Үзэсхэлэнһөө эхилһэн үхибүүдэй хүдэлөөн

Санкт-Петербург хотын Невскэ хороогой 516-дахи һургуулиин музей даан абаһаарни, хоёр жэл гүйсэхэнь. Һуралсалай үүргэтэй энэ музей үнгэрһэн зуунай 1990-ээд онуудаар байгуулагдажа эхилһэн тула нилээд баян жасатай. Гүнзэгы шэнжэлгэ хүлеэһэн экспонадууд бии, илангаяа Ленинградай бүһэлэлтын үедэ 10-аадтайхан Имын бэшэһэн зурагууд олоной һонирхол татаһаар. Бүхэдэлхэйдэ мэдээжэ болоһон Таня Савичевагай дэбтэр эзэлүүдгүй һануулаадхиха юм. 

Юрын бэшэ һургуули  

Ковид үбшэнэй һүжэрһэн 2020 ондо һургуулиин музейдэ уһан сэрэгтэ зорюулагдаһан шэнэ үзэсхэлэн байгуулагдажа, кадетскэ ангинуудые нээхэ арга олгогдоһон байна. Түрүүшын кадедүүд байгша ондо һургуулияа түгэсхэнэ. Тэдэнэй олонхинь саашанхи ажабайдалаа уһан сэрэгтэй холбохо хүсэлтэй юм.

5-дахи ангида ороһон һурагшадһаа шэлэлтэ хэгдэжэ, кадетскэ анги бүридүүлэгдэнэ. Мүнөө дээрээ һургуулидамнай бүхыдөө 5 анги тоологдоно. Түбэй уһан сэрэгэй музейн атриум дотор һүр жабхаланта оршондо олоной урда тэдэн тангариг барижа, кадет болоһоной үнэмшэлгэнүүдые абадаг заншалтай. Тиигэжэ юрын хэшээлнүүдһээ гадуур «Сэрэгэй хэрэг» шудална, жагсаалда ябажа һурана, буу зэбсэг суглуулхаһаа эхилээд, далайн онгосонууд дээрэ уһан сэрэгэй оньһонуудтай дүтөөр танилсана. Һургуулида кадедүүд хүндэтэй – онсо хандасатай. 

Үзэсхэлэн тухай үгэ

Һургуулиин захиралай уялга гүйсэдхэгшэ Галина Александровна Андреева музей даалгахынгаа урда тээ иигэжэ асууһан юм: «Танай түрэлхид уһан сэрэгтэй холбоотой байгаа гү?». Эсэгэмни Номгон далайн уһан сэрэгтэ 3 жэлдэ алба гараһан гэжэ хэлэһэмни, ехэтэ баярлаа бэлэй. Эсэгынгээ гэрэл зураг музейдээ баряад байгыт гэжэ хожомынь сэнтэй зүбшэл намда үгөө һэн. Нютагаа һанахадаа, эсэгынгээ зураг хараадхидагби, зосоом наран гараһан мэтэ болоодхидог. 

Галина Александровна өөрөө һургуулиин музей даагаад хүдэлһэн, уһан сэрэгтэ зорюулһан үзэсхэлэн байгуулһан хадаа музейдэмнай ехэтээр туһалдаг. Һургуулиин урдахи захирал Любовь Михайловна Смирновагай наһанайнь нүхэр уһан сэрэгшэ байһан. 1989 оной апрелиин 7-до Норвежскэ далайда домог суута К-278 «Комсомолец» онгосоор албанай хэрэгһээ бусажа ябатараа, гэнтын түймэрһөө боложо, Михаил Анатольевич 42 нүхэдтэйгөө хамта баатарай үхэлөөр унаһан. Хайрата ханидаа, нүхэдтэнь зорюулжа, нэрэнүүдыень мүнхэлэн, энэ үзэсхэлэн нээжэ, һургуулиингаа саашанхи хүгжэлтын хараа шэглэл тодоруулаа болоно.

Уһан сэрэгтэ зорюулһан үзэсхэлэн

Уһан сэрэгшэдтэй уулзалганууд

Кадедүүдтэ офицернүүд заана. Захиралай зүбшэлэгшэшье уһан сэрэгшэ юм - 1-дэхи рангын капитан Игорь Михайлович Линьков. Эдэнэр аха нүхэдөө урижа, үхибүүдтэй уулзалгануудые үнгэргэдэг заншалтай. Баатарай үдэрые алдангүй эмхидхэнэ. Байгша ондо «Комсомолец» онгосын домог суу үргэһэн түрүүшын экипажай командир Юрий Александрович Зеленский оролсоо. Тэрэнэй хүтэлбэри доро К-278 онгосо 1027 метр гүн руу шунгаһан түүхэтэй. Иимэ доро шунгагшад мүнөө болотор үгы. 

Албанай хэрэгээр ябажа хараһанаа дүршэл ехэтэй сэрэгшэд хөөрэнэ, сэнтэй экспонадуудые музейдэмнай бэлэглэнэ. Эдэ уулзалганууд эдиршүүлэй оюун ухаанда батаар хадуугдан үлэнэ ёһотой.   

Эдир экскурсоводууд эдэбхитэй

Эдэбхитэй кадедүүд Илья Фёдоров, Егор Нерадовский, Николай Григорьев, Тимур Тупов, Дмитрий Адушев, Умар Дасбеков, Тумэн Сибиданов экскурсовод болохо дуратайнууд. Невскэ районой хэмжээндэ һургуулияа түлөөлэн, эрхим экскурсоводые элирүүлгын мүрысөөндэ оролсоо. Гансашье уһан сэрэгтэ хабаатай бэшэ, мүн пионернүүдэй хүдэлөөн ба Ленинградай бүһэлэлтэ тухай экскурсинуудые үнгэргэнэбди гэхэдэнь, жюриин гэшүүд ехэтэ гайхаа бэлэй. Петербургын метрогооршье ябажа, экскурсинуудые үнгэргөөд туршана.

1990-ээд онуудһаа музейн экспонадууд суглуулагдаһан тула табан янзын сэдэбээр үзэсхэлэнүүд музейдэ дэлгээтэй юм. Хизаар ороноо шэнжэлгэдэ зорюулһан угаа баян материал бии. Тэрээндэ үшөө гар хүрөөгүй байнабди – гансал изба дотор лэ сэсэрлигэй үхибүүдые угтан абанабди.     

Музейдэ сэнтэй бэлэгүүд дамжуулагдана

Эблэлэй бүридэлдэ

2021 онһоо манай музей Оросой Холбоото Уласай уһан сэрэгэй шэглэлтэй музейнүүдэй эблэлэй бүридэлдэ оронхой. Жэл бүри тус эблэл Агууехэ Пётр хаанай нэрэмжэтэ Түбэй уһан сэрэгэй музейдэ хуралдаа эмхидхэнэ. Үнгэрһэн жэлдэ Владивосток хотоһоо эхилээд, Калининград хүрэтэр зайда оршодог уһан сэрэгэй шэглэлтэй музейнүүдэй түлөөлэгшэд оролсоо бэлэй. Буряадһаа түлөөлэгшэд байгаагүй. Уһан далайда алба хэһэн буряад сэрэгшэдтэ зорюулһан музей Буряадта байгуулхаар ха гэжэ тиихэдэ һанагдаа һэн. Тус музейдэ Алдар Цыденжаповай нэрэ олгуулжашье болоно.  

Байгша ондо XII удаагаа хуралдаа февралиин 4-дэ эблэл үнгэргэнэ. Тэрээндэ манай музей уригданхай.  

Сарюна ЭРДЫНЕЕВА, Санкт-Петербург хотын Невскэ районой 516-дахи һургуулиин музей даагша