«Аа-хурай!» - юртэмсын даллага
Даллага абахадаа: «Аа-хурай!» - гээд, шангаар абяалан уряалдаг заншал бии. Энэ хадаа олон жэлнүүдтэ 100 янзын буян хэшэг, 100 жэлтэй ута наhа, эрдэм бэлиг, амжалта туйлалтануудые гуйжа уряалдаг, айхабтар үргэн ехэ, гүнзэгы удха шанартай үгэ юм. «Аа-хурай!» - хүнэй хуби заяанай, үйлын үриин мууе даража, юртэмсын орьёлой эрдэнитэ баялигай hүлдые дуудаhан эди шэдитэй абяан, дээдэ түбиин аялга… «Аа-хурай» гэhэн үгые миин таамаг юрэнхыгөөр бэшэ, харин баяр баясхалангай, этигэл найдалай, энэрхы дурлалай оршондо, hүр жабхалантайгаар абяалан үгүүлхэнь шухала!
Даллага абалган – элинсэгүүдэймнай дамжуулhан нангин бүтээл. Тэрэниие ядуу тулюураар бэшэ, харин элбэг дэлбэгэй, hалбаралай, баяр жаргалай байдалда дуудахань шухала. Гоё hайхан, арюун сэбэр буряад хубсаhаяа үмдөөд, олон дабхартай баян сагаан табагтайгаар даллагые уряалжа дуудагты!
Энгэртэй тобшотой буряад тэрлиг дэгэлнүүдээ, булганай болон бусад ангай арhатай үндэһэн заншалта баян малгайнуудаа, эрдэнитэ шулуунуудтай алтан, мүнгэн үнэтэ зүүдхэл шэмэглэлнүүдээ үмдэхэнь шухала. Yбгэ эсэгэнэрэймнай hургаалаар, үндэhэн арадайнгаа хубсаhагүй хүн - хүн бэшэ, адууhа малай зэргэтэй амитан гэhэн үгэтэй юм.
Yшөө манай үбгэ эсэгэнэр даллага абаха үедөө хажуудаа, үбдэг дээрээ ганзагын hур табяад, «Аа-хурай!» дуудадаг байhан заншалтай. Тиигэбэл, һураггүй хүсэтэйгөөр бүтэдэг заяатай гэдэг.
Даллагын сагаан табаг
Даллага олон янзын байдаг: Баян Намсарайн, Дара Эхын, Намдагай, Далхын, Говилой г.м. Жэлэй туршада нэгэтэ бэшэ даллага абтадаг. Даллагын сагаан табагые үндэрөөр, адагынь 9 – 10 дабхартайгаар, баян эдеэнэй зүйлнүүдтэйгээр – 5 янзын таряан, 5 янзын hамар, 5 янзын жэмэс ба фруктанууд гэхэ мэтые табихада, хүсэтэйгөөр бүтэдэг. Мүн лэ хара архи хэрэгтэй гэжэ эли.
Хажуудань табан үнгын хадагуудаа дэлгээжэ, ганзагын hур табихаяа бү мартагты!
Айл бүхэн жэлэй нэгэшье дахин hаа, иимэ элбэг дүүрэн бэлэдхэлтэй даллага абажа байхань шухала. Баян сагаан табагаар даллага уряалжа, «Аа-хурай» хурайлхадаа: «Зуун жэлэй туршада баян дэлгэр, буянтай хэшэгтэй hуухамнай болтогой!» - гэжэ гүн сэдьхэлhээ хүсэжэ бодохо хэрэгтэй.
Арбан дабхар үетэй даллагын сагаан табаг дэлгээжэ, «Аа-хурай» хурахада, 100 жэлтэй наhа гуйhан удхатай. Табагай 1 үень – хүнэй наhанай 10 жэл, 2 үень – 20 жэл г.м. 10 үень – 100 жэлэй hүлдэтэй. Илангаяа залуу зондо 9-10 үетэй табагаар далга абажа байхада hайн.
Мүнөөнэй сагаар, даллагын сагаан табагта хилээмэнэй орондо сухаари, амтатай гоё печени табигдадаг гуримтай болоhон.
Табагтай даллага – түби дэлхэйн тэн хахадай hүлдэ тэмдэг. Тиимэhээ табан махабадай – шорой, модон, уhан, түмэр, гал - hүлдэнүүдые оруулхань шухала.
Жэшээнь, хүхэ үнгэтэй гадартай шэхэр – уhан, ногоон үнгэтэй – модон, шара – элhэн шорой, хара – түмэр г.м. үнгын гоё набшаhа сэсэгүүдтэй, зурагуудтай печени шэхэрнүүдээр, хоморой фруктануудаар шэмэглэжэ, ута наhа, буян хэшэг гуйдаг гуримтай.
11 дабхар үе табихада болохо – хүн 110 жэл хүрэтэр ажаhууха аргатай ха юм.
Найман тахил – зол жаргалай һахюуһан
Буддын шажанай эгээл хүсэтэй буян хэшэгэй һахюуһан гээд шүтэгдэдэг «Найман тахил» мүн лэ фэн-шуй һургаалда гол һуури эзэлдэг заяатай.
Аршалагша Сагаан Шүхэр
Нангин шүтөөнэй Сагаан Шүхэр хамаг үбшэ зоболонhоо, элдэб аюул болон гай тодхорhоо аршалдаг гайхамшагта убадистай. Мүн лэ нангин Шүхэр үндэр түрэлтэ изагуурай, алдар солото нэрэ хүндын, баялигай тэмдэг боложо тахигдадаг ушартай.
Хоёр алтан загаһан – элбэг дэлбэгэй, баялигай, һалбаралгын тэмдэг. Бодото байгаалиин баялигай, газар дэлхэйн, гол мүрэнүүдэй, далайн амитадай һалбарһан байдалай хажуугаар хоёр алтан загаһан – үбгэн һамган хоёрой бэе бэедээ үнэн сэхэ, энэрхы байдалай ба ута наһанай hүлдэ тэмдэг.
Эрдэнитэ лонхо бүмбэ - дээдын даллагын хэшэгэй, эд баялигай, һалбарһан байдалай, ута наһанай ба hанаhан, зориhон бүхы хүсэлнүүдэй бэелүүлэгдэхын hүлдэ тэмдэг. Нангин бүтээлэй амһарта эрдэнитэ шулуунуудаар, бадма лёнхобо сэсэгэй дүрсэнүүдээр шэмэглэгдэдэг заншалтай.
Лонхын хоолой модон таглаагаар бүглөөтэй, торгон хадагаар орёогдоотой байдаг. Эрдэнитэ бүмбэ сооһоо хэдышье олон зүйлнүүдые гаргажа абахада, тэрэ дундардаггүй, хооһордоггүй, хододоо дүүрэн байдаг һүлдэтэй.
Буддын шажанай эгээл элитэ hүлдэ тэмдэг болохо бадма лёнхобо сэсэг – гэгээн сэдьхэлэй, арюун сэбэрэй нангин hүлдэ.
Намагай үжэнхэй уһанда ургадаг бадма лёнхобын дэльбэнүүдтэ ямаршье муухай юумэн халдадаггүй. Тэрээн мэтэ зоболонто сансарын түбидэ түрөөд, гүн сэдьхэлһээ бурхандаа, багшанартаа этигэн hүзэглэжэ, гэгээрэлэй арюун замда ороhон хүнүүдтэ ямаршье бузар халдадаггүй.
Бадма лёнхобо – сансарын хүрдэhөө мултаржа гарахын нангин hүлдэ.
Сагаан бүреэ Дунгар буддын шажанай, гурбан эрдэниин агууехэ илалтын нангин абяа hүлдэлдэг. Хамаг ада баршадые, дайсадые мүр сараагүйгөөр дараха аргатай шэдитэ дуунай абяан. Эхи захагүй томогдон үргэлжэлһэн Үлзы тэмдэгэй угалзануудые хизааргүй юртэмсын зангилаа гээд нэрлэдэг. Замбуулин дэлхэйн Эхэ зургаан зүйл хамаг амитанай хоорондоо таhаршагүй бүхэ холбоотой байхын hүлдэ тэмдэг. Yшөө эхи захагүй Үлзы тэмдэг хүнэй гүн сэдьхэлэй мэдэрэлэй ба ухаанай хизааргүй ехэ арга боломжонуудые харуулhан нангин һахюуhан.
Хамаг дайсадые, һаад тодхорые, мунхагые саража илахын hүлдэ тэмдэг Илалтын туг Жалсаниие эртэ урдын сагта Энэдхэгэй хаашуул ордонгууд соогоо үлгэдэг, дайнда мордоходоо абаад ябадаг байһан түүхэтэй. Жалсан туг – хамаг ада баршадые, альбан шүдхэрнүүдые, хуурмаг үзэгдэлэй Марые даража илаһанай hүр жабхаланта hүлдэ тэмдэг!
Буян хэшэгэй наймадахи hүлдэ тэмдэг – Дхармын сахариг – Хорло. Тэрэнэй хүсөөр замбуулинай эзэн хаан Чакраварти бурхан юртэмсые тойродог гэһэн домогтой. Хорло – тогтонгүй хубилан һэлгэжэ, хододоо урагшаа тэгүүлһэн сагай hүлдэ тэмдэг.
Найман тахилые бурханай гунгарбааһаа гадуур гэр гуламтадаа байлган шүтэжэ, бэедээ зүүгээд ябабал, хүнэй бүхы һайн хүсэл зорилгонуудые бэелүүлхэдэ туһатай, ехэ хүсэтэй һахюуhан. Жэшээнь, фэн-шуй эрдэмээр, эрдэнитэ нангин Сагаан Шүхэр хамаг муу муухайһаа аршалжа, ехэ амжалта туйлалта, илалта ба хүндэтэ нэрэ соло үршөөдэг хүсэтэй һахюуһан. Тэрэниие гэртэ ородог үүдэнһээ һөөлжүү ташуу шугамаар (по диагонали) байһан буланда табидаг гуримтай.
Эди шэдитэй нооһон
Хүн бүхэнэй бэеын элүүр энхэ, амжалта туйлалтануудынь, эд баялигынь тойроод байhан бараа хэрэгсэлнүүдhээнь ехээр дулдыдадаг.
Жэшээнь, сэбэр нооhон эдлэлнүүд гэр байрын, бүлын байдалда эгээл hайн нүлөө үзүүлдэг гэжэ элирүүлэгдэhэн. Ямаршье амитанай – хониной, нохойн, мориной, ямаанай г.м. – нооhон тусгаар hайн элшэ гэрэлтэй байдаг. Сэбэр нооhон хубсаhанhаа hайн хубсаhан үгы гэжэ хэлэгдэнэ. Илангаяа бага үхибүүдтэ, наhажаал, үбшэн хүнүүдтэ нооhоор нэхэhэн хубсаhа үмдэхэнь шухала. Тэрэ элүүржүүлхэhээ гадна муу юумэнhээ эрхимээр аршалха аргатай гэдэг.
Басагаяа хадамда үгэхэдөө, эжынь, төөдэйнь ба hайхан сэдьхэлтэй түрэлэйнь, танил эхэнэрнүүд хамhажа, хүнжэл, шэрдэгыень нооhоор бүтээжэ үгэбэл, тэдэнь ёhото hахюуhаниинь болохо аргатай.
Миин гэртээшье хонинойнгоо нооhо, арhа үргэнөөр хэрэглэхэдэ, арсалдаа хэрэлдээн номгордог, амгалан тайбан байдал тогтодог. Мүн лэ нооhон эд зөөриин, амжалта туйлалтын элшэнүүдые татаха аргатай гэжэ манай элинсэгүүдэй hургаалые мүнөөнэй мэргэжэлтэд дэмжэнэ.
Yнгын талаар эгээл хүсэтэй улаан үнгэ гэдэг. Тус үнгын, ородоор хэлэбэл, тусхай «диапазон частот» гээшэнь муу хүнэй нюдэнэй хоронhоо, хараалһаа аршалхаhаа гадна суранзан мэтээр зол жаргалай, баярай элшэнүүдые татадаг шэдитэй.
Yшөө «хүсэтэй газарhаа» абтаhан hахюуhанууд ёhото эди шэдитэ аргаар хүнэй хуби заяае hайн тээшэнь хубилгаха аргатай.
Тиигээд хээрэ хүдөөhөө, харгыда олдоhон хэрэгсэлнүүдые гэртээ асархань муу нүлөөтэй байжа болохо. Yшөө урдын хуушанай хубсаhанда, эд бараанда, хэрэгсэлнүүдтэ ехэ болгоомжотойгоор хандахань шухала.
Автор: Баярма БАТОРОВА
Фото: Ивалгын дасанай сайтһаа гэрэл зураг абтаба









