүй инженернүүд, барилгашад, юрын ажалшад, жолоошод дуталдаха. Тэрэнэй хажуугаар ниидэгшэгүй аппарадуудай, рободуудые байгуулгын талаар мэргэжэлтэд, ниидэгшэд ба уһаар тамарагшад хэрэгтэй болохо гэжэ хэлэгдэнэ. Химическэ зүйлнүүдэй, эдеэ хоолой, элдэб янзын гаджедуудай, микроэлементнүүдэй үйлэдбэринүүдтэ мүн лэ мэргэжэлтэд дуталдаха ушартай.

“Ямар жэлдэ түрэһэн хүнүүдтэ илангаяа бэрхэшээл ехэтэй байхаб?” – гэһэн асуудалда Олег Намжилов иигэжэ харюусаба:

- Морин ба хулгана жэлдэ түрэһэн хүнүүд энэ жэлдэ бэрхэшээлнүүдые гаталха заяатай. Мүн лэ туулай ба тахяа жэлтэндэ бэлэн бэшэ байхаар хараалагдана. Тиигээд һануулая, эгээл хүндэ хүшэр бэрхэшээлнүүдтэй залхуу, һула, ямаршье хүсэл эрмэлзэлгүй хүнүүд ушаралдаха.

Үндэһэн буряад наадхуурнууд

Манай элинсэгүүд – талын хүннүүд - 3000 жэлэй саада тээ дэлхэй дээрэ эгээл түрүүшынхиеэ Шэнэ жэлэй хасууриие шэмэглэжэ эхилһэн юм. Тиихэдээ мүшэрнүүдтэнь дайсадайнгаа хохимой яһануудые, агнуурида олзолhон зэрлиг ан амитадай арhануудые, мяханай томо-томо хэhэгүүдые болон алтан, мүнгэн зүүдхэлнүүдые үлгэдэг байһан түүхэтэй.

Мүнөө һүүлэй жэлнүүдтэ Буряад орондо өөрын үндэһэн заншалта ёлкын наадхуурнууд үйлэдбэрилэгдэжэ эхилээд, олоной һонирхол татадаг болоһон.

Үшөө Буряад Уласта Баргажанай дархан газарай, Үбэр Байгалай хизаарай үндэһэтэнэй паркын, Фролихинай заказнигай амитадай, ургамалнуудай түхэл дүрсэнүүдтэй ёлкын шэмэглэлнүүд урлагдан бүтээгдэдэг. Тиихэдээ ёлкын наадхуур бүхэн зол жаргал уряалһан онсо шэнжэтэй һүлдэ тэмдэг юм.

- Үүлэхэн – огторгойн уудамда сэнгэһэн хүнгэхэн жаргалтай хүсэл зоригой, дээдын заяанай мэдэрэлэй тэмдэг.

- Буга – ой тайгын омог хаан ба урагшаа дабшаһанай һүлдэ тэмдэг. Хүнгэн түргөөр хамаг һаад хаалтануудые гаталжа гараад, шэнэ арга боломжын замуудые нээхэдэ туһатай.

- Морин – 2026 оной эзэн. Эрхэ сүлөөгэй, хурдан хүдэлөөнэй ба хүсэтэй урма зоригой һүлдэ тэмдэг. Урдын нүүдэлшэдэй үнэн нүхэрынь ба сахюусаниинь байһан морин-эрдэни шэнэ жэлдэ эзэндээ аршалалта, дэмжэлтэ үршөөхэ үүргэтэй.

- Сахюусан – гэрэй гуламтые сахин харууһалагша. Найдамтай аршалалта ба амгалан тайбанай һүлдэ.

Үлзы тэмдэг – энхэ жаргалай, заха хизааргүй амидаралай угалза утаһан. Гэр бүлын гэшүүдэй, уг гарбалтанай, эхэ зургаан зүйл хамаг амитанай хоорондохи таһаршагүй бүхэ холбооной һүлдэ тэмдэг.

Шоо угалза – ута наһанай, сэсэн ухаанай ба элбэг дэлбэгэй, һалбархын һүлдэтэй.

Шэнэ жэлэй хасууриин иимэ гүнзэгы удха шанартай, үндэһэн заншалта шэмэглэл наадхуурнууд үнгэрһэн, мүнөөнэй ба ерээдүйн гурбан сагые холбожо, зол жаргал уряалха тусхай убадистай.

Үшөө урдын заншалаар, хасуури – замбуулин дэлхэйн гурбан түбиие hүлдэлдэг нангин модон. Хасууриин орой талань – дээдэ тэнгэриин замбиин, дундахинь – дэлхэйн ажамидаралай, үндэhэтэ талань – газар дорохи түбиин hүлдэ тэмдэг.

Зол жаргалай хатан - хасуури

Шэнэ жэлэй үглөөгүүр Ёрлу гэжэ бурхан хасууряар дамжажа, тэнгэриhээ буугаад, гэр бүлые адисладаг гэжэ манай элинсэгүүд этигэдэг байһан. Тэрэ ушараар урдын сагһаа хасууриие шэмэглэһэн зүүдхэл наадхуурнуудта онсо анхарал табигдадаг заншалтай.

Фэн-шуй һургаалаар, шэнэ 2026 ониие угтамжын ёлко хатан-модо табиха гэр байрын һайн таланууд:

1) Эгээл эрхим һайн – гэрэй зүүн зүгтэ. Эндэ табигдабал, гэр бүлын байдалай хүгжэн ургаха ба һалбаран мандаха энергиин элшэнүүд эршэдэхэ. Тиихэдээ ехэнхинь ногоон, улаан, алтан шаргал ба модоной үнгэ зүһэтэй наадхуурнуудаар ба гирляндануудаар шэмэглэгты.

2) Зүүн-урдахи зүгтэ табигдабал, мүнгэ зөөриин талаар урагшатай болоходо туһатай. Ногоон, улаан, хүри-улаан гэхэ мэтэ үнгэнүүдые хэрэглэхэдэ һайн. Эндэ ямаршье үнгэнүүд хорюулгүй.

3) Баруун-урдахи зүгтэ – гэр бүлэдэ амгалан тайбан, энхэргэн дулаан хандасатай байдал тогтохо. Хасуурияа ялагар мүнгэн, хүхэ, сэнхир-хүхэ ба сагаан үнгын наадхуурнуудаар шэмэглэгты.

Харин ёлко табихада, тиимэшье һайн бэшэ – гэрэй баруун, хойто ба баруун-хойто зүгүүдтэ табибал, шад улаан үнгэтэй шэмэглэлнүүдые үлгэхэ хэрэггүй. Номгон бүрүүл, даруу үнгэнүүдые хэрэглэхэнь шухала.

Гэрэй урда ба зүүн-хойто талануудта хасуури табибал, мүн лэ шад улаан үнгэнүүд хорюултай. Эндэ үнжэгэн һаруул, бүүдэгэр даруу үнгэнүүд хэрэглэгдэхэ ёһотой.

«Һайн зүгтэ табигдаһан хасуурияа шэмэглэн сасуугаа тэрэ дары ялагар гирляндануудые носоогты», - гэжэ фэн-шуй һургаалай мэргэжэлтэд хэлэнэ. Тиигэбэл гэр дотор һайн энергиин элшэнүүд эршэмтэйгээр бадаржа, һайн хубилалтануудые татажа заладаг.