«Заншалаа сахигшад»

Энэ ушараар «Заншалаа сахигшад» гэһэн Һээршэдэй лигэ байгуулагдаа. Үнгэрһэн 2025 оной халаанай һүүлшын 5-дахи мүрысөөн Улаан-Үдэдэ январиин 17-до үнгэрбэ. Бүхы хэмжээ ябуулганууд шэнэ дүримөөр эмхидхэгдээ гээд хэлэлтэй.

Буряадай Һээр шаалгын федерациин хүтэлбэрилэгшэ Гомбо Зурбаковой хэлэһээр, шэнэ дүримүүдые нэбтэрүүлхэ гэһэн һанаан үнинэй байгаа. Һэлгэн шэнэлхэ тухай өөрын дурадхал олон хүнүүд оруулаа. Теэд хүтэлэгшэ, зүжэгшэн, блогер Алексей Раднаевай һанамжа таараха байшоо. Секундомер табижа, хэн түргөөр һээр хухалнаб, тэрэ илалта туйлана гэһэн дүрим нэбтэрүүлэгдэжэ эхилээ.

- Һээр шаалга 15 жэлдэ Буряадта хүгжөөгдэжэ байна. Мүрысөөнэй үедэ хэн эгээл олон һээр хухалааб, тэрэ түрүүлнэ гэжэ ойлгостой ааб даа. Теэд зарим хэмжээнүүдтэ һээрнүүдэй дуталдахадань, һүүлшын шатануудай саг ябуулжа шаалгуулдаг һэмди. Тиимэһээ шэнэ дүрим талаһаа бии болошоогүй. Олоороо һуужа, Алексей Хандажапович Раднаевай дурадхалые бүхы талаһаань хаража үзөөбди. Харилсаһанай удаа олон нэмэлтэнүүд, һэлгэлтэнүүд оруулагдаа. Тиигээд лэ мүрысөөнүүдтэ шэнэ дүримөө туршажа эхилээбди, - гэжэ Гомбо Зурбаков хөөрэнэ.

Шэнэ лигэдэ шэнээр

«Заншалаа сахигшад» гэһэн лигэ байгуулха гэһэн шиидхэбэри абтаа. Түрүүшын 2025 оной халаанда табан мүрысөөн эмхидхэгдэһэн байна.

- Нёдондо майн 31-дэ түрүүшымнай мүрысөөн болоо. Удаадахи хэмжээ ябуулга сентябриин 20-до үнгэргэгдөө. Эдэ шатануудые Улаан-Үдэдэ эмхидхээбди. Бэе дээрээ шэнэ дүримүүдые туршажа, хүршэ можо хизаарнуудтаа гараһан байнабди. Тиигэжэ ноябриин 16-да һээршэдые Эрхүүгэй можын Ойхоной аймагай Бугульдейкэ һуурин угтан абаа. Удаань декабриин 6-да Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрог хүрөөбди. Эдэ хэмжээ ябуулгануудта заал һаа олон тамиршадые суглуулха гэжэ оролдоогүйбди. Шэнэ дүримые һээршэднай хэр угтажа абанаб, тэдэнэй дура буляана гү, шадана гү гэхэ мэтые шэнжэлэн хаража үзөөбди, - гэжэ эмхидхэгшэ Алексей Раднаев мэдүүлнэ.

Бүхы хэмжээ ябуулганууд командна тоосоондо эмхидхэгдэнэ. Һээршэд нютаг нугануудаараа, аймагуудаараа нэгэдэнэ, мүн ондо ондоо газарай нүхэд суглуулагдамал команда бүридхэнэ. Жэлэй хугасаада нэгэ командаһаа нүгөө команда руу орожо болохогүй. Хамтараад лэ һорилго хээд, хэмжээ ябуулгануудта хабаадаха болоно.

- Команда бүхэн 5-7 хүнһөө бүридэнэ. Нэгэ уулзалгада табаниинь гараха ёһотой. Тайзан дээрэ нюур нюураараа харалсажа, хоёр тамиршан мүрысэнэ. Эдэмнай хоёр лэ һээр хухалха зорилготой. Тэдэниие хэниинь түргөөр хухалнаб, тэрэ командадаа нэгэ очко асарна. Саг харуулдаг тусхай хэрэгсэл манай нүхэд зохёогоо. Һээр хухалхынгаа урда саг гүйлгэхэ тобшо дараад лэ, шаажа эхилнэ. Дүүргэхэдээ, тэрэл тобшоёо даража, сагаа тогтооно. Тамиршаднай яһала үни шэнэ дүримдөө дадаа. Зарим һээршэд нөөхи тобшоёо дарахаяа мартаад эхилшэнэ, нүгөө зариман эртээр даражархина. Хэн шадаагүйб, тэрэ хүндэ 25 секунда гээд табигдана, - гэжэ бүхы мүрысөөнүүдэй шүүгшэ, өөрөө бэрхэ һээршэн Солбон Чердонов дүримүүдтэй танилсуулна.

Түргөөр

Түрүүшын тэмсээнүүдһээ абаад, һээршэд һайн дүнгүүдые харуулжа эхилээ. Хоёр һээр тэдэ оройдоол 1-2 секундын хугасаада хухалаад хаяжархина. Олон тоото һээршэд нэгэшье секунда болонгүй хухална. Эгээл түрүүшын мүрысөөндэ Захааминай аймагай Дүтэлүүр һууринай Дмитрий Крылов 0,85 секундын хугасаада һээр хухалжа, рекорд харуулаа. Харин январиин 17-до энэ рекордоо хоёр дахин дабтаа. “Хугты хаан” командын гэшүүн Эрдэм Шагдуров 0,82 секундын хоорондо хухалжа, рекорд нэрэдээ бэшүүлээ. Сэрэгэй албанда татагдаһан Дмитрий Крылов армиһаа бусажа, бүри түргөөр хухалхаб гэжэ шамдана.

Эгээл түрүүшын мүрысөөндэ “Хугты хаан” команда түрүүлээ. Тус командын бүридэлдэ ондо ондоо аймагуудай болон Монголой һээршэд оролсоно. Удаадахи шатануудта Усть-Орда һууринай “Эхирит”, Хэжэнгын аймагай команданууд шалгараа. Агын тала дайдада “Тэрэнги” команда чемпион боложо тодороо. Энэ команда Захааминай аймагай Санага нютагай тамиршадһаа бүридэнэ.

Залуушуулай заяан

Январиин 17-до болоһон мүрысөөндэ 15 команда хабаадаа. Түрүүн тэдэ дүрбэн бүлэгтэ хубааран мүрысөө. Бүлэг бүхэнэй хоёр эрхим команда дүрбэлжэн, хахад финалай уулзалгада оролсоо.

Хэжэнгын аймагай “Джарун Хашор” гэһэн команда ганса һургуулиин үхибүүдһээ бүридэнэ. 12 наһатай Ананда Базаржапов эгээл эдир тамиршан болоһон байна.

- Хэдэн жэлэй саана һээр шаажа эхилээб. Чисаанын дасанай дэргэдэ тамирай һайндэрэй үедэ үхибүүдые суглуулаад, багахан һээрнүүдые хухалхыемнай дурадхаа. Би тиихэдэ шадаагүйб. Энээнһээ боложо, һорилго хэжэ эхилээб, зомгооһо түрүүн хухалдаг болооб, - гээд, багахан Ананда хөөрэнэ.

Ананда Базаржапов

“Джарун Хашор” команда энэ удаа шалгараагүй. Харин залуушуулай нүгөө команда түрүүшүүлэй тоодо оролсоо. Захааминай аймагай Дүтэлүүр һууринай залуушуулай “Дулаан хаан” команда финалда ороһон байна. Захааминай аймагай суглуулагдамал командатай тэдэ ана-мана тэмсэжэ, оройдоол 2:3 гэһэн тоотойгоор диилдэшоо. Тэмсээнэй гол уулзалгада 13 наһатай Артём Мункуев нэгэ һээрээ хухалжа шадангүй алдаад, саана ошоод бархиршоо. Тэрээнтэй уулзаһан Эрдэм Будаев хоёр һээр 1,30 секунда соо хухалаа. Урдахи уулзалгануудта багахан Артём энээнһээ үлүү дүн харуулһан байна. Тиимэһээ бэлэдхэл үшөө һайнаар хэхэ байһанаа мэдүүлээ.

Хэжэнгын аймагай суглуулагдамал команда шангай 3-дахи һуури эзэлээ. Хүрэл медальда хүртэһэн 16 наһатай Аюша Содномов бүхы һээрнүүдээ эгээл түргөөр хухалаа гээд тобшологдоо. Арһаар оёдог дархан Алик Санжиевай бүтээһэн бүһэ шанда хүртөө. Урдахи мүрысөөнүүдтэ Монголой Түмэржаргалын Мүнхэрдэнэ, Захааминай Мунко Хадаев, Эрхүүгэй Николай Халмакшинов гэгшэд баһа бүһэнүүдые абаһан байна.

Аюша Содномов шан абана

Ерээдүйе хараалан...

- Манай лигэдэ хабаадагшад наһанай хэмжүүрээр хубаагданагүй. Теэд аха захатамнай, мүн дунда наһанай тамиршаднай гомдоно. “Бидэ залуушуултай адли иимэ түргөөр хухалжа шадахагүйбди”, - гээд хэлэнэ. Тиимэһээ тэдэнээ мүрысөөндэ хабаадуулха гэжэ шэнэ дүрим зохёохо һанаатайбди, - гээд, Алексей Раднаев хэлэнэ.

2026 он Һээр шаалгын федерацида ехэ харюусалгатай жэл гараба гээшэ. Мүнөө жэлдэ хэдэн томо хэмжээ ябуулга үнгэрхөөр түсэблэгдөө.

- “Алтан Мундарга” гэһэн эгээл томо фестивальнай мартын 21-22-то болохоор хараалагдана. Июлиин 1-5-ай үдэрнүүдтэ Бүгэдэ буряадуудай “Алтаргана” наадан үнгэргэгдэхэнь. Эдэ мүрысөөнүүдтэ урданаймнай заншалта дүрим хэрэглэгдэхэ. Хэн эгээл олон һээр хухалааб, тэрэ хүн түрүү һуурида гараха. Харин лигын мүрысөөнүүдтэ хэрэглэгдэжэ байһан шэнэ дүрим манай һээр шаалгын хүгжэлтын нэгэ һалбари болоно, - гэжэ Гомбо Зурбаков тобшолно.