Хамта харая!

Агуу Пётр хаанай байгуулһан баруун-хойто ниислэлдэ Оросой, тэрэ тоодо Буряадайшье алдар суута уран зохёолшод, эрдэмтэд, уран барималшад, барилгашад болон бусад ажаһууһан. Тэдэнэй байһан гэрнүүд мүнөө музейнүүд болонхой. Тиишээ арадай зүргэ алдагданагүй. Жэшээнь, Александр Пушкинай һүүлшын үдэрнүүдые һануулһан Мойкын эрье, 12 хаягаар оршодог байра-музейдэ февралиин 10-да үй түмэн зон суглардаг байна. Энэ үдэр агууехэ поэт наһа бараһан юм.

«Үгы, би дүүрэн үхэхэгүйб…»

1837 оной үбэлэй хүйтэндэ Александр Пушкин ханиингаа нэрэ хүндын түлөө Дантестэй буудалсажа шархатаад, гурбан хоногой туршада ами наһанайнгаа түлөө тэмсэжэ хэбтэһэн байрадань шабинартаяа хамта хүрөө һэмди. 11 таһалгаһаа бүридэһэн Волконская хатанай байра поэт хүлһэлжэ абаһан аад, тэндэ хүсэд байжашье үрдеэгүй гээд, экскурсовод эхэнэр эхиндээ хэлээдхинэ һэн.

Пушкинай ажалай шэрээ

Хаа хамаагүй буудалсаха арга тиихэдэ байгаагүй, дуэлиин үмэнэ хэлсээн баталагдаа. Тэрэ хэлсээнэй ёhоор, хабаадагша нюурнууд буудалдаанһаа арсаха эрхэгүй байгаа гээд, витринэдэ үлгөөтэй тэрэ хэлсээн руу экскурсовод зааба. Удаань айлшадые хүлеэн абадаг таһалга руу гэшхэлбэ. Тэрээн доторхи мебель тэрэ үеын бэшэшье һаа, һажаажа хэгдэнхэй: тэрэ сагта эрилтэдэ ороһон 40 хүлтэ үргэн шэрээ, һайхан һандалинууд, амһарта хэдэг шкаф харанабди. Тэрэшэлэн зохёохы ажалаа ябуулдаг таһалга руунь оробобди. Бэшэдэг шэрээ дээрэ – дэбтэрнүүд, гуурһан болон шэрын хэрэгсэл – тэрээн дээрэ хөө хара арһатай арап һиилээтэй. Пётр хаанай үргэжэ абаһан Абрам Ганнибал гэжэ нагаса абаараа поэт ехэ омогорходог байһан хадань, тэрэ бүтээл захижа хүүлээд, Нащокин нүхэрынь бэлэглэһэн байна. Шэрээ дээрэ зарасанарые дуудадаг хонхо, саарһа хахалдаг хутага хэбтэнэ. Шэрээһээ холо бэшэ Пушкинай муудаад, хоногоо тоолоһон диван табяатай. Табсангууд дээрэ өөрынь суглуулһан 4 мянга гаран номууд жэрылдэнэ.

Февралиин 10-да дэлгээгдэдэг экcпонадууд

«Юрын хүн шүлэглэмэл роман бэшэхэ аал? Бурхан шэбэнээл даа шэхэндэнь», - гэжэ нэгэ экскурсант гайхалаа мэдүүлнэ һэн. Нээрээшье, тиигэһэн лэ хадань уран зохёолнуудынь үе сагай һэлгэлдээн соо эрилтэһээ бууранагүй. Пушкин – хэтэдээ мүнхэ!

Дуэлиин үедэ хэрэглэhэн буунууд

Шанха зүүн Сибириин нүхэн оёорто

Шадал тэсэбэриеэ бү алдаарайгты!

Декабристнуудай буһалгаа үүсхэһээр 200 жэлэй ойн баяр үнгэрһэн жэлэй декабриин 14-дэ тэмдэглэгдээ. Тэрэ гэһээр Орос гүрэнэй ажабайдал һэлгэгдээ гээшэ гү? Шуһа адхан, хаан шэрээһээ Николай хааниие буулгаһаар ерэхэ жэлдэ 110 жэл гүйсэхэ. Тиигэһэнэй хэрэг байгаа аал? Эдэ бүгэдые бодоһоор, Пушкинай болон нүхэдэйнь үндэр һайхан бодол һанаанда ороодхино. Эхэ байгаали хүниие жэгтэйгээр зохёонхой – зосоохи бүридэлнай зүб тээшэ харанхай: буруу ябадалда хүнэй бэешье эсэргүүсэхэ. Һайн байдалда өөдөө болоһон, хүмүүжүүлгэ ехэтэй, үндэр болбосоролтой хүбүүд хара амиингаа түлөө бэшэ, арад түмэнэй һайн байдалай түлөө бодоһониинь гайхалтай бэшэ. Пушкинтай хамта лицейдэ һураһан гурбан нүхэдынь – Вильгельм Кюхельбекер, Иван Пущин ба Антон Дельвиг буһалгаанда оролсоһон гээд мэдээжэ. Нүхэд дундаа «Кюхля» гээд нэрлэдэг Вильгельмнь Буряадай Баргажан тосхон руу сүлэлгэдэ эльгээгдэһэн. Сүлэлгэдэ байхадаа, нютагай ажаһуугшадта ном заадаг, эмтэй домтой ургамалнуудые суглуулдаг, ажахы эрхилээд, нютагай зоной ургуулдаггүй огородой эдеэ таридаг байһан. Сүлөө сагтаа уран зохёолшье бэшэдэг, оршуулгануудыешье хэдэг һааб даа. Байгалай зүүн бэе шэнжэлгэдэ хубитаяа мүн лэ оруулһан. Иван Пущин ба Антон Дельвиг нүхэдынь Буряадһаа холо бэшэ – Шэтэдэ ба Петровско заводто сүлэлгэдэ байһан. Эдэл нүхэдтөө Пушкин мэдээжэ захяа-шүлэгөө декабрист Никита Муравьёвой наһанайнь хани Александрада үгэжэ эльгээһэн юм.

Санкт-Петербург хотоһоо 30-аад модо зайда Пушкин хото оршоно. Хатан Екатеринын ордоной залгалаа болгон, Царскосельскэ лицей баригдаһан. Мүнөө тус лицей музей болонхой. Тэндэһээ хөөрөө заатагүй бэшэхэб!

Сарюна ЭРДЫНЕЕВА

Санкт-Петербург хото