Түрэлхи хэлээрээ түрүүлээ

Иимэ олимпиада эмхидхэхэ тухай үүсхэл М.К. Аммосовой нэрэмжэтэ Зүүн-Хойто зүгэй федеральна ехэ һургуулиин дэргэдэ түрэһэн байна. Түрүүшын хэмжээ ябуулга 2021 ондо үнгэргэгдөө һэн. Тиихэдэ оройдоол 12 шэглэлээр олимпиада болоо бэлэй.

Мүнөө жэлдэ олимпиада табадахияа эмхидхэгдээ. Бүридэлдэнь 50 хэлэнэй 60 шэглэл оруулагданхай. Бүхы Орос гүрэн дотор 37 ехэ һургуулида талмайнууд зохёогдоо. Тэдэнэй тоодо Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули оролсоно.

- Түрэлхи хэлэнүүдэй федеральна олимпиадын бүридэлдэ буряад хэлэн гурбан жэлэй саана оруулагдаа һэн. Буряад хэлэнэй ба уран зохёолой дээдэ һургуули гол эмхидхэгшэдэй тоодо ороһон байна. Февралиин 27-до бидэ 8-11-дэхи классуудай 60 гаран хабаадагшые угтан абаабди, - гэжэ Буряад хэлэнэй болон уран зохёолой дээдэ һургуулиин захирал Гарма-Ханда Цыбикжаповна Гунжитова хөөрэнэ.

Олимпиада хоёр шатаһаа бүридэнэ. Эндэ бүхы дуратайшуул хабаадаа. Үхибүүд болон буряад хэлэнэй багшанар хэмжээ ябуулгын сайт дээрэ мэдүүлгэ оруулжа, эхин шатада хабаадаа. Буряадай 13 аймагай, Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогой, Эрхүүгэй можын Усть-Ордын Буряадай тойрогой 363 хүн буряад хэлэнэй олимпиадада хабаадаба гээшэ. Тэдэнэй 165 һурагша түрүүшын шата дабажа гараад, өөрынгөө эрдэм мэдэсэ харуулжа, финалда (тамирай хэлээр элирхэйлбэл – авт.) ороо.

Олимпиада эмхидхэлгын талмайнууд ганса БГУ-да бэшэ, мүн Яруунын, Ахын болон Захааминай аймагуудта зохёогдоо. Ушар гэхэдэ, эдэ нютагуудһаа эгээл олон хабаадагшад байгаа. Тиимэһээ Буряад хэлэнэй болон уран зохёолой дээдэ һургуулиин нэгэ-нэгэ багша эдэ аймагуудта ошожо үнгэргөө.

- Түрэлхи хэлэнүүдээр Олимпиада оройдоол табан жэл эмхидхэгдэжэ байбашье, һурагшадай дунда һайшаагдана, тэдэ олоор хабаададаг болонхой. Юуб гэхэдэ, энэ хэмжээ ябуулга Орос гүрэнэй олимпиадануудай бүридэлдэ оруулагдаа. Үхибүүдэй ерээдүйн хуби заяанда нүлөөлдэг болохо. Эндэ шалгарһан һурагшадай ЕГЭ шалгалтануудта абаһан баллнуудтань үргэмжэ нэмэри боложо оруулагдаха. Иимэ тэдхэмжэ ямаршье ехэ һургуулида ороходо туһатай байха. Жэшээлбэл, тус олимпиадын үедэ 100 балл сооһоо 75 балл абабал, манай буряад һалбарида ерэжэ, шалгалтагүйгөөр һураха арга боломжо олгогдоно, - гэжэ Гарма-Ханда Гунжитова мэдүүлнэ.

Бүхы хабаадагшадай ажалнууд М.К. Аммосовой нэрэмжэтэ Зүүн-Хойто зүгэй федеральна ехэ һургуулида эльгээгдэжэ шалгагдаа. Буруушаалгын хандалга үгтэһэнэй удаа дүнгүүд согсологдоо. Буряад хэлээр амжалта туйлаһан 30 һурагша элирүүлэгдээ. Тэдэнэй дунда Буряадай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернадай 6 хүн, Ахын аймагай Өөрлигэй 4 хабаадагша, Захааминай аймагай Бүргын болон Ехэ-Сахирай, Хэжэнгын аймагай Эдэрмэг һууринай хоёр-хоёр һурагшад эрхимүүдэй тоодо оролсоһон байна. Эрхүүгэй можын Усть-Ордагай Буряадай тойрогто 4 эрхим һурагшад дипломуудта хүртөө. Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогто 5 хүн эрхимлээ. Бүхы дээрээ 9 һурагша 75 баллһаа үлүү дүн харуулжа шадаа. Эдээниие заабол нэрлэхэ хэрэгтэй. Ахын аймагай Өөрлигэй Виктория Базарова, Адиса Хумаева, Агын Буряадай тойрогой Һүдэнтын Балжит Жигдылмеева, Байсана Тогонова, Буряадай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернадай Ольга Имыхелова, Захааминай аймагай Ехэ-Сахирай Номина Будаева, Зэдын аймагай Сагаатайн Дулма Доржиева, Хэжэнгын аймагай Эдэрмэгэй Татьяна Балданова, Хориин аймагай Ааланай Амгалан Батожапов гэгшэд шалгараа.

Эрхимүүдэй эрхим

Буряад хэлээр абажа боломоор 100 баллай 99 балл абаһан Балжит Жигдылмеева бултаниие гайхуулаа. Тэрэ Агын Буряадай тойрогой Һүдэнтын дунда һургуулиин 11-дэхи классай һурагша юм. Федеральна олимпиадын бүридэлдэ буряад хэлэнэй оруулагдаһан сагһаа хойшо тэрэ хабаадана.

- 9-дэхи класста һуража байгаад, түрүүшынхиеэ хабаадааб. Тиихэдэ 75 балл абааб. Нёдондо баһа хабаадажа, дүнгөө 92 балл хүргөөб. Түрүүшын һуурида гарахын түлөө зуун баллай зууе абаха хэрэгтэй. Тиигээд мүнөө жэл лэ зуун баллдаа дүтэлөөб, - гээд, Балжит мэдүүлнэ.

Эрхим һурагшын мэдээсэһээр, олимпиадын даабаринууд тиимэшье хатуу байгаагүй.

 - Үгтэһэн саг соо бүхы даабаринуудые хэжэ үрдихэдэ хүндэ, юундэб гэхэдэ, хоёр текстын оршуулга, эссе, хөөрөөнэй анализ ехэшэг саг һалгаана. Хэлэнэй талаар даабаринуудые түргэн хэхээр, - гээд, Балжит һанамжаараа хубаалдана.

Һүдэнтэһөө ахалагша классуудай зургаан үхибүүд энэ олимпиадада хабаадаһан байна. Байсана Тогонова 77 балл абаад, дипломдо хүртэгшэдэй тоодо оролсоо. Эдэ һурагшадые бэлигтэй багша Мыдыгма Ринчиновна Балданова бэлдээ. Мүн Балжит буряад хэлэнэй, уран зохёолой, ёһо заншалай, түүхын хэмжээ ябуулгануудта балшар бага наһанһаа хойшо хабаадана.

- Манай багша Мыдыгма Ринчиновна ехэ оролдолго гаргажа туһалаа. Намайе үзэгтэй танилсуулһан, буряад хэлэн дээрэ бэшэжэ һургаһан багша Бальжиндулма Жамсарановна Батожаргаловада баһа баярые хүргэхэ байнаб. Агадамнай октябрь, февраль соо эмхидхэгдэдэг буряад хэлэнэй фестивальда 2-дохи классһаа хабааданаб, «Диктант», «Найруулга» мүрысөөнүүдтэ амжалтануудые туйлаһан байнаб. 2024 ондо Монголой Булган аймагта үнгэргэгдэһэн Бүгэдэ буряадуудай «Алтаргана» фестивалиин «Эссе» гэһэн урилдаанда 2-дохи һуури эзэлээ һэм. Гэр бүлэ соогоо түрэл хэлэн дээрээ дуугардагбди, ахай, абгайнарни намда жэшээ боложо үгөө, тиимэһээ буряад хэлэндээ үшөө ехээр дуратай болооб. Аба эжы алтанһаа гамтайл, аба эжыдээ доро дохин, баярые хүргэнэб, - гээд, Балжит Жигдылмеева өөртэеэ танилсуулна.

Бүхы шэглэлээр абьяастай

Буряадай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернадай зургаан шабинар олимпиадын дипломуудта хүртөө. Тэдэнэй тоодо 10-дахи классай һурагша Ольга Имыхеловае тэмдэглэхээр. Юуб гэхэдэ, Ольга ганса буряад хэлээр абьяас бэлигтэй бэшэ, мүн һуралсалай бусад предмедүүдые амжалтатайгаар шудална. Жэшээлбэл, биологёор тэрэ бүхэроссиин хэдэн олимпиадануудта, эрдэмэй шэнжэлгын хэмжээнүүдтэ шалгараа. Хүгжэмэй һургуулида ябажа үрдинэ.

Түрэлхи хэлэнэй олимпиадада 2-дохи жэлээ хабааданаб. Нёдондо 3-дахи шатын дипломдо хүртөө һэм. Энэшье жэл диплом абажа шадааб. Буряад хэлэнэй ба уран зохёолой багша Цыбигма Владимировна Лубсановада намайе һайнаар бэлдэһэндэнь баярые хүргэнэб. Даабаринууд һонирхолтой байгаа. Эдэ 10 даабари дүүргэхэдэ, оройдоол 4 час үгтөө. Энэ эгээл ехэ бэрхэшээл гэжэ һананаб. Юуб гэхэдэ, табан томо текст шэнжэлэн бэшэхэ, оршуулга хэхэ гээшэ бэлэн хэрэг бэшэ. Хэды тиигэбэшье даабаринуудые шадал соогоо дүүргэжэ шадааб. Тон ехэ баллнуудые абаха гэжэ оролдооб. Ушар гэхэдэ, гүрэнэй ЕГЭ шалгалтын баллнуудта нэмэри боложо үгэнэ ха юм. Нүгөө жэлдэ үшөө хабаадаха һанаатайб, үшөө һайнаар бэлдэжэ, дүнгөө һайжаруулхаб, - гэжэ Ольга Имыхелова хөөрэнэ.

Олоороо оролсоо

Ахын аймагай һурагшад эдэбхитэйгээр энэ олимпиадада хабаадаһан байна. Тиимэһээ 2-дохи шатань Өөрлигэй дунда һургуулиин дэргэдэ эмхидхэгдээ. Эгээл олоор 8-дахи классай һурагшад хабаадаһан байна. 11-дэхи классай үхибүүдэй гүрэнэй ЕГЭ шалгалтада бэлдэжэ байбашье, саг оложо, буряад хэлэнэй олимпиадада хабаадаһаниинь һайшаалтай.

Адиса Хумаева элдэб хэмжээ ябуулгануудта амжалтатайгаар хабаадана. 8-9-дэхи классуудта һурахадаа, буряад хэлээр түрүүшүүлэй тоодо оролсоһон байна. Мүнөөшье жэл бэеэ туршаа, 75,5 балл абажа, 3-дахи шатын дипломдо хүртөө. 

- Ород хэлэнһээ оршуулга хээбди, оньһон үгэнүүдые һанажа бэшээбди. Гэр бүлэ тухай текст уншажа, тэрээниие шэнжэлэн, һанамжаяа бэшэхэ даабари үгтөө. Бүхы дүрбэн час соо һуунгүй, урид гарашооб, - гэжэ Адиса Хумаева хөөрэнэ.

Адиса Красноярск ошожо, эмшэнэй мэргэжэл шудалха һанаа бодолтой. Мүнөө биологёор ЕГЭ тушаахаяа бэлдэнэ.

Авторай болон илагшадай дурадхаһан гэрэл зурагууд.