Сагаан үбгэнэй һахюуһан

Буян хэшэг арьбажуулдаг, наһа утадхадаг Сагаан үбгэнэй һахюуһан айл бүлэ бүхэндэ аша туһатай. Энэ үгтэһэн зураг ута наһанай зургаан һүлдэтэй:

1. Ута наһанай модон;
2. Ута наһанай хабсагай;
3. Ута наһанай хүнэй дүрсэ;
4. Ута наһанай аршаанта уһан;
5. Ута наһанай шубуун;
6. Ута наһанай буга.

- Галабай бии болохын эгээл эхинһээ Сухаваадиин (Диваажанай) орондо ута наһанай хабсагай оршодог.

- Тэрэ хабсагайһаа ута наһанай уһан гээд нэрлэгдэдэг мүнхын аршаантай мүрэн урдадаг.

- Тэрэ мүрэнэй эрьедэ ута сагаан үһэтэй, ута сагаан нидхэнүүдтэй ба һахалтай үбгэн налайжа һуудаг. Тэрэ ута наһанай бүтээлдэ һууһан даяанша Сагаан үбгэн гээд нэрлэгдэдэг. Баруун гартаа мүнхын аршаантай домбо баринхай, зүүн гартаа Эмнэлгын Будда - Отошо бурханай үршөөһэн персик баряад һууна.

- Ута наһанай мүрэнэй уһаар уһалагдажа, хододоо шиигтэй байдаг газарай хүрьһэн дээрэ унжаһан жэмэсүүдтэй модон ургана. Тэрэ хадаа ута наһанай модон гээшэ.

- Сагаан үбгэн тэрэниие тойроод сэнгэһэн ута наһанай шубуун – хилэн шубууе (аист) эдеэ хоолоор хүндэлнэ.

- Сагаан үбгэнэй хажууда ута наһанай буга байрлана. Тэрэ мүрэнэй уһаар ундалжа, эрьеын үбһэ ногоо ба ургамалнуудаар хооллодог.

- Эндэхи газар дэбисхэрынь ба амитадынь ута наһанай убадистай, тиимэһээ ута наһанай зургаан һүлдэ тэмдэг гээд шүтэгдэдэг заншалтай.

- Энэ зурагай байрлаһан гэртэ ута наһанай ба буян хэшэгэй нангин газартай холбоон байгуулагдажа, элшэ гэрэлнүүдынь дээдын үршөөлөөр адисладаг.

- Мүн лэ тус зураг хүнүүдтэ байгаалияа сахин хамгаалха тухай уряал болоно. Модод, ургамал нууд, амитад шумуулнууд, хүнүүд – эхэ зургаан зүйл хамаг амитад булта хоорондоо бүхэ холбоотой, бэе бэеһээ дулдыдадаг.

Зол жаргалай “Найман морид”

Урдын буряад-монголой “Найман морид” гэһэн хүсэтэй һахюуһан - амжалта туйлалтын, хүгжэн һалбаралгын ба илалтын замаар габшагайгаар урагшаа дабшалгын һүлдэ тэмдэг.

Угсаатанаймнай заншалда морин-эрдэни хурдан гүйдэлтэй, асари ехэ хүсэ шадалтай ба дэлгэр сагаан сэдьхэлтэй изагуурта амитан гэжэ тоологдодог.

“Найма” тоо – баялигай һүлдэ

Суг хамта хатаран гүйлдэһэн найман моридой дүрсэтэй һахюуһан эзэндээ ажал хүдэлмэриин талаар амжалта туйлалтануудые ба баян олзо салин үршөөдэг.

Гэр байрын болон ажалай таһагай ханада үлгөөтэй “Найман морид” “ци” гэһэн һайн элшэ хүсэнүүдые һэргээн эршэдхэжэ, хүнүүдэй бэеын энхэ элүүрые һайжаруулдаг, хүсэ шадал нэмээдэг.

Мүн лэ морин-эрдэниин һахюуһан эзэдээ хамаг муу муухайһаа аршалан хамгаалжа, бэрхэшээлнүүдые гаталхадань туһатай. Тэрэнэй хажуугаар тус һахюуһан хүнэй хүсэл зоригоо түргэн бэелүүлхэдэ туһалжа, заяанайнь замда ушаралдаһан һаад тодхорые усадхаха нангин убадистай.