Алдарта хирургын наһанай зам

Байгша 2026 оной апрелиин 16-да Буряадай элитэ эмшэн-хирург, «Буряад Уласай габьяата врач», «Россиин Федерациин габьяата врач» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэнүүдтэй Бальжинимаев Батомунко Цоктоевичой түрэһөөр 80 жэл гүйсэхэнь. Ёһото «алтан гартай ба алтан зүрхэтэй», дээдын эрдэм мэдэсэтэй ба оюун бэлигтэй врач Буряад Уласай хирургическа албанай хүгжэлтын түүхэдэ сэгнэшэгүй ехэ хубитаяа оруулһан аша габьяатай.

Ялас гэмэ оюун бэлигтэй

Батомунко Цоктоевич Бальжини­маев Агын Буряадай тойрогой Зугаалай нютагта хэдэн үе багшанарай хүндэтэ бүлэдэ түрэн үдэһэн намтартай. Хүбүүхэн үшөө 13 наһатайдаа хүнэй аргашан болохо зорилго хүсэлтэй болоһон гэдэг.

1965 ондо, дунда һургуулиин удаа, һүбэлгэн ухаатай Батомунко хүбүүн Москва хотын И.М.Сеченовэй нэрэмжэтэ Ленинэй орденто ба Ажалай Улаан Тугай орденто гүрэнэй эмнэлгын институдай оюу­тан боложо ороһон юм. Һуралсалай бүхы зургаан жэлэй туршада тэрэ эдэбхитэй оюутадай тоодо бүлгэмэй комсорг, комсомолой комитедэй гэшүүн ба эдэбхитэй тамиршан ябаһан. Хүнгэн атлетикээр ба шата­раар ехэ абьяас бэлигтэйгээр дашууран, бэеэ һоридог һэн ха. Оюутан Б.Бальжинимаевай дунда зэргын зайда гүйдэлөөр табиһан рекордые бусад тамиршад даран түрүүлжэ гараагүй юм.

Ниитын ажал хэрэгүүдэй хажуу­гаар Батомунко һуралсалдаа үнэн зүрхэнһөө һонирхон оролдосотой- гоор хандадаг байһан. Тэрэ үеын алдар суута эрдэмтэдэй - Б.В. Петров­ский, Н.И. Кузин, В.И. Стручков, Н.Н. Малиновский, Л.С. Персианинов, А.И. Струков, П.К. Анохин гэһэн профессорнүүдэй хүтэлбэри доро эмнэлгын эрдэм шудалһан золтой заяатай. Тэрээнтэй хамта нэгэ курсда Ренат Акчурин, Сергей Готье гэһэн ерээдүйн академигүүд һуралсал гараһан байна. Россиин эрдэмэй академиин академик, профессор Ренат Сулейманович Акчуринтай Батомунко Цоктоевич үе наһандаа нүхэсэжэ ябаһан.

Эмшэнэй эхин замда

1971 ондо Батомунко Цоктоевич амжалтатайгаар институт дүүргэһэнэй удаа Улаан-Үдэ хото бусажа ерэһэн. Залуу врач Н.А.Семашкын нэрэмжэтэ Уласай больницада элитэ хирург, хирур­гическа таһагые даагша, СССР-эй Верховно Соведэй һунгамал Андрей Иннокентьевич Жалсара­евай хүтэлбэри доро интернатура гаража, мэргэжэлэйнгээ заяанай замда гараһан намтартай. Андрей Иннокентьевич түрүүшын үдэрһөө залуу хирургда этигэмжэтэйгээр хандажа, өөрын хүсөөр операцинуу­дые үнгэргэхыень даалгадаг байһан. Өөрөө хажуу тээһээнь адаглажа, баян дэлгэр дүй дүршэлөөрөө хуба­алдадаг һааб даа.

Интернатурын удаа Батомунко Цоктоевич Загарайн аймагай түб больницада гурбан жэлэй туршада хирургаар хүдэлһэн.

Саашадаа 1976 ондо Москва хотын Н.И. Пироговой нэрэмжэтэ Ленинэй орденто эмнэлгын инсти­тудай ординатурада орожо һураад, амжалтатайгаар түгэсхэһэн юм.

Удаань Улаан-Үдын түргэн туһаламжын больницада хүдэлһэнэй удаа 1978 ондо Буряад Уласай Н.А. Семашкын нэрэмжэтэ больни­цада һөөргөө бусажа ороһон.

Тэдэ жэлнүүдтэ хирургиин таһагые даагшаар Еши Нянюевич Цыбиков хүдэлжэ байгаа. Эмшэд ехэ хүндэ хүшэр байдалда хүдэлдэг байһан гэжэ эли. Нэгэ дежурствын туршада 80-100 үбшэнтэдэй хирур­гиин таһаг руу операцида ороһон тухай мэдээсэлнүүд оло дахин оро­дог һэн гэдэг.

Хирургиин шэнэ аргануудые нэбтэрүүлһэн

Алишье талаар абьяас бэлигтэй хирург Бато Бальжинимаев хирур­гын мэргэжэлэй эгээл орёо хатуу һалбаридань - абдоминальна гэдэг гэдэһэ доторой органуудай хирурги­да бүхы бэеэ, хуби заяагаа зорюулжа хүдэлһэн. Тэрэнэй хажуугаар эдеэрэ­тэй шархануудые эрхимээр аргалдаг гээд суурхадаг байһан. Эндэ алдар суута эрдэмтэ хирург В. Ковалёвой үгэнүүд һанагдана: «Эдеэрэтэй шар­хануудые аргалха шадабари – ёһото ехын уран урлал».

Батомунко Цоктоевич 1978 ондо Буряад орондо эгээл түрүүшынхиеэ хирургиин лапароскопическа ба холедоскопи гэһэн шэнэ аргануудые хэрэглэжэ эхилһэн габьяатай.

Оросой хирургнуудай Эрдэмэй бүлгэмэй гэшүүн болодог Б.Ц. Бальжинимаев Оросой эмнэлгын эрдэ­мэй академидэ болон гүрэнэй томо хотонуудаар эмхидхэгдэдэг эмнэл­гын тусхай курсануудта үргэлжэ һуралсал гаража, эрдэм мэдэсэеэ дээшэлүүлдэг байһан.

1997 ондо Улаан-Үдэ хотодо опера­циин 16 залтай тусхай хирургическа модуль нээгдэжэ, ехэ баярта ушар болоһон юм. Европын һүүлэй үеын үндэр туйлалтын эмнэлгын аппара­дуудтай тиимэ модуль Орос гүрэн дотор тон хомор, Москва хотодошье үгы байгаа. Тэрэ орёо оньһото опе­рационно модулиин блогые дааг­шын тушаалда Батомунко Цоктоевич Бальжинимаев томилогдожо, арбаад жэлэй туршада амжалтатайгаар хүтэлбэрилһэн габьяатай.

«Эсэгэ мэтэ хандалгатай»

Батомунко Цоктоевич 40 гаран жэлэй туршада хирургын мэргэжэ­лээр хүдэлхэдөө, түргэн туһаламжын бригадын ба санитарна авиациин бүридэлдэ Буряад Уласай бүхы аймагуудаар ябажа, тоогүй олон зоной ами наһа абарһан, бэеын энхэ элүүрые сахижа бусааһан.

«Аргалуулһан олон хүнүүдэй ба суг хамта хүдэлһэн эмшэдэй зүрхэ сэдьхэлдэ Батомунко доктор эгээл дулаахан ба һайхан дурсалгануудые үлөөһэн юм. Энэрхы сагаан сэдьхэлтэй, бүхы хүнүүдтэ илгаагүй анхаралтайгаар хандадаг, хүндэлдэг доктор ехэ ажалша бүхэриг, гурим журамтай абари зангаараа илгардаг байһан гэжэ онсо тэмдэглэгдэнэ.

Үшөө Батомунко Цоктоевич ямаршье мэгдүү хүлгөөтэй сагта яаража тэбдэдэггүй, аалин даруу, жэгдэ номгон абари зангаараа гайхуулдаг байһан. Тиигээд хүндэ операциин үедэ түргэн саг соо эгээл зүб шиидхэбэри абажа, аргагүй шэн нягтаар ба оролдосотойгоор опера­ци бүхэниие үнгэргэдэг заншалтай байһан.

Врач-терапевт ба уран зохёол­шон М.А. Булгаков ба Н.Н. Бурденко гэһэн алдар суута врач хирургнууд эгээл тиимэ яаралгүй аалин аад, дары түргэн зүб шиидхэбэри абадаг шанартай байһан юм гэжэ мэдээжэ.

Батомунко хирургын хэһэн опе­рациин удаа инфекциин һүжэрһэн, эдеэрлэжэ хабдаһан ушарнууд болоогүй шахуу гэжэ онсо тэмдэ­глэгдэнэ.

Медсестра, санитарка болон эмнэлгын һалбариин бусад хүдэлмэрилэгшэдтэ адли зэргэ зулгы зохидоор хандадаг абари зантай байһан. Операциин һүүлээр үбшэнтэдые ажаллахада, өөрөө хамһалсажа туһалдаг, хэрэгтэй сагтань үбшэнтэниие халбагаар эдеэлүүлдэг һэн.

Хүндэтэ хирургтай суг хамта 30 гаран жэлэй туршада хүдэлһэн аха­мад медсестра Дарима Сундукова дурсалгануудаараа хубаалдана:

- Батомунко Цоктоевич айхабтар сагаан һанаатай, түбшэн даруу сэдьхэлтэй, оюун ухаанай талаар болбосоролтой, олон үгэгүй хүн һэн даа. Архи тамхинда хайхарамжагүй байһан. Ажалдаа мэдэл доронь хүдэлдэг, тэрээнһээ дулдыдадаг хүнүүдтэ ёһото эсэгэ мэтээр ханда­даг бэлэй. Манай бүхы коллектив Батомунко Цоктоевичые ехээр хүндэлдэг ба дуратай юм һэн даа. Сагһаа урид эртүүр наһанһаа нүгшэһэниинь ехэл харамтай.

Эмшэн, багша, эксперт

Батомунко Цоктоевич Бальжини­маев Буряад Уласай хирургическа албанай хүгжэлтэдэ болон эмнэлгын дээдын ба дунда шатын мэргэжэлтэ­дые бэлэдхэлгын хэрэгтэ сэгнэшэгүй ехэ хубитаяа оруулһан габьяатай.

Эмнэлгын эрдэмэй талаар шэнэ хэблэлнүүдые үргэлжэ уншадаг, өөрөөшье статьянуудые бэшэжэ, элдэб хэблэлнүүдтэ толилуулдаг байһан.

Буряадай гүрэнэй университедэй эмнэлгын таһагай оюутадтай, интер­натура гараһан залуу аргашадтай, клиническэ ординаторнуудтай, стажёрнуудтай хирургиин таһагта дүршэлтэ хэшээлнүүдые ябуулхын хажуугаар Эмнэлгын яаманай опера­ционно медсестрануудые һургадаг арга заабаринуудай түбтэ багшалдаг байһан намтартай.

Мүнөө Батомунко Бальжини­маевай олон тоото шабинарынь хаа-хаанагүй – Буряад Уласай болон бусад можо нютагуудай эмнэлгын газарнуудта хүдэлдэг.

Мүн лэ хүндэтэ хирург уласай хоёр-гурбан аймагай хирургиин таһагуудай кураторынь болодог, хэрэгтэй сагта алишье талаар – туһатай зүбшөөлөөр, али гэбэл, өөрөө ошоод, туһа хүргэхөөр бэлэн байдаг һэн.

Эмнэлгын яаманай лицензион­но-аккредитационно комиссиин бүридэлдэ аймагуудаар шалгагша экспертын үүргэтэй нэгэтэ бэшэ яба­даг байһан.

Хүбүүдынь хэрэгыень үргэлжэлүүлнэ

Батомунко Цоктоевич хүндэ хүшэр операцинуудай ба багшалхын ажа­лай хажуугаар ехэ эдэбхитэй ниитын ажал ябуулагша, тамиршан байһан юм. Хирургиин таһагай профорг, больницынгаа профкомой гэшүүн болодог, Буряад Уласай ДОСААФ-ай эмхидхэһэн тамирай мүрысөөнүүдтэ эдэбхитэйгээр хабаададаг һэн.

Ами наһандаа, хуби заяандаа, гэр бүлэдөө, үхибүүдтээ, мэргэжэлтэ ажалдаа дуратай, үргэн дэлисэтэй ажабайдалтай, үндэр заяатай, Буряа­дай түрүү хүнүүдэй нэгэн байһан.

Наһанайнгаа эсэстэ, хүндэ үбшэндэ нэрбэгдээд байха үедөө Батомунко Цоктоевич наһанайнгаа хэрэг орхёогүй, бэрхэшээлнүүдэй урда сухаряагүй. Тэрэ һүүлшынгээ үдэр хүрэтэр шахуу ажалдаа ябаһан юм. 2012 ондо габьяата хирург наһанһаа нүгшэһэн.

Саг жэлнүүд түргэн үнгэрнэ. Мүнөөнэй Буряад Уласай эмнэлгын түүхэдэ Бальжинимаевтанай бүлын гурбадахи үеын аргашад амжал­татайгаар хүдэлжэ, алдар суута эсэгынгээ хэрэгые үргэлжэлүүлэн омогорхуулдаг. Батомунко Баль­жинимаевай Зорикто хүбүүниинь эмнэлгын эрдэмэй кандидат, Уласай клиническэ онкологиин диспан­сертэ эмшэн-хирург мэргэжэлтэй. Мүнөө Зорикто Батомункуевич сэрэгэй тусхай операцида хабаада­на. Эрдэм хүбүүниинь – Улаан-Үдын нюдэнэй хирургиин клиникын офтальмолог-хирург. Батомунко Цоктоевичой наһанай нүхэр Долгор Баяндаевна - «Око» гэһэн эмнэлгын түбэй генеральна директор.

Баярма БАТОРОВА (Элүүр энхые сахилгын албанай ветеран Э.С. Ива­новагай мэдээсэлээр бэлдэбэ)